TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET EMİN DİNÇ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/14977)
Karar Tarihi: 7/3/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Yıldız SEFERİNOĞLU
Raportör
:
Yakup MACİT
Başvurucular
:
1. Mehmet Emin DİNÇ
2. Hayrunnisa DENKTAŞ
3. Müyesser DİNÇ
4. Fatımetuzzehra ÖZGÜMÜŞ
5. Semiha Şenay DİNÇ
6. Mehmet Ali KANTAR
7. Gülsüm İNSEL
8. Gülendam BÜYÜKIŞIKLAR
9. Mehmet AYTEKİN
10. Nuriye AYTEKİN
11. Berna KOCUR
12. Meral ÖRÜKLÜ
13. Mehmet Nuri BÜYÜKBAYRAK
14. Fatma Gamze BÜKTEL
15. Ülkü SAĞLAM
16. Nural BÜKTEL
17. Olcay EVREN
18. Ekrem Bülent EVREN
19. Süleyman AYTEKİN
20. Hasan KILINÇ
Vekili
:
Av. Şükrü ELBİR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kadastro tespiti ve müdahalenin önlenmesi davasındadava konusu taşınmaz üzerindeki tasarruf yetkisinin kısıtlanması nedeniylemülkiyet hakkının; yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 10/9/2014, 16/9/2014 ve 1/12/2014 tarihlerindeyapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuruculardan Mehmet Ali Kantar tarafından E.2014/14978sayılı, Gülsüm İnsel tarafından E.2014/14979 sayılı, Gülendam Büyükışıklar, Mehmet Aytekin, Nuriye Aytekin tarafındanE.2014/14980 sayılı, Berna Kocur, Meral Örüklü, Mehmet Nuri Büyükbayrak,Fatma Gamze Büktel, Ülkü Sağlam, NuralBüktel tarafından E.2014/14981 sayılı, Olcay Evren,Ekrem Bülent Evren tarafından E.2014/14982 sayılı, Süleyman Aytekin tarafından2014/15445 sayılı, Hasan Kılınç tarafından 2014/18939sayılı dosyalarda yapılan başvurular arasındaki hukuki ve fiilî irtibatnedeniyle dosyaların birleştirilmesine; incelemenin E.2014/14977 sayılıbireysel başvuru dosyası üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvurucuların murisleri tarafından 15/1/1953 tarihinde Afyon1. Asliye Hukuk Mahkemesinin 1953/85 Esas sayılı dosyasında el atmanınönlenmesi ve alacak davası açılmıştır.
8. Mahkeme 8/6/1955 tarihli kararla davayı reddetmiş; temyizüzerine karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 21/6/1956 tarihli kararı ilebozulmuştur.
9. Bozma üzerine dosya, Mahkemenin 1957/383 esasına kaydedilmiş;Mahkeme, 9/5/1957 tarihli kararla önceki hükmünde direnmiş; Yargıtay HukukGenel Kurulunun 25/12/1957 tarihli kararı ile Mahkemenin direnme hükmükaldırılmıştır.
10. Dosya, Mahkemenin 1958/323 esas sırasına kaydedilerekyargılamaya devam edilmiş; Mahkeme 24/4/1963 tarihli kararla görevsizliğine,dosyanın Afyon Kadastro Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
11. Dosya, Afyon Kadastro Mahkemesinin 1963/244 esas sırasınakaydedilmiş, Mahkeme, 14/10/1971 tarihli kararla dava konusu bir kısım yerinmera olarak sınırlandırılmasına, bir kısmının davacılar adına tesciline,tecavüz edilen kısımlar için müdahalenin önlenmesine, alacak talebi içindavacıların görevli mahkemede dava açmakta muhtariyetine hükmetmiştir.
12. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 16/6/1972tarihli kararı ile bozulmuş; dosya, Afyon Kadastro Mahkemesinin 1973/1 Esassırasına kaydedilmiş; Mahkemece bozma ilamına uyularak yargılamaya devamedilmiştir.
