TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET HABERAL BAŞVURUSU (2)
(Başvuru Numarası: 2014/1050)
Karar Tarihi: 28/5/2014
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Serruh KALELİ
Üyeler
:
Zehra Ayla PERKTAŞ
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Zühtü ARSLAN
Raportör
:
Yunus HEPER
Başvurucu
:
Mehmet HABERAL
Vekili
:
Av. Feride Dilek HELVACI
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucu, milletvekili olduğu halde hakkında “yurtdışına çıkamamak” şeklinde adli kontroltedbirinin uygulanması nedeniyle siyasal katılım hakkı ile seyahat özgürlüğü,gerekçeli karar hakkı ve eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, başvurucu vekili tarafından 27/1/2014 tarihindebizzat yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyonasunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 29/1/2014 tarihindekabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm tarafından 3/2/2014 tarihinde yapılan toplantıdakabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve olgular 3/2/2014 tarihinde AdaletBakanlığına bildirilmiştir. Bakanlık görüşünü 26/2/2014 tarihinde AnayasaMahkemesine sunmuştur.
6. Adalet Bakanlığı tarafından Anayasa Mahkemesine sunulangörüş başvurucu vekiline 27/2/2014 tarihinde bildirilmiştir. Başvurucu Bakanlıkgörüşüne karşı 28/2/2014 tarihinde beyanda bulunmuştur.
7. Başvurucu 13/3/2014 tarihli dilekçesinde hakkındauygulanan yurt dışına çıkış yasağı tedbirinin İstanbul 1. Ağır CezaMahkemesinin 11/3/2014 tarihli kararı ile kaldırıldığını bildirmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleolaylar özetle şöyledir:
9. Başvurucu, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığıncayürütülmekte olan bir soruşturma kapsamında 13/4/2009 tarihinde Ankara’dagözaltına alınmış, 17/4/2009 tarihinde sorgusunu müteakip İstanbul’datutuklanmıştır.
10. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca 21/7/2009 tarihindedüzenlenen iddianamede başvurucu, “terörörgütü kurmak ya da yönetmek, cebir ve şiddetle TBMM’nin faaliyetleriniengellemeye teşebbüs, cebir ve şiddetle Hükümetin faaliyetlerini engellemeyeteşebbüs etmek”lesuçlanmıştır. Başvurucu ve diğerleri hakkında açılan bu dava Ergenekonana davası ile birleştirilmiştir.
11. Başvurucu hakkındaki yargılama İstanbul 13. Ağır CezaMahkemesinin 2009/191 Esas sayılı dava dosyasında yapılmıştır. Mahkeme,5/8/2013 tarihli kararında, başvurucunun “TürkiyeCumhuriyeti İcra Vekilleri Heyetini cebren ıskat veya vazife görmekten menetmek” suçuna eksik teşebbüste bulunduğunu sabit görerek 12 yıl 6 ayhapis cezası ile cezalandırılmasına ve tutuklu yargılanan başvurucununtahliyesine karar vermiştir.
12. Mahkeme ayrıca, başvurucuya “verilen ceza miktarı ve tutuklu kaldığı süre dikkate alınarak… hakkındayurt dışına çıkış yasağı konulmasına” da karar vermiştir.
13. Başvurucu, hukuka aykırı olarak tutuklandığı vetutukluluğunun makul süreyi aştığı iddiasıyla 30/11/2012 tarihinde AnayasaMahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesi, 4/12/2013tarihli kararında, tutukluluğun makul süreyi aştığı iddiasıyla ilgili olarakAnayasa’nın 67. maddesinin birinci fıkrasıyla bağlantılı olarak 19. maddesininyedinci fıkrasının ihlal edildiğine; seçilme hakkının ihlal edildiği iddiasıylailgili olarak Anayasa’nın 19. maddesinin yedinci fıkrasıyla bağlantılı olarak67. maddesinin birinci fıkrasının ihlal edildiğine; tutukluluğa itirazınincelenmesi sırasında Cumhuriyet Savcısı’nın yazılı mütalaasının tebliğedilmediği iddiasıyla ilgili olarak Anayasa’nın 19. maddesinin sekizincifıkrasının ihlal edildiğine karar vermiştir.
