TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET REŞİT ARSLAN BAŞVURUSU (5)
(Başvuru Numarası: 2013/4342)
Karar Tarihi: 23/3/2016
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Erdal TERCAN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd.
:
Hikmet Murat AKKAYA
Başvurucu
:
Mehmet Reşit ARSLAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, başvurucunun vasisi tarafından gönderilentakvim kartlarının ceza infaz kurumu tarafından başvurucuya verilmemesinedeniyle maddi ve manevi varlığının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 7/6/2013 tarihinde Kırıkkale CumhuriyetBaşsavcılığı vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkiledecek bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/11/2015tarihinde, başvurunun adli yardım talebinin kabul edilmesine karar verilmiştir.
4. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 28/12/2015tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından 30/12/2015 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 25/1/2016 tarihindeAnayasa Mahkemesine sunmuştur.
7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanlarını8/2/2016 tarihinde ibraz etmiştir.
III. OLAYLAR VE OLGULAR
A. Olaylar
8. Başvuru dilekçesi ve ekleri, başvuruya konu dosyaiçeriği ve Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) kayıtlarından tespit edilen ilgiliolaylar özetle şöyledir:
9. Hâlihazırda Ankara 1 No.lu F Tipi Yüksek GüvenlikliKapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan başvurucu, Kırıkkale F TipiYüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunduğu sırada aynı zamandavasisi olan kardeşi tarafından kendisine bir mektup gönderilmiştir.
10. Söz konusu mektup başvurucuya teslim edilmeden öncevasi tarafından başvurucuya 5/3/2013 tarihinde bir faks yollanmıştır. Faksıniçeriğinde başvurucuya mektubun yanında gönderilen eşyalar hakkındabilgilendirme yapılmıştır. Bu kapsamda, başvurucuya takvim ve kartpostal dayollanmıştır.
11. Söz konusu mektubun başvurucuya ne zaman teslimedildiği belli olmamakla beraber mektubun yanında gönderilen takvime vekartpostala el konulmuştur.
12. Başvurucu, sadece kendisine teslim edilmeyen takvimeyönelik olarak Kırıkkale İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) 15/3/2013tarihinde başvuruda bulunmuştur. Başvurucu dilekçesinde el takvimine idaretarafından kendisinden habersiz şekilde el konulduğunu, bu durumu fakssayesinde bildiğini, daha önce de buna benzer şekilde takvimine el konulduğunuileri sürmüştür. Bu kapsamda başvurucu "telefon kartı ebadındakikağıttan takvim kartı yasağının ve bunu haber vermeden alıkoyma uygulamasınınyasal dayanağını öğrenmek istiyorum" diyerek dilekçesininoktalamıştır.
13. Bunun üzerine İnfaz Hakimliği, 18/3/2013 tarihindeCeza İnfaz Kurumundan bilgi istemiştir.
14. Ceza İnfaz Kurumu bunun üzerine 19/3/2013 tarihindebaşvurucuya teslim edilmeyen 2 adet el takvimini ve 5 adet kartpostalı tutanağabağlayıp kurumun eşya emanet birimine teslim etmiştir.
15. Ceza İnfaz Kurumu 26/3/2013 tarihinde İnfazHâkimliğine bilgi vermiştir. Söz konusu bilgi kapsamında, başvurucunun kartpostalınave takvimine el koyma gerekçesi açıklanmıştır. Bu gerekçe, İnfaz Hâkimliğikararında yer almaktadır.
