Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - KUDDİSİ ŞENER VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 22/6/2015

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

Gizem Ceren DEMİR KOŞAR

Başvurucular

:

1. Kuddisi ŞENER

2. Abdullah ŞENER

3. Mümine ŞENER

4. Ahmet ŞENER

5. Fahri ŞENER

6. Mustafa ŞENER

7. Mehmet Ali ŞENER

8. Hüseyin ŞENER

9. Ayşe ŞENER

Vekilleri

:

Av. Fevzi KAYACAN

10. Ali ŞENER

 

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvurucular,murisleri tarafından 18/9/2001 tarihinde açılan el atmanın önlenmesi davasınınhalen devam ettiğini ve makul sürede yargılama yapılmadığını belirterek, adilyargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşler, ihlalin tespiti ilemanevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru, 26/7/2013 tarihindeKonya Bölge İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan önincelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığıtespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 22/5/2014 tarihinde, kabuledilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.

4. BölümBaşkanı tarafından 4/7/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esasincelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvurukonusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 25/8/2014 tarihli yazısında, AnayasaMahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

6. Başvurucu Ayşe Şener’in, bireysel başvuru tarihindensonra 3/1/2014 tarihinde vefat etmesi üzerine, bireysel başvuruda bulunmayanmirasçı Ali Şener’e, murisi tarafından yapılan bireysel başvuruya devam edipetmediği sorulmuş, Ali Şener, mirasçı olarak bireysel başvuruya devam ettiğinibildirmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetleşöyledir:

8. Başvurucuların murisi, 18/9/2001 tarihinde Alanya 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2001/672 sayılı dosyasında Maliye Hazinesi ve A.Y.aleyhine el atmanın önlenmesi davası açmış, murisin vefat etmesi üzerine27/11/2007 tarihinden itibaren başvurucular davayı devam ettirmişlerdir.

9. Başvurucular, 19/3/2009 tarihinde Alanya 4. Asliye HukukMahkemesinin E.2009/137 sayılı dosyasında Maliye Hazinesi ve A.Y. aleyhine tapuiptali ve tescil davası açmışlar ve davaların birleştirilmesi talebinde bulunmuşlar,Alanya 4. Asliye Hukuk Mahkemesi, 26/3/2009 tarih ve E.2009/137, K.2009/160sayılı kararı ile davaların birleştirilmesine ve yargılamaya Alanya 1. AsliyeHukuk Mahkemesinin E.2001/672 sayılı dosyasında devam edilmesine kararvermiştir.

10. Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesi, 20/12/2011 tarih veE.2001/672, K.2011/1082 sayılı kararla, dava konusu taşınmazlara ilişkinkadastro tutanaklarının henüz kesinleşmediğini, bu durumda yargılama yapmayetkisinin Kadastro Mahkemesinde olduğunu belirterek, 12/1/2011 tarih ve 6100sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 1. maddesi ve 21/6/1987 tarih ve 3402sayılı Kadastro Kanunu'nun 27. maddesi gereğince Mahkemenin görevsizliğine,dosyanın talep halinde görevli Alanya Kadastro Mahkemesine gönderilmesine kararvermiştir.

11. Başvurucular, 26/7/2013 tarihinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.

12. Görevsizlik kararı davalı Maliye Hazinesi tarafındantemyiz edilmiş ve Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 10/12/2013 tarih ve E.2013/570,K.2013/18704 sayılı ilâmıyla onanarak kesinleşmiştir.

13. Alanya Kadastro Mahkemesine gönderilen dava dosyasındaMahkeme, 21/1/2014 tarih ve E.2014/1, K.2014/11 sayılı kararla dava dosyasınınMahkemenin E.2004/6 sayılı dava dosyasıyla birleştirilmesine karar vermiştir.

14. Alanya Kadastro Mahkemesi, 19/8/2014 tarih ve E.2004/6,K.2014/134 sayılı kararıyla, Mahkemenin E.2004/6 sayılı dava dosyasıylaE.2004/7 sayılı dava dosyası arasında hukuki ve fili irtibat bulunduğugerekçesiyle dava dosyalarının birleştirilmesine, yargılamaya E.2004/7 sayılıdava dosyası üzerinden devam edilmesine karar vermiştir.

15. Alanya Kadastro Mahkemesi asıl ve birleşen davadosyalarında yapılan yargılama sonunda, 18/11/2014 tarih ve E.2004/7,K.2014/217 sayılı kararı ile asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanınreddine karar vermiştir.

16. Karar, temyiz edilmiş olup henüz kesinleşmemiştir.

B. İlgiliHukuk

17. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin birinci fıkrası, 29. maddesininbirinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin birinci ve ikincifıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin birinci fıkrasınınson cümlesi (Bkz. B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 16-22).

IV. İNCELEME VEGEREKÇE

18. Mahkemenin 22/6/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 26/7/2013 tarih ve 2013/5851 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

19. Başvurucular, murisleri tarafından 18/9/2001 tarihindeAlanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan ve Alanya Kadastro Mahkemesindehalen devam eden el atmanın önlenmesi davasının makul sürede sonuçlanmadığınıbelirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. KabulEdilebilirlik Yönünden

20. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

21. Başvurucular, murisleri tarafından 18/9/2001 tarihindeAlanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan ve Alanya Kadastro Mahkemesindehalen devam eden el atmanın önlenmesi davasının makul sürede sonuçlanmadığınıbelirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

22. Anayasa ve Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlaliiddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkünolmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsanHakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkınınsomut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yerverilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi deAnayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çokkararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığındayorumlamak suretiyle, gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağınıoluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarıncaadil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderleve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirtenAnayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makulsürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulmasıgerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45)

24. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesiuyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul süredekarara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, taşınmaza yönelikolarak Alanya 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan ve Alanya KadastroMahkemesinde halen devam eden el atmanın önlenmesi davasında, 3402 sayılı Kanunile 6100 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somutyargılama faaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılamaolduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).

25. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başkabir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından18/9/2001 tarihidir.

26. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarındanintikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süredeğerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçılarınyargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeyeesas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

27. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireyselbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

28. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,başvurucuların murisinin, 18/9/2001 tarihinde, Alanya 1. Asliye HukukMahkemesinin E.2001/672 sayılı dosyasında, Maliye Hazinesi ile A.Y. aleyhinetaşınmaza el atmanın önlenmesi davası açtığı, murisin vefatı üzerinebaşvurucuların dahili davacı olarak davaya devam ettikleri, başvurucuların,19/3/2009 tarihinde aynı taşınmaza yönelik olarak Alanya 4. Asliye HukukMahkemesinin E.2009/137 sayılı dosyasında Maliye Hazinesi ve A.Y. aleyhine tapuiptali ve tescil davası açtıkları, Mahkemece her iki dava dosyasınınbirleştirilerek yargılamaya E.2001/672 sayılı dava dosyasında devam edildiğianlaşılmıştır. Mahkemece, 20/12/2011 tarihinde asıl ve birleşen davalardaMahkemenin görevsizliğine ve dava dosyasının talep halinde Alanya KadastroMahkemesine gönderilmesine karar verildiği, kararın kesinleşmesinden sonraAlanya Kadastro Mahkemesinin E.2014/1 sayılı dava dosyasında yargılamayabaşlandığı, Mahkemece, dava dosyasının, E.2004/6 sayılı dava dosyası ilebirleştirildiği, E.2004/6 sayılı dava dosyasının da E.2004/7 sayılı davadosyası ile birleştirilmesine karar verildiği belirlenmiştir. Mahkemece yapılanyargılama sonunda asıl davanın kısmen kabulüne, birleşen davanın reddine kararverildiği, kararın temyiz edildiği ve henüz kesinleşmediği anlaşılmıştır.

29. İlgili yargılama evrakınınincelenmesinden, başvuruya konu yargılamanın Kadastro Mahkemesi önünde sürdüğügörülmekle, 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak veyükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri içingeçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılıKanun’a tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılıKanun’da yer alan özel usul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin,uyuşmazlıkların makul sürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğuanlaşılmaktadır (§ 17).

30. Kadastro mahkemesinezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar dahaönce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından,özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve yargılamada sürati temin etmeyehizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularakmakul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir(B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67; 2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

31. Başvuruya konu davanın tarafsayısı ve mahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliğibaşvuruya konu yargılamanın karmaşık nitelikte olduğunu ortaya koymaklabirlikte davaya bütün olarak bakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usulhükümlerine tabi bir yargılama sürecine ilişkin somut başvuru açısından farklıbir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve yaklaşık on dörtyıldır devam eden yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğusonucuna varılmıştır.

32. Açıklanan nedenlerle,başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanmahaklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

33. Başvurucular, makul süredeyargılanma haklarının ihlal edildiğinin tespitini, ayrı ayrı 10.000,00 TLmanevi tazminatın ödenmesini talep etmişlerdir.

34. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenarbaşlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:

 “Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlalkararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünsedosya üzerinden karar verir.”

35. Başvurucu Ayşe Şener'in,bireysel başvuru tarihinden sonra 3/1/2014 tarihinde vefat etmesi üzerinemirasçılarından Ali Şener'in başvuruya devam ettiğini bildirdiği ve Ali Şenerile diğer başvurucuların, murisleri tarafından 18/9/2001 tarihinde Alanya 1.Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan davaya müdahil davacı olarak katıldıklarıdikkate alınarak değerlendirme yapılmıştır.

36. Başvurucuların tarafıoldukları uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık on dört yıldır devam eden yargılamasüresi nazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızcaihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığındabaşvuruculara (3/1/2014 tarihinde vefat eden başvurucu Ayşe Şener dışındaki)ayrı ayrı net 1.700,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucular tarafındanyapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harçtan oluşanyargılama giderinin başvuruculara (3/1/2014 tarihinde vefat eden başvurucu AyşeŞener dışındaki) müştereken ödenmesine, 1.500,00 TL vekâlet ücretinin başvurucuAli Şener ve Ayşe Şener dışındaki diğer başvuruculara müştereken ödenmesinekarar verilmesi gerekir.

38. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık on dört yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanmahakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olanbir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle;

A. Başvurucuların,

1.Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2.Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanmahaklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,

B. Başvuruculara (3/1/2014 tarihinde vefat eden başvurucu AyşeŞener dışındaki) ayrı ayrı net 1.700,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE,başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,

C. Başvurucular tarafından yapılan 198,35 TL harçtan oluşanyargılama giderinin BAŞVURUCULARA (3/1/2014 tarihinde vefat eden başvurucu AyşeŞener dışındaki) MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE, 1.500,00 TL vekâlet ücretinin başvurucuAli Şener ve Ayşe Şener dışındaki diğer BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Yargıtayagönderilmesine,

22/6/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy