TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
LÜTFİ ASLAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/5531)
Karar Tarihi: 16/3/2016
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd.
:
İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucular
:
1. Lütfi ASLAN
2. Emre ASLAN
3. Latife ASLAN
Vekili
:
Av. Fikret ASLAN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, 8/5/2006 tarihindeİzmir 7. Asliye Hukuk Mahkemesinde açılan tazminat davasının makul süredesonuçlanmaması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlali iddiası ile ilgilidir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 18/7/2013 tarihindeBakırköy 3. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe veeklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyonasunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm İkinciKomisyonunca 12/9/2013 tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından16/4/2015 tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikteyapılmasına karar verilmiştir.
5. Adalet Bakanlığına(Bakanlık) başvuru konusu olay ve olgular bildirilmiş, başvuru belgelerinin birörneği görüş için gönderilmiştir. Bakanlığın 18/5/2015 tarihli yazısında,Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerineatfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerindeifade edildiği şekliyle ve UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucular, 8/5/2006tarihinde İzmir 7. Asliye Hukuk Mahkemesinde açtıkları davada, A.A.'nın 5/9/2005 tarihinde meydana gelen trafik kazası sonucuvefat etmesi nedeniyle kazada sorumlulukları bulduğunu iddia ettikleri kişileraleyhine tazminata hükmedilmesi talebinde bulunmuşlardır.
8. İzmir 7. Asliye HukukMahkemesinin 18/7/2006 tarihinde yetkisizlik kararı vermesi üzerine dava,Afyonkarahisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2006/267 sayılı dosyasında devametmiştir.
9. Başvurucular ayrıcaAfyonkarahisar 1. Sulh Hukuk Mahkemesine sundukları 29/8/2006 tarihli dilekçeile kazaya karışan araçları sigortalayan şirketler aleyhine tazminat davasıaçmışlar, Mahkeme 8/5/2007 tarihinde davanın, Afyonkarahisar 1. Asliye HukukMahkemesinde görülmekte olan E.2006/267 sayılı dava ile birleştirilmesinehükmetmiştir.
10. Başvurucular yine,Afyonkarahisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesine sundukları 25/9/2008 tarihli dilekçeile E.2006/267 sayılı dava dosyasında yasal faiz talebinde bulunulmadığınıbelirterek, yargılama sırasında alınan aktüeryaraporuna göre hesaplanan tazminat üzerinden belirlenen faizin davalılardantahsilini talep etmişler, dava, Mahkemenin E.2008/278 sayılı dosyasınakaydedilmiş ve E.2006/267 sayılı dosya ile birleştirilmiştir.
11. Başvurucular yargılama devamederken 18/7/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
12. Afyonkarahisar 1. AsliyeHukuk Mahkemesi, 11/9/2014 tarihli ve E.2006/267, K.2014/500 sayılı kararı ileaçılan tüm davalar yönünden başvurucu Emre Aslan'ın taleplerinin reddine, diğerbaşvurucuların taleplerinin kabulüne hükmetmiştir.
13. İlk Derece Mahkemesi kararıtaraflarca temyiz edilmiş olup temyiz incelemesi devam etmektedir.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
14. Mahkemenin 16/3/2016tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 18/7/2013 tarihli ve 2013/5531numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
15. Başvurucular, 8/5/2006 tarihindeİzmir 7. Asliye Hukuk Mahkemesinde açtıkları ve yetkisizlik kararı sonrasındaAfyonkarahisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde devam eden tazminat davasının makulsürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğiniileri sürmüşler, tazminat talebinde bulunmuşlardır.
B. Değerlendirme
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
16. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesisonucunda açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine kararverilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
17. Başvurucular, 8/5/2006 tarihinde İzmir 7. Asliye HukukMahkemesinde açtıkları ve yetkisizlik kararı sonrasında Afyonkarahisar 1. AsliyeHukuk Mahkemesinde devam eden tazminat davasının makul sürede sonuçlanmadığınıbelirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
18. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin yargılamaların makulsürede sonuçlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusuyapılmış ve Anayasa Mahkemesince makul sürede yargılanma hakkının adilyargılanma hakkının kapsamına dâhil olduğu kabul edilerek, bir davadakiyargılama süresinin makul olup olmadığının tespitinde davanın karmaşıklığı,yargılamanın kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun davanın hızla sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususların dikkate alınacağı belirtilmiş (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, §§ 34–59) ve bu kapsamda yapılan incelemeler sonucu makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine yönelik kararlar verilmiştir (bkz. Gülseren Gürdal ve diğerleri,B.No:2013/1115, 5/12/2013; Semira Babayiğit ve diğerleri, B.No:2013/3283,19/12/2013; Haydar İzgi,B.No:2012/673, 19/12/2013).