16. İnfaz Hâkimliği 5/4/2013 tarihli ve E.2013/180,K.2013/238 sayılı kararla başvurucunun dilekçesi ile ilgili olarak yazı tipiile beraber şu kararı vermiştir:
"KırıkkaleF Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünün 26/03/2013 tarihve 2013/3403 sayılı yazısı ile; Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşyave Maddeler Hakkında Yönetmeliğin 15 inci maddesinde "Her oda veya koğuşta,idare tarafından yaptırılan panolara asılmak ve kurum kantininden teminedilmek koşuluyla birer adet Türk bayrağı, Atatürk resmî, gazete kupürü,haber, yazı fotoğraf ve takvim bulundurulabilir." hükmü bulunmaktaolup, adı geçenin odasında kurumumuzca temin edilmiş takvim bulunduğundan postaaracılığı ile gelen takvim kartları odasına verilmemiş, hükümlü adına emaneteşya deposuna kaldırılmıştır. Aynı maddede "Ceza infaz kurumu işyurduyönetim kurulunca kantinde satışına karar verilen, bu Yönetmelikte sayılmayanve kurum güvenliğini tehlikeye düşürmeyen eşyaların stok oluşturmayacak şekildekoğuş, oda ve eklentilerde bulundurulmasına izin verilebilir." hükmügetirilmiş olup, kurum kantininde kartpostal satıldığından hükümlüye posta ilegönderilen kartpostallar kendisine verilmemiş, hükümlü adına emanet eşyadeposuna kaldırılmış olduğunun bildirildiği görülmekle,
Hükümlü tarafından talep edilen takvim,Ceza infaz kurumlarında bulundurulabilecek eşya ve maddeler hakkındakiyönetmeliğin 15.maddesinde sayılan eşyalardan olmadığından, ayrıca hükümlününodasında bir adet daha takvim olduğu anlaşıldığından ve stok oluşturma durumubulunduğundan hükümlünün şikayetinin reddine karar vermek gerekmiştir.
HÜKÜM:
Ceza evi idaresince yapılan el koymaişleminde yönetmelik hükümlerine aykırılık bulunmadığından hükümlününŞİKAYETİNİN REDDİNE,..."
17. Söz konusu karar başvurucuya 11/4/2013 tarihindetebliğ edilmiştir. Başvurucu bunun üzerine 15/4/2013 tarihinde Kırıkkale AğırCeza Mahkemesine itiraz etmiştir. Başvurucu itiraz ederken bu sefer -İnfazHâkimliğine başvuru amacından farklı olarak- İnfaz Hâkimliğinin kararındabelirtilenlerin gönderilen üçüncü mektupla ilgili olduğunu, önceki mektuplardanalınmış kartların akıbetini öğrenemediğini dile getirmiştir. Başvurucununitirazı 30/4/2013 tarihli ve 2013/474 Değişik İş sayılı kararla reddedilmiştir.Red gerekçesi şöyledir:
"Kırıkkale İnfaz Hakimliğininyukarıda tarih ve numarası yazılı bulunan kararı sonuç ve gerekçesi itibarı ileyasaya uygun olduğu anlaşıldığından hükümlünün yerinde görülmeyen itirazınınreddine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur.
HÜKÜM;
Kırıkkale İnfaz Hakimliğinin05.04.2013tarih 2013/240sayılı karanı itiraz eden Hükümlü Mehmet Reşit Arslan’ın yerindegörülmeyen İTİRAZININ REDDİNE..."
18. Nihai karar 9/5/2013 tarihinde başvurucuya tebliğedilmiştir.
19. Başvurucu 7/6/2013 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
B. İlgili Hukuk
20. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve GüvenlikTedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 35. maddesi şöyledir:
"(1) Kapalı ceza infaz kurumlarındabulunan hükümlülerin oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleri veyabulunduramayacakları kişisel eşya, gıda, tıbbî malzeme ve diğer ihtiyaçmaddeleri yönetmelikle düzenlenir."
21.6/4/2006 tarihli ve 26131 sayılı ResmîGazete'de yayımlanan 20/3/2006 tarihli ve 2006/10218 sayılı Ceza İnfazKurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı HakkındaTüzük'ün (İnfaz Tüzüğü) 125. maddesi şöyledir:
(1) Hükümlülerin adlarına posta veyakargo ile gönderilen havale ve eşya, kurum mutemedi tarafından en geç 7 güniçinde postadan alınır. Gönderi, içeriği itibariyle kuruma sokulması vebulundurulması mevzuat hükümlerince sakıncalı olmaması hâlinde hükümlüye teslimedilir.
(2)Sakıncalı olduğu belirlenen gönderilerhakkında, posta veya kargodan alındığı tarihten itibaren onbeş gün içerisindehükümlüye yazılı bilgi verilir. Hükümlü, bildirimin yapıldığı tarihten itibarenonbeş gün içerisinde infaz hâkimliğine itiraz hakkını kullanmadığı takdirde,gönderi, göndericiye veya hükümlünün göstereceği kişiye iade edilir. Hükümlününisteği halinde ilk ziyaret günü yakınlarına verilmek üzere kurum emanetdeposunda saklanabilir. Ancak eşyanın bozulabilir olması veya maddi değerindeazalma olasılığının bulunması halinde, gönderi gönderene iade edilir.