14. Anayasa Mahkemesinin kararı üzerine başvurucu, hakkındakiyurt dışına çıkış yasağı tedbirinin kaldırılması ya da söz konusu adli kontroltedbirinin bir başka adli kontrol tedbirine çevrilmesi talebinde bulunmuştur.İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi, 20/1/2014 tarihli kararında “davanın kovuşturma aşamasının 5/8/2013 tarihinde sonaerdiği, bu tarihte verilen kararlara itiraz süresinin ise 12/8/2013 tarihindedolduğu, bu aşamadan sonra kovuşturma aşamasının tamamlanmış olduğu, sanığındaha önceki aynı konudaki taleplerinin ve itirazlarının reddedilmiş olması dadikkate alınarak, yeniden karar verilmesine mahal olmadığına…”gerekçesi ile talep hakkında bir karar vermemiştir.
15. Anılan karara yapılan itiraz, İstanbul 14. Ağır CezaMahkemesinin, 23/1/2014 tarihli kararı ile reddedilmiştir. İstanbul 14. AğırCeza Mahkemesi kararında “İstanbul 13. AğırCeza Mahkemesinin 20/1/2014 tarih ve 2014/99 değişik iş sayılı kararının vegerekçesinin usul ve yasaya uygun olduğu, herhangi bir isabetsizlik görülmediğianlaşıldığından…” gerekçesi ile itirazı reddetmiştir.
16. İstanbul 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 11/3/2014 tarihlikararı ile başvurucu hakkında verilen yurt dışına çıkamamak tedbirinin kaldırılmasınakarar verilmiştir.
B. İlgili Hukuk
17. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun“Adli kontrol” başlıklı 109.maddesinin ilgili fıkraları şöyledir:
“(1) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100 üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığıhalinde, şüphelinin tutuklanması yerine adlî kontrol altına alınmasına kararverilebilir.
…
(3) Adlî kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veyabirden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasını içerir:
a) Yurt dışına çıkamamak.
…
(6) Adlî kontrol altında geçen süre, şahsî hürriyetisınırlama sebebi sayılarak cezadan mahsup edilemez. Bu hüküm, maddenin üçüncüfıkrasının (e) bendinde belirtilen hallerde uygulanmaz.
(7) Kanunlarda öngörülen tutukluluk sürelerinin dolmasınedeniyle salıverilenler hakkında (…) adlî kontrole ilişkin hükümleruygulanabilir.”
18. 5271 sayılı Kanun’un “Adlîkontrol kararı ve hükmedecek merciler” başlıklı 110. maddesişöyledir:
(1) Şüpheli,Cumhuriyet savcısının istemi ve sulh ceza hâkiminin kararı ile soruşturmaevresinin her aşamasında adlî kontrol altına alınabilir.
(2) Hâkim, Cumhuriyet savcısının istemiyle, adlî kontroluygulamasında şüpheliyi bir veya birden çok yeni yükümlülük altına koyabilir; kontrolun içeriğini oluşturan yükümlülükleri bütünüyle veyakısmen kaldırabilir, değiştirebilir veya şüpheliyi bunlardan bazılarınauymaktan geçici olarak muaf tutabilir.
(3) 109 uncu madde ile bu madde hükümleri, gerekligörüldüğünde, görevli ve yetkili diğer yargı mercileri tarafından da, kovuşturma evresinin her aşamasında uygulanır.”
19. 5271 sayılı Kanun’un “Adlîkontrol kararının kaldırılması” başlıklı 111. maddesi şöyledir:
“(1) Şüpheli veya sanığın istemi üzerine, Cumhuriyetsavcısının görüşünü aldıktan sonra hâkim veya mahkeme 110 uncu maddenin ikincifıkrasına göre beş gün içinde karar verebilir.
(2) Adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir.”