19. Başvuru konusu olay, AsliyeHukuk Mahkemesi nezdinde açılan tazminat davasına ilişkindir. 1086 sayılı mülgaHukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’ndayer alan usul hükümlerine göre yürütülen ve medeni hak ve yükümlülükleri konualan somut yargılama faaliyetinin makul süre değerlendirmesi için başlangıcı, uyuşmazlığı kararabağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı tarih olup (Güher Ergun ve diğerleri, § 50) bu tarihsomut başvuru açısından, 8/5/2006tarihidir.
20. Sürenin bitiş tarihi ise,çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde yargılamanın sona ermetarihidir. Ancak devam eden yargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiği iddiasını içeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamısırasında da yapılabilmesi olanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacaksürenin bitiş anı başvurunun karara bağlandığı tarihtir (Güher Ergun ve diğerleri, § 52).
21. Başvuruya konu yargılamasürecinin incelenmesinde, yargılamanın konusu davanın trafik kazasına dayalıtazminat istemine ilişkin olduğu, öncelikle 8/5/2006 tarihinde İzmir 7. AsliyeHukuk Mahkemesinde bir tazminat davası açıldığı, İzmir 7. Asliye HukukMahkemesinin 18/7/2006 tarihli yetkisizlik kararı üzerine davanınAfyonkarahisar 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde görülmeye devam edildiği,başvurucuların ayrıca aynı olaydan dolayı 29/8/2006 tarihinde Afyonkarahisar 1.Sulh Hukuk Mahkemesinde ve 25/9/2008 tarihinde Afyonkarahisar 1. Asliye HukukMahkemesinde tazminat davası açtıkları, bu davaların birleşerek Afyonkarahisar1. Asliye Hukuk Mahkemesinde görüldüğü, yargılama sonunda verilen 11/9/2014tarihli karar ile başvurucu Emre Aslan yönünden davaların reddine, diğerbaşvurucular yönünden davaların kabulüne hükmedildiği, temyiz edilen bu kararıntemyiz incelemesinin ise henüz sonuçlanmadığı anlaşılmıştır.
22. Başvurunun değerlendirilmesi sonucunda, başvuruya konutazminat davasının hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olaylarınkarmaşıklığı, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibikriterler dikkate alındığında karmaşık olmaktan uzak olduğu anlaşılmıştır.Başvurucuların tutum ve davranışlarıyla ve usulihaklarını kullanırken özensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemliölçüde sebep oldukları da söylenemez. Dolayısıyla somut başvuru açısındanfarklı karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve yaklaşık on yıldırdevam etmekte olan yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğusonucuna varılmıştır.
23. Açıklanan nedenlerle,başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
24. Başvuruculardan, Lütfi Aslanve Latife Aslan adil yargılanma haklarının ihlal edilmesi nedeniyle ayrı ayrı75.000,00 TL, Emre Aslan ise 50.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talepetmişlerdir.
25. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin(2) numaralı fıkrasında, Anayasa Mahkemesince bir ihlalin tespit edilmesihalinde yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hallerdebaşvurucu lehine tazminata hükmedilebileceği belirtilmiştir.
26. Başvurucuların tarafıoldukları uyuşmazlığa ilişkin yaklaşık on yıldır devam eden yargılama süresinazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucularaayrı ayrı net 15.500,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
27. Başvurucular tarafından yapılan ve dosyadaki belgeleruyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.800,00 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 1.998,35 TL yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine kararverilmesi gerekir.
28. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık on yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkınıihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan biryargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucuların, makul süredeyargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABUL EDİLEBİLİROLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma haklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C.Başvuruculara ayrı ayrı net 15.500,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE,
Ç.Başvurucular tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.800,00 TL vekâletücretinden oluşan toplam 1.998,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARAMÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
D.Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Maliye Bakanlığına başvurutarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemede gecikme olması halinde,bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faizuygulanmasına,
E. Kararınbir örneğinin Yargıtay 17. Hukuk Dairesine gönderilmesine,
16/3/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.