TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET DENİZ GÜZEL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16402)
Karar Tarihi: 25/1/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Recai AKYEL
Raportör Yrd.
:
Ceren Sedef EREN
Başvurucu
:
Mehmet Deniz GÜZEL
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bulunanbaşvurucunun, ceza infaz kurumu idaresi tarafından yasaklı olduğu gerekçesiylekendisine verilmeyen kitaplar hakkındaki toplatma kararının hükümsüz hâlegeldiği iddiasıyla yaptığı itirazın ve iade talebinin reddedilmesi nedeniyleifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 25/9/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.
6. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
8. Başvurucu başvuru tarihinde, devletin egemenliği altındabulunan topraklardan bir kısmını devlet idaresinden ayırmaya çalışmak suçundanhükümlü olarak Bolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Cezaİnfaz Kurumu) bulunmaktadır.
9. Ceza İnfaz Kurumu Eğitim Kurulu (Eğitim Kurulu) 1/12/2009tarihinde, başvurucuya gelen ve terör örgütü lideri Abdullah Öcalan tarafındanyazılmış olan "Demokratik Toplum Manifestosu Uygarlık (Birincikitap)", "Demokratik Toplum Manifestosu Kapitalist Uygarlık (İkincikitap)" ve "Demokratik Toplum Manifestosu Özgürlük Sosyolojisi(Üçüncü kitap)" isimli kitapların başvurucuya teslim edilmemesine kararvermiştir. Eğitim Kurulunun kararında, anılan kitaplar hakkında Siirt(Kapatılan) Sulh Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 19/10/2009 tarihli ve 2009/849Değişik İş sayılı kararıyla toplatma kararı verildiği ve bu nedenle söz konusukitapların anılan Mahkemeye gönderilmek üzere alıkonulduğu belirtilmiştir.
10. Başvurucu, 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı YargıHizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasıve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların ErtelenmesiHakkında Kanun'un ilgili hükmünün yürürlüğe girmesiyle (bkz. §14) basılıyayınlar hakkında verilmiş bulunan toplatma kararlarının hükümsüz hâlegeldiğini öğrenmesi üzerine Siirt Sulh Ceza Hâkimliğine (Hâkimlik) başvurudabulunmuş ve Mahkemenin toplatma kararı gerekçe gösterilerek kendisine teslimedilmeyen kitapların iadesini talep etmiştir. Hâkimlik 22/8/2014 tarihlikararıyla başvurucunun talebini reddetmiştir.
11. Başvurucu anılan karara itiraz etmiştir. Başvurucununitirazı, Şırnak Sulh Ceza Hâkimliği tarafından hukuka aykırılık bulunmadığıgerekçesiyle 2/9/2014 tarihinde reddedilmiştir. Bu karar başvurucuya 4/9/2014tarihinde tebliğ edilmiştir.
12. Başvurucu 25/9/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
13. Hâkimlik'in 17/8/2012 tarihli ve2012/797 Değişik İş sayılı kararıyla, Abdullah Öcalan tarafından yazılmış olan"Demokratik Toplum Manifestosu Uygarlık (Birinci kitap)","Demokratik Toplum Manifestosu Kapitalist Uygarlık (İkinci kitap)" ve"Demokratik Toplum Manifestosu Özgürlük Sosyolojisi (Üçüncü kitap)"isimli kitaplar hakkında daha önce verilmiş bulunan toplatma ve el koymakararının (bkz. § 9) devamına karar verilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
14. 6352 sayılı Kanun'un 78. maddesinin ilgili kısmı şuşekildedir:
"5187 sayılı Kanunaaşağıdaki geçici madde eklenmiştir.
Geçici Madde 3- 31/12/2011 tarihine kadarmahkemeler, yetkili mülki idari amirlikleri ve diğer makamlarca basılıyayınlarla ilgili olarak verilmiş toplatma, yasaklama,dağıtımvesatışınengellenmesikararları,buKanununyayımıtarihindenitibarenaltı ayiçinde, yetkili ve görevli mahkemeden bu yasaklılığın devamı niteliğinde birkarar alınmamış olması durumunda kendiliğinden hükümsüz hale gelir."
15. Mevcut başvurunun değerlendirilmesi sırasında gözönünde bulundurulan diğer ulusal hukuk kaynakları içinbkz. Mehmet Çelebi Çalan, B. No:2014/4163, 19/12/2017, §§ 14-15.
B. Uluslararası Hukuk
16. Mevcut başvurunun değerlendirilmesi sırasında gözönünde bulundurulan uluslararası hukuk kaynakları içinbkz. Ahmet Temiz (6), B. No:2014/10213, 1/2/2017, §§ 17-18.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 25/1/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddialarıve Bakanlık Görüşü
18. Başvurucu, haklarındaki toplatma kararı hükümsüz hâle gelenkitapların kendisine iadesine ilişkin talebinin reddedilmesi nedeniyleAnayasa'nın 26. maddesininihlal edildiğini belirterekihlalin tespit edilmesi talebinde bulunmuştur.
19. Bakanlık görüşünde, ceza infaz kurumuna kapatılmış kişilerinbilgi ve kanaatlere ulaşma özgürlüklerinin bulunduğunun tartışmasız olduğu,bununla birlikte ceza infaz kurumlarında suçun önlenmesi, güvenliğin vedisiplinin sağlanması amacıyla bu kişilerin bazı kısıtlamalara tabitutulabileceklerini belirtilmiştir. Bakanlık bu doğrultuda, somut başvuruya ilişkinkısıtlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve hedeflenen meşruamaçlarla orantılı olduğunu ifade etmiştir.
20. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında bireyselbaşvuru formunda yer verdiği iddiaları yinelemiştir.
B. Değerlendirme
21. Anayasa’nın 26. maddesinin ilgili bölümü şöyledir:
“Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazı,resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yaymahakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veyafikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar...
Bu hürriyetlerin kullanılması, ... kamudüzeni, kamu güvenliği, ... suçların önlenmesi, ... gereğine uygun olarakyerine getirilmesi amaçlarıyla sınırlanabilir...
Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetininkullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunla düzenlenir.”
1. Adli Yardım TalebiYönünden
22. Anayasa Mahkemesinin MehmetŞerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkelerdikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılamagiderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkçadayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesigerekir.
2. Kabul EdilebilirlikYönünden
23. Anayasa'nın 26. maddesinin birinci fıkrasında ifadeözgürlüğüne herkesin sahip olduğu belirtilmiş, bunun sonucu olarak da AnayasaMahkemesi pek çok kararında hükümlü ve tutukluların ifade özgürlüğünün deAnayasa'nın koruması altında olduğunu vurgulamıştır. Anayasa Mahkemesi, hükümlüve tutukluların süreli veya süresiz yayınlara ulaşabilmesinin bilgi vekanaatlere ulaşma özgürlüğünün somut yansıması olarak ifade özgürlüğününkoruması altında bulunduğuna karar vermiştir (KamuranReşit Bekir [GK], B. No: 2013/3614, 8/4/2015, § 43; Hüseyin Sürensoy, B.No: 2013/749, 6/10/2015, § 44; İbrahimBilmez, B. No: 2013/434, 26/2/2015, § 74; Ahmet Temiz (6), § 34).
24. Öte yandan ifade özgürlüğü, Anayasa'da sayılan meşru amaçlaruyarınca sınırlanabilir. Özellikle başvuru konusu olaydaki gibi terörlemücadelenin söz konusu olduğu durumlarda, kişinin temel ifade özgürlüğü iledemokratik toplumun terör örgütlerinin faaliyetlerine karşı kendisini korumayailişkin meşru hakkı arasında bir denge kurulması ihtiyacı ortaya çıkmaktadır (Halil Bayık [GK], B. No: 2014/20002,30/11/2017, § 32).
25. Anayasa Mahkemesi Sinan İyit kararında, hakkında toplatma kararı bulunanyayınların ya da bu yayınlardan alıntı içeren dokümanların hükümlü ya datutuklulara verilmemesi şeklindeki müdahalenin demokratik bir toplumda gerekliolduğu sonucuna varmıştır. Anılan kararda, bireylerin ifade özgürlüğünetoplatma ve el koyma kararlarıyla müdahalede bulunulduğu hallerde mevcut olanzorunlu toplumsal ihtiyacın, özellikle terörle mücadelenin söz konusu olduğudurumlarda hükümlü ve tutuklular yönünden de mevcut olduğunda şüphe bulunmadığıbelirtilmiştir. Bu doğrultuda hakkında toplatma kararı bulunan yayınlar ya dabu yayınlardan alıntı içeren dokümanların hükümlü ve tutuklulara verilmemesişeklindeki müdahalenin ceza infaz kurumunun güvenliği, düzeni, disiplinininsağlanması ve mahkûmun ıslahı amaçlarının gerçekleştirilmesi için gerekliolmadığından bahsedilemeyeceği ifade edilmiştir (Sinan İyit (2) [GK], B. No:2013/1495, 30/11/2017, §§ 51-52).
26. Somut olayda başvurucunun, yasaklı olduğu gerekçesiylekendisine teslim edilmeyen kitaplar hakkındaki toplatma kararının hükümsüzkaldığını öğrenmesi üzerine kitapların kendisine iade edilmesi talebiyleyaptığı başvuru, Hâkimlik tarafından reddedilmiştir. Başvurucunun iadesinitalep ettiği kitaplar hakkında, 6352 sayılı Kanun'un anılan hükmünün yürürlüğegirmesinden sonra Siirt Sulh Ceza Mahkemesinin 17/8/2012 tarihli kararıylatoplatma kararının devamına hükmedildiği görülmektedir. Başvurucunun söz konusutoplatma kararına karşı başvuru yollarını tüketerek Anayasa Mahkemesi önünegetirdiği bir şikâyeti de bulunmamaktadır.
27. Bu bağlamda terör suçundan mahkûm olan başvurucunun,hakkında toplatma ve el koyma kararının devamına hükmedilmiş bulunan kitaplarınkendisine iadesi talebinin reddedilmesi şeklindeki müdahalenin demokratik birtoplumda gerekli olduğu ve müdahalede açık bir dengesizlik bulunmadığı sonucunavarılmıştır.
28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğinekarar verilebileceği belirtilmiştir. Başvurucunun ihlal iddialarınıkanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veyamüdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlamaşikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).
29. Açıklanan nedenlerle ifade özgürlüğüne yönelik bir ihlalolmadığının açık olduğu anlaşıldığından başvurunun, diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca, tahsil edilmesimağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemektenTAMAMEN MUAF TUTULMASINA 25/1/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.