TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET REŞİT ARSLAN BAŞVURUSU (7)
(Başvuru Numarası: 2014/15734)
Karar Tarihi: 20/12/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör Yrd.
:
Gökçe GÜLTEKİN
Başvurucu
:
Mehmet Reşit ARSLAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, Yüksek Güvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda hükümlüolarak bulunan başvurucuya posta yoluyla gelen bir eğitim CD'sinin verilmemesinedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 16/9/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne kararverilmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
9. Başvurucu, başvuru tarihinde Ankara 1 No.lu F Tipi YüksekGüvenlikli Ceza İnfaz Kurumunda (Ceza İnfaz Kurumu) terör suçundan hükümlüolarak bulunmakta ve Okan Üniversitesi Yerel Yönetimler Bölümü uzaktan eğitimprogramında (Üniversite) öğrenim görmektedir.
10. Başvurucuya posta yoluyla bilgisayar çıktısı şeklindeki birkısım yazılı eğitim kaynakları ile eğitim gereci olduğunu iddia ettiği bir CDgönderilmiştir. Yazılı kaynaklar başvurucuya verilmiş anılan CD ise başvurucuyaverilmeyip emanet eşya deposuna kaldırılmış, 19/3/2014 tarihinde isebaşvurucunun ziyaretçilerine teslim edilmiştir.
11. Başvurucu, posta yoluyla gelen diğer yazılı eğitimgereçlerinin teslim edildiğini ancak anılan CD'den haberdar edilmediğini veCD'nin kendisine verilmediğini belirterek 4/4/2014 tarihinde Sincan (AnkaraBatı) İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyette bulunmuştur.
12. Başvurucunun şikâyet dilekçesi ile birlikte Ceza İnfazKurumunun 4/4/2014 tarihli yazısı İnfaz Hâkimliğine sunulmuş, bu yazıdabaşvurucunun Ceza İnfaz Kurumuna geldiği tarihten itibaren bilgisayarsınıfından yararlandırıldığı, Üniversitenin İnternet sayfasından derslerini,ödevlerini ve sınavlarını yaptığı belirtilmiştir. Öte yandan, 11/3/2014 tarihliCeza İnfaz Kurumu İdare Gözlem Kurulu Başkanlığının kararı ile uzaktan eğitimgörmekte olan hükümlü ve tutukluların İnternet'ten ve bilgisayardan nasılyararlanacaklarının kendilerine tebliğ edildiği ifade edilmiştir. Ayrıca Kurumaposta veya ziyaretçiler vasıtasıylagelen CD, DVD vebilgisayarların kabul edilmediği, başvurucunun Üniversitesinden yazı ilegelebilecek CD ve DVD'lerin ise bunların yazının içeriğine uygun olduğunun Cezaİnfaz Kurumu tarafından tespit edilmesinden sonra başvurucuya verilebileceğibildirilmiştir. Şikâyet konusu CD'nin yakını F.A. tarafından posta yoluylabaşvurucuya gönderildiği bu nedenle emanet eşya deposuna kaldırıldığı vebaşvurucunun 19/3/2014 tarihinde gelen ziyaretçilerine teslim edildiğibildirilmiştir.
13. İnfaz Hâkimliğinin 4/4/2014 tarihli kararıyla başvurucunundilekçesi veCeza İnfaz Kurumundan gelen evraklarınbirlikte değerlendirildiği, başvurucu hakkındaki uygulamanın Ceza İnfaz Kurumukurallarına uygun olduğu, mevzuata aykırı bir uygulamanın veya hukukaaykırılığın söz konusu olmadığı gerekçesiyle şikâyetin reddine kararverilmiştir.
14. Başvurucu anılan karara 4/4/2014 tarihinde itiraz ettiğinibelirtmiştir. Sonrasında itirazının akıbetini öğrenmek amacıyla 10/7/2014tarihli dilekçesini İnfaz Hâkimliğine sunmuştur.
15. Başvurucunun dosyasının incelenmesi sonucunda; 4/4/2014tarihli bir itiraz dilekçesinin dosyada mevcut olmadığı görülmüş, 10/7/2014tarihli dilekçe itiraz kabul edilerek dosya 11/7/2014 tarihinde Ankara Batı 2.Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir.
16. Mahkemenin 16/4/2014 tarihinde verildiği belirtilen kararıylaİnfaz Hâkimliğinin 4/4/2014 tarihli kararının usul ve yasaya uygun olduğugerekçesiyle itirazın reddine karar verilmiştir.
17. Karar, başvurucuya 25/8/2014 tarihinde tebliğ edilmiştir.
18. Başvurucu 16/9/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
A. Ulusal Hukuk
19. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve GüvenlikTedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 67. maddesinin (3) ve (4) numaralıfıkraları şöyledir:
"(3) Kapalı ve açık ceza infaz kurumlarıile çocuk eğitim evlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programlarıçerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitimaraç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirmeprogramları gerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanılabilir.Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz. Ancak, Adalet Bakanlığının uygungörmesi hâlinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın ceza infazkurumuna alınmasına izin verilebilir.
(4) Bu haklar, tehlikeli hâlde bulunan veyaörgüt mensubu hükümlüler bakımından kısıtlanabilir. "
B. Uluslararası Hukuk
20. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin R (89) 12 sayılı “Cezaİnfaz Kurumlarındaki Eğitim” konulutavsiye kararı ile ceza infaz kurumlarındaki eğitim hakkında üye devletlercebenimsenmesi önerilen temel ilkeler şunlardır:
“1. Bütün hükümlü ve tutukluların, meslekîeğitim, yaratıcı ve kültürel faaliyetler, bedensel eğitim, spor, sosyal eğitimve kütüphane tesislerini ihtiva edecek şekilde tasarlanmış bir eğitime sahipolması sağlanacaktır.
2. Hükümlü ve tutuklulara verilecek eğitimin,dış dünyada aynı yaş gruplarına sağlanan eğitimle aynı olması sağlanacak veöğrenme fırsatlarının alanı olabildiğince geniş tutulacaktır.
...
15. Hükümlü ve tutukluların salıverilmesonrasında da eğitimlerine devam etmelerini sağlayacak tedbirler alınmalıdır.
16. Hükümlü ve tutukluların uygun eğitimalmalarını sağlayacak malî kaynak, alet, donanım ve öğretim personeli hazırbulundurulmalıdır.”
21. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.luProtokol’ün 2. maddesinin ilgili kısmı söyledir:
“Hiç kimse eğitim hakkındanyoksun bırakılamaz.”
22.Hükümlüler, hukuka uygun bir mahkûmiyet kararına bağlı olaraktutma şeklinde değerlendirilebilecek kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı dışındaSözleşme'nin kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına genel olaraksahiptirler. Bununla birlikte ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonucuolarak suçun önlenmesi ve disiplinin sağlanması gibi ceza infaz kurumundagüvenliğin sağlanmasına yönelik kabul edilebilir makul gerekliliklerin olmasıdurumunda bu haklar sınırlanabilir (Hirst/Birleşik Krallık (No. 2), B. No: 74025/01, 6/10/2005, § 69;Stummer/Avusturya, B. No: 37452/02, 7/7/201, §99). Ancak bu durumda dahi mahkûmların haklarına yönelik yapılacaksınırlandırmalar temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılmasına ilişkin olarakAnayasa'nın 13. maddesinde belirtilen kanunla, meşru bir amaçla ve demokratiktoplum düzeninin gereklerine uygun olarak ölçülü olma şartlarını taşımalıdır (Silver ve Diğerleri/Birleşik Krallık, B.No: 5947/72, 25/3/1983, §§ 99-105).
23. AİHM, hukuka uygun bir mahkûmiyet kararına bağlı olaraktutulduğu dönem içerisinde başvurucunun İngilizce derslerine yardımcı olmasıiçin taşınabilir medya oynatıcısına erişimine engel olunmasının, Sözleşme’ye ek 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesi anlamındaeğitim hakkından mahrum bırakma olarak yorumlanamayacağını kabul etmektedir (Mehmet Veysi Özel/Türkiye (k.k.), B. No: 4243/09, 5/1/09, benzer yönde bkz. Georgiou/Yunanistan (k.k.),B. No: 45138/98, 13/1/2000; Durmaz vediğerleri/Türkiye (k.k.), B. No: 46506/99,46569/99, 46570/99 ve 46939/99, 4/9/2001; Arslan/Türkiye(k.k.), B. No: 31320/02, 1/6/2006).
V. İNCELEME VE GEREKÇE
24. Mahkemenin 20/12/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
25. Başvurucu, hükümlü olarak bulunduğu Ceza İnfaz Kurumundauzaktan eğitim imkânı kapsamında lisans eğitimine katıldığını, posta yolu ilegönderilen bilgisayar çıktısı şeklindeki yazılı eğitim gereçlerinin kendisineverildiğini ancak benzer biçimde eğitim gereci olduğunu iddia ettiği CD'ninkendisine verilmediğini, kendisine gelen bir eşyadan haberdar edilmediğinibelirterek işkence ve kötü muamele yasağı ile mülkiyet ve eğitim haklarınınihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının eğitim hakkıkapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
27. Anayasa’nın "Eğitimve öğrenim hakkı ve ödevi" kenar başlıklı 42. maddesinin ilgilikısmı şöyledir:
"Kimse, eğitim veöğrenim hakkından yoksun bırakılamaz.
Öğrenim hakkının kapsamı kanunla tespit edilirve düzenlenir...
Eğitim ve öğretim hürriyeti, Anayasaya sadakatborcunu ortadan kaldırmaz...”
28.Eğitim, Anayasa'da doğrudan güvence altına alınmış birhaktır. Eğitim çok özel bir kamu hizmeti olarak sadece doğrudan faydaları olanbir hizmet değil geniş sosyal fonksiyonları da olan bir hizmettir ve demokratikbir toplumda insan haklarının sağlamlaşması ve devamı için eğitim hakkınınvazgeçilmez ve temel bir katkısı olduğu da aşikârdır (Selçuk Taşdemir [GK], B. No: 2013/7860,3/3/2016, § 64). Öte yandan eğitimin toplum için taşıdığı öneme karşın, eğitimhakkı mutlak ve sınırsız bir hak değildir. Eğitimin niteliği gereği devlettarafından düzenleme yapılmasını gerektirdiğinden bazı kısıtlamalara tabitutulması da doğaldır. Şüphesiz eğitim kurumlarını düzenleyen kurallar,toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile eğitimin farklı düzeylerine has özellikleregöre zaman ve mekân içinde değişiklik gösterebilir (Yüksel Baran, B. No: 2012/782, 26/6/2014, § 37).
29. Anayasa'nın 42. maddesinde yer alan eğitim ve öğrenim hakkı,kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim almasını engellememe negatifödevini yüklemekle birlikte Anayasa'da öngörülen ilköğretim dışında devletintüm bireylere eğitim ve öğrenim sağlaması şeklinde pozitif bir ödev deyüklememektedir (Yüksel Baran, §32). Ancak devlet tarafından kurulan veya desteklenen eğitim kurumlarına etkilibir şekilde erişim imkânının sağlanması şarttır (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583,10/12/2014, § 71). Bu çerçevede, ceza infaz kurumlarında hükümlülerin eğitimiiçin imkân sağlanmışsa mahkûmiyetin doğal sonuçları çerçevesinde hükümlülerineğitim faaliyetine erişiminin sağlanması gerekmektedir.
30. Ancak, mahkûmların temel hak ve hürriyetlere genel olaraksahip olmaları, bu hakların mahkûmlar için ceza infaz kurumu dışındaki bireylerkadar güvence altına alındığı anlamında değerlendirilmemelidir. Ceza infazkurumlarının işlevi ve amacı kapsamında mahkûmların hakları ceza infaz kurumunagirmekle zaten sınırlanmıştır. Eğitim hakkı için de aynı değerlendirmemümkündür. Eğitim hakkı kapsamında eğitim gereçlerine erişim imkânısağlanmasının da cezaevinde tutulmanın kaçınılmaz sonuçları çerçevesindeincelenmesi gerekir (Benzer yönde bkz. MehmetReşit Arslan ve diğerleri, § 73). Bu bağlamda devletin ceza infazkurumlarında suçun önlenmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlanması yükümlülüğüile hükümlülerin eğitim hakkı arasında adil bir dengenin kurulmasıgerekmektedir.
31. Anayasa’nın 42. maddesinde düzenlenen eğitim hakkı ve yasaldüzenlemeler her mahkûmun eğitim faaliyetlerinden sınırsız bir biçimdeyararlanmasını güvence altına almamaktadır. Cezaevinde bulunmanın getirdiğidoğal sonuçlar çerçevesinde ve imkânlar kapsamında eğitim faaliyetlerinindüzenlenmesi öngörülmüştür. Bu nedenle yüksek güvenlikli bir cezaevindekendisine tanınan eğitim imkânlarının kısıtlanabileceğinin farkında olmasıbaşvurucudan beklenmelidir (Mehmet ReşitArslan ve diğerleri, § 79). Buna göre ceza infaz kurumlarındadisiplinin ve güvenliğin sağlanması amacıyla bazı elektronik eğitimgereçlerinin hükümlülere verilmemesi eğitim hakkının engellenmesi olarak kabuledilmemelidir.
32. Somut olayda yüksek güvenlikli bir Ceza İnfaz Kurumundabulunan başvurucu uzaktan eğitim imkânı kapsamında Üniversite öğrenimine devametmektedir. Posta yolu ile gelen bilgisayar çıktısı şeklindeki eğitimgereçlerinin başvurucuya teslim edildiği görülmektedir. Öte yandan doğrudanÜniversite tarafından gönderilen CD'lerin Ceza İnfaz Kurumuna alınması önündebir engel bulunmamaktadır. Başvurucunun eğitimini sürdürmek için ihtiyaçduyduğu yazılı gereçlere veya İnternet'e erişmesine engel olunduğu yönünde biriddiası da yoktur.
33. Başvuru konusu olayda bütün bu hususlar birliktedeğerlendirildiğinde yakını tarafından gönderilen bir CD'nin başvurucuyaverilmemesinin başvurucunun eğitim hakkından mahrum bırakılması olarakyorumlanması mümkün değildir. Olayda, başvurucunun eğitim hakkındanyararlanmasındaki bireysel menfaati ile cezaevinin güvenliğinin sağlanmasınayönelik kamu yararı arasındaki makul bir dengenin gözetildiği ve eğitimhakkının devlete yüklediği pozitif yükümlülüklere yönelik bir ihlal olmadığınınaçık olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
34. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetineneden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAFTUTULMASINA 20/12/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.