TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET KÖK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/5738)
Karar Tarihi: 9/1/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M.Emin KUZ
Raportör
:
Fatih HATİPOĞLU
Başvurucu
:
Mehmet KÖK
Vekili
:
Av. Fadime KÖK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, koşullu salıverilmenin geri alınması nedeniyle kişihürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 27/3/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Konya 1. Ağır Ceza Mahkemesi 18/6/1999 tarihli kararı ilebaşvurucunun kasten adam öldürme suçundan 20 yıl ağır hapis, müessir fiilsuçundan 1 ay 20 gün hapis, 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar veBıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'a muhalefet suçundan 10 ay hapis veadli para cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.
7. Söz konusu karar Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 14/12/1999tarihli ilamıyla onanarak kesinleşmiş ve hükmün infazına başlanmıştır. İnfazsürecinde başvurucu, Konya 1. Ağır Ceza Mahkemesinin 28/5/2002 tarihlikararıyla 21/12/2000 tarihli ve 4616 sayılı 23 Nisan 1999 Tarihine Kadarİşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların ErtelenmesineDair Kanun uyarınca 1/5/2002 tarihinden itibaren koşullu olaraksalıverilmiştir.
8. Başvurucu,(kapatılan) Demirköy SulhCeza Mahkemesinin 30/3/2012 tarihli kararı ile kasten yaralama suçundan 1 ay 7gün ve hakaret suçundan 2 ay 27 gün hapis (iki kez) cezasına mahkûm edilmiş;kararda ayrıca ilamın kesinleşmesi akabinde mezkûr koşullu salıverilmenin gerialınmasına yönelik inceleme yapılmasına da karar verilmiştir. Karar Yargıtay 4.Ceza Dairesinin 27/11/2014 tarihli ilamıyla onanarak kesinleşmiştir.
9. (Kapatılan) Demirköy Sulh Ceza Mahkemesinden dosyayı devralanDemirköy Asliye Ceza Mahkemesinin 20/1/2015 tarihli yazısı üzerine Konya 1.Ağır Ceza Mahkemesi 23/1/2015 tarihli kararı ile denetim süresi içinde yenidenkasıtlı suç işlediği anlaşılan başvurucu hakkında şartla tahliye kararının13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazıHakkındaki Kanun'un 107. maddesinin (12) numaralı fıkrası gereğince geri alınmasına ve başvurucunun koşullu salıverildiktensonra kasten işlediği suçun tarihi olan 10/6/2009 ile bihakkın tahliye tarihiolan 20/11/2020 arasındaki sürenin aynen infazına karar vermiştir.
10. Başvurucunun anılan karara yaptığı itiraz Konya 2. Ağır CezaMahkemesinin 13/2/2015 tarihli kararı ile benzer gerekçelerle reddedilmiştir.
11. Karar başvurucuya 25/2/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.
12. Başvurucu 27/3/2015 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
13. 4616 sayılı Kanun'un 1. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenensuçlar nedeniyle;
...
2. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md.) Müebbet ağır hapis cezasına hükümlü olanların veyaşahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya mahkûm edilenlerin ya da aldıkları cezaherhangi bir nedenle şahsî hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürülenlerin tâbioldukları infaz hükümlerine göre çekmeleri gereken toplam cezalarından on yılindirilir. İndirim, verilen her bir ceza için ayrı ayrı değil, toplam cezaüzerinden bir defaya mahsus yapılır. Ancak bir kişinin muhtelif suçlarındandolayı cezaları ayrı ayrı tarihlerde verilmiş olsa bile, bu cezaların toplamıüzerinden yapılacak indirim on yılı geçemez.
Birinci paragraf hükümlerine göre çekmelerigereken toplam cezalarından on yıllık indirim yapıldıktan sonra ceza süresidolmuş olanlar, iyi halli olup olmadıklarına bakılmaksızın ve istemleriolmaksızın derhal; toplam cezaları on yıldan fazla olanlar kalan cezalarınıçektikten sonra şartla salıverilirler.
...
4. (Yeniden düzenleme: 21/5/2002-4758/1 md.) 23 Nisan 1999 tarihine kadar işlenmiş ve ilgili kanunmaddesinde öngörülen şahsî hürriyeti bağlayıcı cezanın üst sınırı on yılıgeçmeyen suçlardan dolayı haklarında henüz takibata geçilmemiş veya hazırlıksoruşturmasına girişilmiş olmakla beraber dava açılmamış veya son soruşturmaaşamasına geçilmiş olmakla beraber henüz hüküm verilmemiş veya verilen hükümkesinleşmemiş ise, davanın açılması veya kesin hükme bağlanması ertelenir;varsa tutukluluk halinin kaldırılmasına karar verilir. Bu suçlarla ilgili dosyave deliller, her bir suçun dava zamanaşımı süresinin sonuna kadar muhafazaedilir.
Erteleme konusu suçun dava zamanaşımı süresiiçinde bu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcı cezayıgerektiren bir suç işlendiğinde, erteleme konusu suçtan dolayı da dava açılırveya daha önce açılmış bulunan davaya devam edilerek hüküm verilir. Bu süre,erteleme konusu suç ile aynı cins veya daha ağır şahsî hürriyeti bağlayıcıcezayı gerektiren bir suç işlenmeksizin geçirildiğinde, ertelemeden yararlananhakkında kamu davası açılmaz; açılmış olan davanın ortadan kaldırılmasına kararverilir.
...
5. Ancak;
a) Türk Ceza Kanununun125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 172, 188, 191, 192, 202, 205, 208, 209, 211ilâ 214, 216 ilâ 219, 240, 243, 264, 298, 301 ilâ 303, 305 inci maddelerinde,312 nci maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncümaddesinde, 314 üncü maddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383,394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncımaddelerinde,
...
yer alan suçları işleyenler hakkında bu madde hükümleri uygulanmaz."
14. 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''(1) Koşullu salıverilmeden yararlanabilmekiçin mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarak geçirmesi gerekir.
(2) ...diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının üçte ikisiniinfaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler.
...
(11)Bir hükümlünün koşullu salıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresitarafından hazırlanan gerekçeli rapor, hükmü veren mahkemeye; hükümlü başka biryerde bulunuyorsa o yerde bulunan aynı derecedeki mahkemeye verilir.
Mahkeme, bu raporu uygun bulursa hükümlününkoşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir. Mahkeme, raporu uygunbulmadığı takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşı itirazyoluna gidilebilir.
(12) Koşullusalıverilen hükümlünün, denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı birsuç işlemesi veya kendisine yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen,uymamakta ısrar etmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.
(13)Koşullu salıverilme kararının geri alınması hâlinde hükümlünün;
a) Sonraki suçu işlediği tarihten itibarenkalan cezasının aynen,
...
Ceza infaz kurumunda çektirilmesine kararverilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynı hükmüninfazı ile ilgili bir daha koşullu salıverilme kararı verilmez.
(14)Denetim süresi yükümlülüklere uygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde,ceza infaz edilmiş sayılır.
(15)Koşullu salıverilme kararının geri alınmasına;
a) Hükümlü geri kalan süre içinde işlediğikasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse, hükmü veren ilkderece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi tarafından,
...
Dosya üzerinden karar verilir. Bu kararlarakarşı itiraz yolu açıktır.
..."
15. 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun17. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Şartla salıverilmiş olan hükümlü, gerikalan süre içinde işlediği kasıtlı bir cürümden dolayı şahsi hürriyetibağlayıcı bir cezaya mahkum olur veya mecbur olduğu şartlarıyerine getirmez ise, şartla salıverilme kararı geri alınır. Bu takdirde suçunişlendiği tarihten sonraki kısım hükümlünün ceza süresine mahsup edilmeyerekaynen çektirilir ve şartla salıverilmeye esas teşkil eden hükmün infazı ileilgili olarak bir daha şartla salıverilmeden yararlanamaz."
V. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 9/1/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
17. 4616 sayılı Kanun uyarınca koşullu salıverilen başvurucu;denetim süresi içinde aynı cinsten ya da daha ağır şahsi hürriyeti bağlayıcıcezayı gerektiren bir suç işlememesine rağmen koşullu salıverilme kararınıngeri alındığını, koşullu salıverme kararı geri alınsa dahi 4616 sayılı Kanun'dabelirtilen on yıllık indirimden faydalanması gerektiğini, dolayısıyla Mahkemeceon yıllık süre indirilmeden aynen infaza karar verilmesinin hukuka aykırıolduğunu, ayrıca koşullu salıverilmenin geri alınmasına ilişkin hükümlerin aynıdurumdaki diğer hükümlülerin lehine olacak şekilde farklı uygulandığınıbelirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini iddiaetmiştir.
B. Değerlendirme
18. Anayasa'nın 19. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğinesahiptir.
Şekil ve şartları kanunda gösterilen:
Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kısıtlayıcıcezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi; ... halleri dışındakimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz."
19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Somut olayda başvurucunun iddialarının özü,koşullu salıverilmenin geri alınması kararının hukuki bir dayanağınınbulunmadığına ve dolayısıyla hukuka aykırı olarak hürriyetinden yoksunbırakıldığına ilişkin olduğundan başvurunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıkapsamında incelenmesi gerekir.
20. Somut olayda başvurucu kasten adam öldürme, müessir fiil ve6136 sayılı Kanun'a muhalefet suçlarından almış olduğu kesinleşmiş cezası infazedilirken 4616 sayılı Kanun hükümleri uygulanarak 1/5/2002 tarihinde koşulluolarak salıverilmiştir. Başvurucunun hak ederek tahliye tarihinden önce denetimsüresi içinde kasıtlı bir suç işlemesi nedeniyle hakkındaki koşullu salıvermekararının geri alınmasına ve ikinci suç tarihinden bihakkın tahliye tarihinekadar olan cezasının aynen infazına karar verilmiştir.
21. Anayasa Mahkemesi, 4616 sayılı Kanun hükümleri uyarıncakoşullu salıverilen hükümlüler yönünden denetim süresince hapis cezasınıgerektiren kasıtlı bir suç işlenmesi hâlinde 765 sayılı mülga Kanun'un 17.maddesinin birinci fıkrası ve/veya 5275 sayılı Kanun'un 107. maddesinin (12)numaralı fıkrası uyarınca koşullu salıverme kararının geri alınabileceğinibelirtmiş; Yargıtay uygulamasına atıf yaparak bu suçun koşullu salıverilmesinigerektiren suç ile aynı cins veya daha ağır hürriyeti bağlayıcı cezayıgerektiren bir suç olup olmamasının öneminin bulunmadığını, sonradan denetimsüresi içinde işlenen suçun kasıtlı bir suç olmasının, bu suçun yaptırımıolarak da hapis cezasını gerektirmesinin ve hapis cezası verilmiş olmasınınkoşullu salıvermenin geri alınması için yeterli olduğunu tespit etmiştir (Şaban Dal, B. No: 2014/2891, 16/2/2017, §40).
22. Diğer yandan mahkûmiyetine konu suçlar yönünden erteleme vekoşullu salıverme hükümlerinin ayrı uygulanması, koşullu salıverme kararı gerialınsa dahi on yıl indirim yapıldıktan sonra kalan kısmın infaz edilmesi gerektiğiyönündeki başvurucunun şikâyeti bakımından da kalan cezanın aynen infazınakarar verilmesinin kanunun öngördüğü şekilde olduğu ve bu uygulamanın koşullusalıvermenin amacına da aykırı olmadığı sonucuna varılmıştır (benzer yöndekideğerlendirme için bkz. Şaban Dal,§ 43).
23. Buna göre koşullu salıverilme tarihinden sonra denetimsüresi içinde kasıtlı bir suç işleyen başvurucu hakkında koşullu salıvermeningeri alınmasına ve sonraki suçu işlediği tarihten itibaren hak ederek tahliyetarihine kadar kalan cezasının aynen infazına karar verilmesinin kanununöngördüğü şekilde olduğu ve bu uygulamanın koşullu salıvermenin amacına daaykırı olmadığı sonucuna varılmıştır (aynı yöndeki değerlendirme için bkz. Şaban Dal, § 44).
24. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun iddiasına ilişkin olarakbir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekmektedir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA9/1/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.