TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
İLBEYİ KEMALOĞLU VE MERİYE KEMALOĞLU BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/12078)
Karar Tarihi: 5/4/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Nahit GEZGİN
Başvurucular
:
1. İlbeyi KEMALOĞLU
2. Meriye KEMALOĞLU
Vekili
:
Av. İsmail Aziz Ergin CİNMEN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yakınlarının yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan olayailişkin ceza soruşturmasının makul süratle yürütülmemesi nedeniyle yaşamahakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 8/7/2014 tarihindeyapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veBakanlığın 18/1/2017 tarihinde Anayasa Mahkemesinegönderdiği belgelere göre olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucular İstanbul'da yaşamaktadırlar. Başvurucuların oğluAtalay Kemaloğlu (A.K.) olay tarihinde yedi yaşındadır ve Ümraniye'deki birilköğretim okulunda ikinci sınıf öğrencisidir. A.K. 22/1/2004günü okuluna gitmiş ancak havanın çok soğuk ve karlı olması nedeniyle MillîEğitim Bakanlığının aldığı kararla İstanbul'daki okullar planlanandan bir günönce yarı yıl tatiline girdiğinden okulun her zamanki saatinden daha erkensaatte dağılmasına karar verilmiştir.
9.A.K. okula gidiş ve gelişlerinde Belediye tarafından ücretsizolarak hizmet veren servis aracını kullanmaktadır. Olağan dışı durum bildirilmediğiiçin araç, o gün okulun erken dağıldığı saatte gelmemiştir.
10. Bu nedenle A.K. okulundan 4 km uzakta olan evine yürüyerek gitmeyeçalışmış ancak kar ve tipi nedeniyle yolu üzerindebulunan bir nehir yatağında donarak yaşamını yitirmiştir.
A. Olay Hakkında Yürütülen Ceza SoruşturmasıSüreci
11. Başvurucular 27/2/2004 tarihinde,Ümraniye Cumhuriyet Başsavcılığına (Cumhuriyet Başsavcılığı) başvurarakoğullarının gittiği okulun müdürü, müdür yardımcısı ve A.K.ninsınıf öğretmeni hakkında suç duyurusunda bulunmuşlardır.
12. Cumhuriyet Savcısı 4/12/1999tarihli ve 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerin YargılanmasıHakkında Kanun hükümleri çerçevesinde soruşturma dosyasını ÜmraniyeKaymakamlığına (Kaymakamlık) göndermiş ve söz konusu kamu görevlileri hakkındasoruşturma izni istemiştir.
13. Kaymakamlık 16/4/2004 tarihinde,okul görevlilerine hiçbir hatanın atfedilemeyeceğini belirten muhakkik raporunadayanarak ilgililer hakkında soruşturma izni vermemiştir.
14. Başvurucuların bu karara 13/5/2004tarihinde gerçekleştirdikleri itirazı inceleyen İstanbul Bölge İdare Mahkemesi25/6/2004 tarihinde, Kaymakamlığın bu kararını iptal ederek suçlanan müdür,müdür yardımcısı ve sınıf öğretmeni hakkında ceza soruşturmasıbaşlatılmasıiçin dava dosyasında yeterli delil bulunduğuna karar vermiştir.
15. Cumhuriyet Başsavcılığı 4/10/2004tarihinde okul müdürü, okul müdür yardımcısı ve A.K.ninsınıf öğretmeni hakkında görevi ihmal suçundan kamu davası açmıştır.
16. Başvurucular, Ümraniye 3. Asliye Ceza Mahkemesinde (Mahkeme)görülmeye başlanan kamu davasına müdahil olmuşlar ve tazminat talep etmehaklarını saklı tutmuşlardır.
17. Mahkeme 28/6/2006 tarihindesanıkların beraatinekarar vermiştir.
18. Başvurucu İlbeyi Kemaloğlu'nuntemyiz etmesi üzerine anılan karar, Yargıtay 4. Ceza Dairesinin (4. CezaDairesi) 11/11/2010 tarihli kararıyla esaslıişlemlerin yapıldığı 2/2/2005 tarihli duruşma tutanağının zabıt kâtibitarafından imzalanmadığı gerekçesiyle bozulmuş ve dava dosyası, diğer yönleriincelenmeksizin Mahkemeye iade edilmiştir.
19. Mahkeme, bozmaya uyarak yargılamaya devam etmiş ve 13/5/2011 tarihinde yeniden sanıkların beraatinekarar vermiştir.
20. Başvurucu İlbeyi Kemaloğlu'nuntemyizi üzerine dosyayı yeniden inceleyen 4. Ceza Dairesi, zamanaşımı süresinindolması nedeniyle davanın düşmesine 10/4/2012tarihinde karar vermiştir.
B. Olaya İlişkin İdari Dava Süreci
21. İstanbul Valiliği Millî Eğitim Müdürlüğü İlköğretimMüfettişleri Başkanlığı (Başkanlık) olay hakkında disiplin soruşturmasıbaşlatmış ve bu soruşturma kapsamında 18/2/2004tarihinde, okul müdür yardımcısının sınıfların erken dağılacağındanBelediyedeki ilgilileri haberdar etmeyi ihmal ettiği gerekçesiyle kusurluolduğuna ve bu nedenle hakkındauyarı disiplin cezasıuygulanmasına karar vermiştir.
22. Başvurucu Meriye Kemaloğlu 6/8/2004tarihinde Millî Eğitim Bakanlığı ve SancaktepeBelediyesi aleyhine İstanbul 3. İdare Mahkemesi (İdare Mahkemesi) nezdindemaddi ve manevi tazminat talepli dava açmıştır.Başvurucu, dava dilekçesinde yargılama giderleri için adli yardım talebindebulunmuştur.
23. Adli yardım talebini desteklemek için diğer başvurucuylabirlikte ikamet ettikleri mahallenin muhtarlığından aldığı fakirlik belgesini,Kaymakamlıktan aldığı taşınmaz malları olmadığını ve Vergi Dairesinden aldığıborçlu olduğunu gösteren belgeleri İdare Mahkemesine ibraz etmiştir.
24. İdare Mahkemesi 8/6/2005 tarihinde,başvurucunun adli yardım talebini reddetmiş ve 8/8/2005 tarihinde başvurucuyadava işlemlerinin devam etmesi için harcı bir ay içinde ödemesi gerektiğinibildirmiş; başvurucunun harcı ödememesi üzerine de29/12/2005 tarihinde davanınaçılmamış sayılmasına karar vermiştir.
C. Başvurucuların Avrupaİnsan Hakları Mahkemesine Yaptığı Başvuru ve Ardından İdare MahkemesindeGörülen Davanın Yenilenmesi
25. Bakanlığın 19/1/2017 tarihli yazısıile eklerine göre başvurucular 19/4/2006 tarihinde, oğulları A.K.nin yaşamının korunmadığı, ölümüne ilişkin etkili birceza soruşturması yürütülmediği ve olaya ilişkin açtıkları tazminat davasındaadli yardım taleplerinin reddedilmesi nedenleriyle yaşama ve adil yargılanmahaklarının ihlal edildiğini ileri sürerek Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine(AİHM) başvurmuşlardır.
26. AİHM 10/4/2012 tarihinde,başvurucuların yaşama ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğine veihlaller nedeniyle 50.000 avro manevi tazminatın başvuruculara müşterek olaraködenmesine karar vermiştir. Anılan karar 10/7/2012tarihinde kesinleşmiş olup Bakanlık tarafından söz konusu tazminat 24/9/2012tarihinde başvuruculara ödenmiştir.
27. Bu karar üzerine başvurucu Meriye Kemaloğlu 5/12/2012 tarihinde İdare Mahkemesine başvurmuş veyargılamanın yenilenmesini talep etmiştir. İdare Mahkemesi 29/4/2013tarihinde başvurucunun bu talebini kabul etmiştir.
28. İdare Mahkemesi 27/2/2015 tarihindeolayda idarenin hizmet kusurunun bulunduğuna ve davalı idarelerin başvurucuMeriye Kemaloğlu'na 70.000 TL manevi ve 49.423,64 TL maddi olmak üzere toplam119.423,64 TL tazminatı yasal faizi ile birlikte ödemesine karar vermiştir.
29. Bu karar, davalı Millî Eğitim Bakanlığı ve Sancaktepe Belediye Başkanlığı tarafından temyizedilmiştir. Bakanlığın yazısının ekinde bulunan ilgili belgeye göre davadosyası 9/11/2016 tarihi itibarıyla Danıştayincelemesi aşamasındadır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
30. Mahkemenin 5/4/2017 tarihindeyapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
31. Başvurucular, oğullarının yaşamını yitirmesiyle sonuçlananolayla ilgili olarak yürütülmekte olan ceza soruşturmasının çok uzun süredirtamamlanmadığını belirterek Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınanyaşama hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve ihlalin tespiti ile tazminatakarar verilmesi taleplerinde bulunmuşlardır.
B. Değerlendirme
32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1.maddesinin (8) numaralı fıkrası şöyledir:
“Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonrakesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvurularıinceler.”
33. Anılan hüküm uyarınca Anayasa Mahkemesinin yetkisinin zamanbakımından başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup Mahkeme,ancak bu tarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılanbireysel başvuruları inceleyebilecektir. Anayasa Mahkemesinin yetki kapsamınınanılan tarihten önce kesinleşmiş nihai işlem ve kararları da içerecek şekildegenişletilmesi mümkün değildir (Hasan Taşlıyurt, B. No: 2012/947, 12/2/2013,§ 16).
34. Anayasa Mahkemesinin zaman bakımından yetkisi için kesin birtarihin belirlenmesi ve Mahkemenin yetkisinin geriye yürür şekildeuygulanmaması hukuk güvenliği ilkesinin bir gereğidir (Zafer Öztürk, B. No: 2012/51, 25/12/2012, § 18).
35. Somut olayda yürütülen ceza soruşturması, 4. CezaDairesinin10/4/2012 tarihli kararı ile sona erdirilmiştir (bkz. § 20). Budurumda söz konusu şikâyet, zaman bakımından Anayasa Mahkemesinin yetkisidışında kalmaktadır.
36. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikşartları yönünden incelenmeksizin zamanbakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun zamanbakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA5/4/2017tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.