22. 17/6/2005 tarihli ve 25848 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler HakkındaYönetmelik'in (Yönetmelik) 15. maddesi şöyledir:
"Hükümlüler,oda sistemine geçmiş ceza infaz kurumlarının koğuş, oda ve eklentilerinde, biradet kafes ile bir çift kanarya, bülbül veya muhabbet kuşu gibi küçük kafeskuşu bulundurabilir. Henüz oda sistemine geçmemiş diğer ceza infazkurumlarında, kafes ve kuş sayısı idare tarafından belirlenir.
Koğuşveya odada kuş bulundurulabilmesi için, birlikte kalan hükümlülerin rızalarınınalınması zorunludur.
Hükümlülerinkendilerini geliştirmeleri için gerekli görülen eğitim ve kültürelçalışmalarında kullanabilecekleri malzemeleri, koğuş, oda ve eklentiler dışında,idare tarafından uygun görülecek yerlerde ve denetim altında bulundurmasına vekullanmasına kurum olanakları çerçevesinde izin verilebilir.
Hükümlüler, kendilerine idaretarafından verilen nevresim takımı ve battaniye dışında, kantinden teminedilmek şartıyla bir adet nevresim takımı ve iklim koşulları değerlendirilerekidarenin uygun göreceği sayıda battaniye bulundurabilir.
Kantindentemin edilmek koşuluyla, her odada bir adet, on kişiden fazla mevcudu olankoğuşlarda ise iki adet, kumar niteliğinde olmayan ve idarece belirlenen,satranç takımı gibi oyunlara ait malzemeler bulundurulabilir.
Heroda veya koğuşta, idare tarafından yaptırılan panolara asılmak ve kurumkantininden temin edilmek koşuluyla birer adet Türk bayrağı, Atatürk resmî,gazete kupürü, haber, yazı fotoğraf ve takvim bulundurulabilir.
Her hükümlünün kendisine ayrılanyattığı yer veya dolabında, aile fertlerinin fotoğraflarına ait albümbulundurmasına izin verilir.
Hükümlülernişan ve evlilik yüzüğü, küpe, kolye, toka, tespih ve kol saati ile kantindentemin edilmek koşuluyla bir adet masa saati ve bir adet top bulundurabilir.
Bayan hükümlüler, kantin aracılığı ilesatın aldıkları makyaj malzemelerini koğuş veya odalarında bulundurabilir.
Cezainfaz kurumu işyurdu yönetim kurulunca kantinde satışına karar verilen, buYönetmelikte sayılmayan ve kurum güvenliğini tehlikeye düşürmeyen eşyalarınstok oluşturmayacak şekilde koğuş, oda ve eklentilerde bulundurulmasına izinverilebilir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
23. Mahkemenin 23/3/2016 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
24. Başvurucu, üniversite öğrencisi olması sebebiyleçalışmalarını planlayabilmek için söz konusu takvime ihtiyaç duyduğunu, aynıtakvime başka hükümlülerin sahip olduğunu, kendisine gelen takvim kartına haberverilmeden el konulduğu için mülkiyet hakkının ihlal edildiğini, idarenin herne kadar haber vermeye ilişkin beyanı olsa da bunun doğru olmadığını, kayıtanlamında hiçbir belgenin mevcut olmadığını, bu kapsamda Cezaevinde ayrıcaayrımcılıkta bulunulduğunu, sonuç olarak kendisinin eziyete maruz kaldığını veilgili kişilerin görevini kötüye kullandıklarını belirterek 100.000 TL manevitazminat talep etmiştir.
B. Değerlendirme
25. Bakanlık görüş yazısında söz konusu müdahale özelhayata saygı çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu sebeple başvuruya konu olaydamüdahalenin demokratik toplum düzeninde gerekli olup olmadığı ve ölçülülükilkesi yönünden değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.
26. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı cevaptaifadelerini yinelemiştir.
