Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - KHEMZE ISMAILOV VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 27/1/2021

Başkan

:

Kadir ÖZKAYA

Üyeler

:

Engin YILDIRIM

Celal Mümtaz AKINCI

Rıdvan GÜLEÇ

Basri BAĞCI

Raportör

:

Sinan ARMAĞAN

Başvurucular

:

1. Khemze ISMAILOV

Vekili

:

Av. Ahmet UYGUR

2. Abo Baker Ahmed Abdulazız AL-RAWI

3. Alı Husseın Mutlaq AL GHARERI

4. Anees Husseın Salım SALIM

Başvurucular Vekilli

:

Av. Radife Gülnur SARI DAMAR

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvuru, hukuka aykırı ve insan haysiyetiylebağdaşmayan koşullarda geri gönderme merkezinde tutma nedeniyle kötü muameleyasağı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarınailişkindir.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvurulara ait başvuru formu ve eklerinin idariyönden yapılan ön incelemesinden sonra başvurular Komisyonlara sunulmuştur.

3. Başvurucular, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün (İçtüzük)73. maddesi uyarınca tedbiren tutuldukları geri gönderme merkezlerindensalıverilmelerini talep etmişlerdir.

4. Komisyonlarca, yaşamlarının ya da maddi veya manevibütünlüklerinin ciddi bir tehlike altında olduğunun anlaşılamadığıdeğerlendirilerek başvurucuların tedbir talepleri incelenmek üzere Bölümegönderilmemiştir.

5. Başvurucular, bireysel başvuru harç ve masraflarınıkarşılama imkânlarının bulunmadığını belirterek adli yardım talebindebulunmuştur.

6. Konularının aynı olması nedeniyle başvuruların2018/8739 numaralı bireysel başvuru ile birleştirilmesine ve incelemenin budosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

7. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucular hakkında farklı tarihlerde 4/4/2013tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 54. maddesiuyarınca ilgili valilikler tarafından sınır dışı etme kararı tesis edilmiş;ayrıca başvurucular idari gözetim altına alınarak geri gönderme merkezlerinekonulmuştur.

9. Tüm başvurucular itirazları üzerine geri göndermemerkezlerinden yetkili sulh ceza hâkimliklerince veya resen idare tarafındanfarklı tarihlerde salıverilmiştir.

10. Tüm başvurular otuz günlük yasal başvuru süresiiçinde yapılmıştır.

IV. İLGİLİ HUKUK

11. İlgili hukuk için bkz. T.T., B. No: 2013/8810,18/2/2016, §§ 22-25; B.T. [GK], B. No: 2014/15769, 30/11/2017, §§ 19-38.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

12. Mahkemenin 27/1/2021 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Adli YardımTalepleri Yönünden

13. Adli yardım talebinde bulunan başvurucuların başvurugiderlerini karşılayabilecek ölçüde mal varlıklarının bulunmadığı vetaleplerinin dayanaktan yoksun olmadığı anlaşılmış olup 12/1/2011 tarihli ve6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334. maddesinin (1) numaralı fıkrasıuyarınca adli yardım taleplerinin kabulü ile yargılama giderlerini ödemektengeçici olarak muaf tutulmalarına karar verilmesi gerekir.

B. İdariGözetim Kararına İlişkin İddialar Yönünden

1. Başvurucularınİddiaları

14. Başvurucular; hukuka aykırı (keyfî) olarak idarigözetim altında tutulmaları nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği haklarının,insan haysiyetine aykırı koşullarda geri gönderme merkezlerinde tutulmalarınedeniyle de kötü muamele yasağının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve bukonularda şikâyetlerini ileri sürebilecekleri etkili bir başvuru mekanizmasıbulunmadığını ifade etmişlerdir.

2. Değerlendirme

15. Anayasa Mahkemesi B.T. başvurusunda idarigözetim altında tutulma yerlerinin yönetim, denetim ve işletilmesinin İçişleriBakanlığı tarafından yürütülen bir kamu hizmeti olduğunu, 6/1/1982 tarihli ve2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesine göre idari işlem veeylemlerden dolayı kişisel hakkı doğrudan etkilenenlerin idari yargıda tamyargı davası açılabileceğini, teorik düzeyde mevcudiyeti tespit edilen bu yolun-sırf bilgi eksikliği nedeniyle- fiiliyatta hiç işletilmemesinin etkisiz olduğubiçiminde yorumlanamayacağını belirtmiş ve yabancının salıverilmesi hâlindeetkili hukuk mekanizmasının tam yargı davası olduğunu ifade etmiştir (B.T., §§45-58).

16. Anayasa Mahkemesi aynı başvuruda, idari gözetimi sonaerdirilen başvurucuların hukuka aykırı olarak idari bir kararlaözgürlüklerinden yoksun bırakılmaları nedeniyle uğradıklarını öne sürdüklerimaddi ve manevi zararlarının karşılanması bakımından başarı şansı sunma,yeterli giderim sağlama kapasitesini haiz ve ulaşılabilir olduğu görülen tamyargı davası yolu tüketilmeden yapılan başvuruların incelenmesinin bireyselbaşvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmadığı sonucuna varmıştır (B.T.,§ 73; A.A., B. No: 2014/18827, 20/12/2017, § 37).

17. Başvurucuların geri gönderme merkezlerindensalıverildikleri görülmüştür. Bu durumda söz konusu başvurucuların gerigönderme merkezlerinde tutulmaları nedeniyle kötü muamele yasağı ile kişihürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiaları bakımından yukarıdaaçıklanan ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir husus bulunmamaktadır.

18. Açıklanan gerekçelerle başvuruların bu kısmının diğerkabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarınıntüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

19. Bununla birlikte bu aşamada oluşan durum nedeniylemevcut başvurular yönünden işbu kararın ardından açılması muhtemel idaridavaların süresine ilişkin olarak bir hususun açıklığa kavuşturulmasızorunluluğu hasıl olmuştur.

20. Öncelikle vurgulanmalıdır ki idari yargı yerlerindeaçılacak davaların süresine ilişkin koşulları incelemek ve idari davalarınsüresinde açılıp açılmadığını değerlendirmek ilgili mahkemelerin takdirindedir.Öte yandan inceleme konusu başvuruda olduğu gibi B.T. kararındakiiçtihat değişikliğinin Resmî Gazete'de yayımlandığı 16/2/2018 tarihinden öncetam yargı davası yolu tüketilmeden doğrudan Anayasa Mahkemesine yapılanmüracaatların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezbulunmasını müteakip açılacak davalarda dava açma süresinin derecemahkemelerince bu kişilerin mahkemeye erişim haklarının ihlaline nedenolmayacak biçimde değerlendirilmesi gerektiğine de işaret edilmelidir (B.T.,§ 59).

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinde bulunan başvurucuların adliyardım taleplerinin KABULÜNE,

B. İdari gözetim altında tutmadan dolayı kişi hürriyetive güvenliği hakkı ile kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianınbaşvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Diğer başvurucular tarafından yapılan yargılama giderlerininbaşvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca adli yardım talebikabul edilen başvurucuların yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA27/1/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy