TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET EMİN ÇEÇİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/9524)
Karar Tarihi: 9/1/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M.Emin KUZ
Raportör
:
Ali KOZAN
Başvurucu
:
Mehmet Emin ÇEÇİ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; telefon, ziyaret ve havalandırma haklarından haftalıkyararlandırılmaması nedeniyle özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlaledildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 18/5/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına ve adli yardım talebinin kabulüne kararverilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir. Başvurucu Bakanlıkgörüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
8. Başvurucu hakkında, İzmir (kapatılan) Devlet GüvenlikMahkemesinin 24/11/1998 tarihli kararıyla Devletinegemenliği altında bulunan topraklardan bir kısmının devlet idaresindenayırmaya çalışma suçundan,1/3/1926tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 125.maddesi uyarınca ölümcezasına hükmedilmiştir.
9. 7/5/2004 tarihli ve 5170 sayılı Kanun ile yapılandeğişiklikle Anayasa'dan ölüm cezası ile ilgili maddelerin çıkarılması üzerine21/7/2004 tarihli ve 5218 sayılı Kanunla Türk Ceza Kanunu'nda yer alan ölümcezası ile ilgili maddeler de çıkarılarak bu suçlara verilen cezalara karşılık müebbet ağır hapis cezası öngörülmüştür.5218 sayılı Kanun'un geçici 11. maddesi ile de müebbetağır hapis cezasına dönüştürülen kesinleşmiş cezalar, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasınadönüştürülmüştür.
10. 1/6/2005 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 45.maddesi ile suç karşılığında uygulanan yaptırım olarak cezalar, hapis ve adlîpara cezaları şeklinde düzenlenmiştir.
11. Anılan yasal değişiklikler gözetilerek ölüm cezasınınkaldırılması nedeniyle Adıyaman Cumhuriyet Başsavcılığının 16/11/2002 tarihli müddetnamesi ile başvurucunun cezası müebbet ağır hapiscezası olarak belirlenmiştir.
12. Başvurucunun Adana F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunanakledilmesinden sonra yaptığı başvuru sonucu Adana Cumhuriyet Başsavcılığı2/7/2007 tarihli müddetname ile başvurucunun cezasınımüebbet hapis cezası olarak tespit etmiştir. Başvurucunun ziyaretçi görüş hakkıile havalandırma hakkını kullanma talebi Adana İnfaz Hâkimliğinin 14/11/2007tarihli kararıyla başvurucu hakkında düzenlenen müddetnamedecezanın müebbet hapis cezası olarak belirlenmiş olduğu vurgulanarak kabuledilmiştir.
13. Başvurucu 10/11/2014 tarihinde Bolu F Tipi Kapalı Ceza İnfazKurumuna sevk edilmiş; Bolu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen24/11/2014 tarihli müddetname ile başvurucunun infazaesas cezası ağırlaştırılmış müebbet hapiscezası olarak tespit edilmiştir.
14. Başvurucu; infazın müebbet hapis cezasına göregerçekleştirilmesi gerektiğini belirterek telefonla görüşme, ziyaret vehavalandırma haklarından haftalık olarak yararlandırılmasını ve lehine olanhakların iade edilmesini Bolu İnfaz Hâkimliğinden (İnfaz Hâkimliği) talepetmiştir. İnfaz Hâkimliğinin 6/3/2015 tarihli kararıyla başvurucunun taleplerireddedilmiştir. Anılan kararda, Bolu Cumhuriyet Başsavcılığının 24/11/2014tarihli müddetnamesiyle hükümlünün cezasınınağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olarak belirlendiği vurgulanarak talebinreddine, 13/12/2004 tarihli 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazıHakkındaki Kanun'un 25. maddesinde yer alan yasal hakların kullandırılmasınahükmedilmiştir.
15. İnfaz Hâkimliğinin kararına karşı yapılan itiraz ise BoluAğır Ceza Mahkemesinin 16/4/2015 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Mahkeme,kararın usule ve yasaya uygun olduğunu belirtmiştir.
16. Nihai karar başvurucuya 24/4/2015 tarihinde tebliğedilmiştir.
17.Başvurucu, 18/5/2015 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
18.5218 sayılı Kanun'un 1. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"A) 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanununun;
...
3) 13 üncü maddesininbirinci fıkrası ile ikinci fıkrasının ilk cümlesi aşağıdaki şekildedeğiştirilmiştir.
Ağır hapis cezası, ağırlaştırılmış müebbet,müebbet veya muvakkattir.
Ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezası vemüebbet ağır hapis cezası hükümlünün hayatı boyunca devam eder.
...
24) 125 inci maddesinde yer alan 'ölüm'ibaresi, 'ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis' olarak değiştirilmiştir.''
19. 5218 sayılı Kanun'un geçici 11. maddesi şöyledir:
"Ölüm cezaları 3.8.2002 tarihli ve 4771sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun hükümlerine göremüebbet ağır hapis cezasına dönüştürülenlerin kesinleşmiş cezaları, bu Kanununyürürlüğe girmesiyle birlikte, kendiliğinden ağırlaştırılmış müebbet ağır hapiscezasına dönüşür. Bu hükümlülerin, ceza infaz kurumunda geçirecekleri süre ileinfaz usulü, hükmü veren mahkeme tarafından ve dosya üzerinden saptanır."
20. 5237 sayılı Kanun'un "Cezalar"kenar başlıklı 45. maddesişöyledir:
"Suç karşılığında uygulanan yaptırımolarak cezalar, hapis ve adlî para cezalarıdır. "
21. 5275 sayılı Kanun'un "Ağırlaştırılmışmüebbet hapis cezasının infazı" kenar başlıklı 25. maddesişöyledir:
"(1) Ağırlaştırılmış müebbet hapiscezasının infazı rejimine ait esaslar aşağıda gösterilmiştir:
a) Hükümlü, tek kişilik odada barındırılır.
b) Hükümlüye, günde bir saat açık havaya çıkmave spor yapma hakkı tanınır.
c) Risk ve güvenlik gerekleri ile iyileştirmeve eğitim çalışmalarında gösterdiği gayret ve iyi hâle göre; hükümlünün, açıkhavaya çıkma ve spor yapma süresi uzatılabileceği gibi kendisi ile aynı ünitedekalan hükümlülerle temasta bulunmasına sınırlı olarak izin verilebilir.
d) Hükümlü, yaşadığı yerin olanak verdiği veidare kurulunun uygun göreceği bir sanat veya meslek etkinliğini yürütebilir.
e) Hükümlü, kurum idare kurulunun uygungördüğü hâllerde ve onbeş günde bir kez olmak üzere(f) bendinde gösterilen kişilere, süresi on dakikayı geçmemek üzere telefonedebilir.
f) Hükümlüyü; eşi, altsoy ve üstsoyu,kardeşleri ve vasisi, belirlenen gün, saat ve koşullar içerisinde onbeş günlük aralıklarla ve günde bir saati geçmemek üzereziyaret edebilirler.
g) Hükümlü hiçbir suretle ceza infaz kurumudışında çalıştırılamaz ve kendisine izin verilmez.
h) Hükümlü, kurum iç yönetmeliğindebelirtilenlerin dışında herhangi bir spor ve iyileştirme faaliyetine katılamaz.
ı) Hükümlünün cezasının infazına, hiçbirsurette ara verilemez. Hükümlü hakkında uygulanacak tüm sağlık tedbirleri,tıbbî tetkik ve zorunluluklar hariç ceza infaz kurumlarında, mümkün olmadığıtakdirde tam teşekküllü Devlet ya da üniversite hastanelerinin tek kişilik veyüksek güvenlikli mahkûm koğuşlarında uygulanır."
22. 5275 sayılı Kanun'un "Mahkûmiyethükmünün yorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama" kenarbaşlıklı 98. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1)Mahkûmiyet hükmününyorumunda veya çektirilecek cezanın hesabında duraksama olursa, cezanın kısmenveya tamamen yerine getirilip getirilemeyeceği ileri sürülür ya da sonradanyürürlüğe giren kanun, hükümlünün lehinde olursa, duraksamanın giderilmesi veyayerine getirilecek cezanın belirlenmesi için hükmü veren mahkemeden kararistenir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
23. Mahkemenin 9/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
24. Başvurucu;hakkındaki ölüm cezasının yasa değişiklikleri sonucunda müebbet hapis cezasınadenk geldiğini, 2006-2014 yılları arasında tutulduğu farklı infaz kurumlarındacezasının müebbet hapis cezasına göre infaz edildiğini, Bolu Ceza İnfazKurumuna nakledildikten sonra ise ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası olarak müddetname düzenlenmesi sonucu daha önce kullandığıhaklarının kısıtlandığını belirtmiştir. Başvurucu, cezasını 5275 sayılıKanun'da müebbet hapis cezası için öngörülen infaz rejimine göre çekmesigerektiğini, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası şeklinde müddetnamedüzenlenmesi nedeniyle haftalık görüşme, telefon hakkı ve havalandırmahaklarından yararlanamadığını, taleplerinin de mahkeme tarafından haksız olarakreddedildiğini vurgulayarak adil yargılanma ve özel hayata saygı hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca, bireysel başvuru harç vemasraflarını karşılama imkânının bulunmadığını belirterek adli yardım talebindebulunmuştur.
25. Bakanlık görüşünde; İnfaz Hâkimliğince 24/11/2014 tarihli müddetnamede başvurucunun ağırlaştırılmış müebbet hapiscezasının infaz edildiği hususunun dikkate alındığı, başvurucunun infazkoşullarına dair şikâyetlerinin anılan müddetnameninve 5275 sayılı Kanun'un 25. maddesinin uygulanmasının sonucu olduğuvurgulanarak Anayasa'da yer alan hak ve özgürlüklerin ihlal edilmediğibelirtilmiştir.
B. Değerlendirme
26. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesinebaşvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesizorunludur. Başvurucunun, bireysel başvuru konusu şikâyetini öncelikle vesüresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bukonuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması ve busüreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir(İsmail Buğraİşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).
27. Başvuruya konu olayda başvurucunun iddialarının özününyukarıda anılan yasal değişikliklerin bir sonucu olarak hakkında düzenlenen müddetnameler nedeniyle farklı infaz rejimlerininuygulamasına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca başvurucunun haklarınınkısıtlanma sebebinin de hakkında düzenlenen 10/11/2014 tarihli müddetnamede infaza esas cezanın ağırlaştırılmış müebbethapis cezası olarak belirlenmesi nedeniyle 5275 sayılı Kanun'un 25. maddesininuygulanmasından kaynaklandığı, İnfaz Hâkimliğinin de bu durumu vurguladığıgörülmüştür.
28. Somut olayda infaz rejimiyle ilgili farklı uygulamalarınbaşvurucu hakkında düzenlenen müddetnamelerdenkaynaklandığı anlaşılmaktadır. İlgili mevzuat çerçevesinde müddetnamelerekarşı hükmü veren mahkeme veya başvurucunun bulunduğu yerdeki hükmü verenmahkeme ile aynı derecedeki mahkemeye itiraz başvurusu yapılabilmesi mümkündür.Bu kapsamda başvurucunun 5275 sayılı Kanun'un 98. maddesi gereği hükmü verenmahkemeden yerine getirilecek cezanın belirlenmesi için karar talep ettiğine yada hakkındaki müddetnameye itiraz ettiğine dair bilgive belge sunmadığı görülmüştür. Dolayısıyla başvurucunun mevcut yargısalyolları tüketmeden bireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmaktadır.
29. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın başvuru yollarınıntüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucununyargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 9/1/2019 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.