27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucu, başvuruya konu takvimin kendisine verilmemesi nedeniyleeğitim hakkının engellendiğini ileri sürmekte ise de eğitim hakkına yapılanmüdahalenin başvurucu tarafından desteklenememesi sebebiyle bu konuda birdeğerlendirilme yapılmamıştır. Yine başvurucu, mülkiyet hakkının ihlaledildiğini ileri sürmekle beraber bu husus aynı zamanda Anayasanın 17.maddesindeki özel hayatın bir unsuru olan kişinin kendisini geliştirmesiçerçevesinde kalmaktadır. Başvurucunun İnfaz Hâkimliğine başvurduğu tarihitibariyle eşyanın alıkonulmasından resmî olarak haberdar olmaması nedeniyleşikâyetin anayasal önem ve önemsiz zarar kriterleri bağlamındadeğerlendirilebilmesi mümkün görünmemektedir.
28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvurularınkabul edilebilirlik şartları ve incelenmesi" kenar başlıklı 48.maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
"Mahkeme,Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının vesınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli birzarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabuledilemezliğine karar verebilir."
29. 6216 sayılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrasına göre Mahkemece açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezolduğuna karar verilebilir. Başvurucunun ihlal iddialarını kanıtlayamadığı,iddialarının salt kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin olduğu,temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veya müdahalenin meşru olduğuaçık olan başvurular ile karmaşık veya zorlama şikâyetlerden ibaret başvurularaçıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir.
30. 5275 sayılı Kanunu'nun 35. maddesinin gerekçesi şuşekildedir:
"Bu madde kapalı ceza infazkurumlarında bulunan hükümlülerin, oda ve eklentilerinde bulundurabilecekleriveya bulunduramayacakları kişisel eşya, gıda, tıbbı malzeme ve diğer ihtiyaçmaddelerinin yönetmelikte gösterileceğini belirtmektedir."
31. Bu kapsamda Kanun, yürütme organına hükümlü ya datutukluların hangi eşyaları bulundurabileceğine ilişkin düzenleme yetkisivermektedir. Anayasal sınırlar içerisinde kalmak koşuluyla cezaevinin güvenliğive düzeni için öngörülen bir takım kurallar konulması pek tabiidir. Somutolayda başvurucu, cezaevinde bulunan bir hükümlü olması sebebiyle budüzenlemenin kendisine uygulanacağı açıktır.
32. Yönetmelik'in 15. maddesi kapsamında olmadığıdüşünülen eşya, başvurucuya verilmemiştir. Başvurucunun İnfaz Hâkimliğineşikâyet müracaatında bulunması üzerine resmî olarak bu husus Cezaevi idaresitarafından tutanağa bağlanmıştır. Daha sonra İnfaz Hâkimliği tarafından sözkonusu eşyanın Yönetmelik kapsamında olmadığı teyit edilmiştir. Ağır CezaMahkemesi de İnfaz Hâkimliği kararında yer alan gerekçelerin yeterli olduğunuve yapılan işlemin kanuna uygun olduğunu belirtmiştir (bkz. §§ 14-17).
33. Dolayısıyla söz konusu olayda, başvurucununolaylardan önce bir takvime sahip olması ve takvimin neden yetersiz kalıp yenibir takvime ihtiyacı olduğunu açıklamaması, başvurucunun cezaevindebulunmasından dolayı bir takım sınırlamalara maruz kalmasının tek başına bir ihlaloluşturmayacağı, eşyaların herhangi bir kaydının tutulmadığı itirazının sözkonusu süreçte -bireysel başvuru aşamasından önce ve İnfaz Hâkimliği önünde-yerine getirilmesi, başvuruya konu eşyanın yaşamsal nitelikte bir önemininbulunmaması, İnfaz Hâkimliği ile Ağır Ceza Mahkemesinin gerekçeleri vebaşvurucunun Ağır Ceza Mahkemesine başvuru amacı bir bütün olarak dikkatealındığında bir ihlalin olmadığı açık olduğundan, başvurunun diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Geçici olarak muaf tutulan 198,35 TL harçtan ibaretyargılama giderinin başvurucudan TAHSİLİNE,
C. Kararın bir örneğinin bilgi için Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE
23/3/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.