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
20. Mahkemenin 28/5/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucunun 27/1/2014 tarihli ve 2014/1050 numaralı bireysel başvurusuincelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu;
i. Türkiye Cumhuriyeti İcra Vekilleri Heyetini cebren ıskatveya vazife görmekten cebren menetmek suçundan yargılandığı İstanbul 13. AğırCeza Mahkemesinin 5/8/2013 tarihli kararında, hakkında yurt dışına çıkmamakşeklinde adli kontrol tedbir kararı verildiğini, adli kontrol kararının veitiraz incelemesini yapan mahkemenin kararının gerekçesiz olduğunu bu sebepleAnayasa’nın 141. maddesinin ihlal edildiğini,
ii. Yurtdışına çıkamamak adli tedbir kararının seçilmişmilletvekillerinin yasama faaliyetlerini engellemesi nedeniyle Anayasa’nın 67.maddesinin birinci fıkrasının ihlal edildiğini,
iii. Barış ve Demokrasi Partisinin tutuklu milletvekilleritahliye edildikleri sırada bu kişilere yurt dışına çıkış yasağı konulmadığını,kendisine ise yurt dışına çıkış yasağı konulması nedeniyle eşitlik ilkesinidüzenleyen Anayasa’nın 10. maddesinin ihlal edildiğini,
iv. Ayrıca yurtdışınaçıkış yasağı tedbiri uygulanmasının Anayasa’nın 23. maddesinde düzenlenenseyahat özgürlüğünün ihlali niteliğinde olduğunu ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
22. Başvurucunun iddialarına karşı Bakanlık görüşünde,serbest dolaşım hakkının düzenlendiği Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin(AİHS), Ek 4 No.lu Protokolü’ne ülkemizin taraf olmadığı belirtilmiştir.Bakanlık görüşünde ayrıca başvurucunun şikâyetlerinin AİHS’eEk 1 No.lu Protokol’ün 3. maddesi ve Anayasa’nın 67. maddesinde yer alanserbest seçim hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiği belirtmiştir.
23. Başvurucu, başvurunun esası hakkındaki Bakanlık görüşünekarşı, başvuru dilekçesindeki beyanlarını tekrar etmiştir. Başvurucu ayrıca13/3/2014 tarihli dilekçesinde hakkında uygulanan yurt dışına çıkamamaktedbirinin kaldırıldığını belirtmiştir.
24. Başvuru konusu olayda, başvurucu, İstanbul CumhuriyetBaşsavcılığınca yürütülmekte olan bir soruşturma kapsamında 13/4/2009 tarihindeAnkara’da gözaltına alınmış, 17/4/2009 tarihinde sorgusunu müteakip İstanbul’datutuklanmıştır. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca 21/7/2009 tarihindedüzenlenen iddianamede başvurucu, “terörörgütü kurmak ya da yönetmek, cebir ve şiddetle TBMM’nin faaliyetleriniengellemeye teşebbüs, cebir ve şiddetle Hükümetin faaliyetlerini engellemeyeteşebbüs etmek”lesuçlanmıştır. Başvurucu ve diğerleri hakkında açılan bu dava Ergenekonana davası ile birleştirilmiştir. Başvurucu hakkındaki yargılama İstanbul 13.Ağır Ceza Mahkemesinin 2009/191 Esas sayılı dava dosyasında yapılmıştır. Mahkeme,5/8/2013 tarihli kararında, başvurucunun “TürkiyeCumhuriyeti İcra Vekilleri Heyetini cebren ıskat veya vazife görmekten menetmek” suçuna eksik teşebbüste bulunduğunu sabit görerek 12 yıl 6 ayhapis cezası ile cezalandırılmasına ve tutuklu yargılanan başvurucununtahliyesine karar vermiştir. Mahkeme, başvurucuya “verilen ceza miktarı ve tutuklu kaldığı süre dikkate alınarak… hakkındayurt dışına çıkış yasağı konulmasına” karar vermiştir.
25. Başvurucu, hakkındaki yurt dışına çıkış yasağı tedbirininkaldırılması ya da söz konusu adli kontrol tedbirinin bir başka adli kontroltedbirine çevrilmesi talebinde bulunmuştur. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi,20/1/2014 tarihli kararı ile talebi reddetmiştir. Anılan karara yapılan itiraz,İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin, 23/1/2014 tarihli kararı ile reddedilmişve başvurucu 27/1/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudabulunmuştur.
26. Başvurucu Anayasa Mahkemesinebireysel başvuruda bulunulduktan sonra yurt dışına çıkış yasağının kaldırılmasıiçin İstanbul 1. Ağır Ceza Mahkemesine başvurmuştur. İstanbul 1. Ağır CezaMahkemesinin 11/3/2014 tarihli kararı ile başvurucu hakkında verilen yurtdışına çıkamamak tedbirinin kaldırılmasına karar verilmiştir. Böylecebaşvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmamıştır.
27. AnayasaMahkemesi İçtüzüğü’nün 80. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (ç) bendi şöyledir:
“(1) Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın heraşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:
…
ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptananherhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesinihaklı kılan bir neden görülmemesi.”
28. Açıklanannedenlerle, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan birneden kalmadığı anlaşıldığından, başvurunun,diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “düşmesine” karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle başvurunun, “incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmamış olması”nedeniyle DÜŞMESİNE, yargılama giderlerinin başvurucu üzerindebırakılmasına 28/5/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.