13. Afyon Kadastro Mahkemesi 10/11/1981 tarihli kararla davakonusu bir kısım yerin mera olarak sınırlandırılmasına, bir kısmının davacılaradına tesciline, tecavüz edilen kısımlar için müdahalenin önlenmesine, alacaktalebi için davacıların görevli mahkemede dava açmakta muhtariyetinehükmetmiştir.
14. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 30/3/1982tarihli kararı ile bozulmuş; Mahkeme bozma ilamına uyarak verdiği 25/7/1989tarihli kararla bir kısım dava konusu yerin Abdurrahman Ağa çocukları adınatesciline, bir kısım yerin 1926 tarihli ve 256 No.lu tapu kaydındaki malikleriadına tesciline hükmetmiştir.
15. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 16. Hukuk Dairesinin20/11/1990 tarihli kararıyla bozulmuş, dosya Mahkemenin 1991/7 esas sırasınakaydedilerek yargılamaya devam edilmiştir.
16. Yargılama sırasında dava konusu taşınmazların bulunduğuÇobanlar ilçesindeki adliyenin faaliyete geçmesiyle dosya 31/3/1993 tarihindeÇobanlar Kadastro Mahkemesine gönderilmiş, bu Mahkeme 16/12/1993 tarihindedavaya bakmakla Afyon Kadastro Mahkemesinin görevli ve yetkili olduğugerekçesiyle yetkisizliğine hükmetmiştir.
17. Afyon Kadastro Mahkemesinin de karşı yetkisizliğiyle dosya,merci tayini için Yargıtay 20. Hukuk Dairesine gönderilmiştir.
18. Yargıtay 20. Hukuk Dairesi 7/12/1995 tarihli ÇobanlarKadastro Mahkemesinin yetkili merci olduğuna yönelik karar vermesi üzerine buMahkemenin E.1994/1 sayılı dosyasında yargılamaya devam olunmuş, Hâkimler veSavcılar Kurulunun 9/6/2004 tarihli ve 278 sayılı kararıyla ÇobanlarAdliyesinin kapatılması üzerine dosya, Afyonkarahisar Kadastro Mahkemesinedevredilmiştir.
19. Dosya, Afyonkarahisar Kadastro Mahkemesinin 2004/3 Esassırasına kaydedilmiş; Mahkeme 21/1/2013 tarihli kararıyla davayı kısmen kabuletmiştir.
20. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 16. Hukuk Dairesinin 5/5/2014tarihli kararıyla onanmıştır.
21. Onama ilamı bir kısım başvurucuya 11/8/2014, 14/8/2014, 18/8/201419/8/2014, 20/8/2014, 21/8/2014, 28/8/2014 tarihlerinde tebliğ edilmiş;başvurucular 10/9/2014 ve 16/9/2014 tarihlerinde süresi içinde bireyselbaşvuruda bulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 7/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
23. Başvurucu Hasan Kılınç Yargıtayonama kararını tebellüğ ettiği 11/8/2014 tarihine göre süresinden sonra1/12/2014 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuş ise de başvuru konusu dosyanındavalısının karar düzeltme talebinde bulunduğu 31/10/2014 tarihinde butalebinden feragat ettiği, kanun yolu incelemesinin devam ettiği inancıylasüreci beklediği, feragat dilekçesinin varlığını öğrendiğini beyan ettiği14/11/2014 tarihine göre 1/12/2014 tarihinde süresi içinde başvurucununbireysel başvuruda bulunduğu anlaşılmıştır.
A. Başvurucuların İddiaları
24. Başvurucular, Afyon Kadastro Mahkemesine açılan davadayargılamanın uzun sürdüğünü, dava süresince taşınmaz üzerindeki tasarrufhaklarının kısıtlandığını belirterek Anayasa'nın 35. ve 36. maddelerindedüzenlenen mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşler ve tazminat talebinde bulunmuşlardır.
B. Değerlendirme
25. Başvurucular, davanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyletaşınmazın gelirinden faydalanamadıklarını belirterek mülkiyet hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüş iseler de bu iddiaların özünün makul sürede yargılanmahakkına bağlı olduğu anlaşılmış; söz konusu iddialar makul sürede yargılanmahakkı kapsamında incelenmiştir.
26. Bireysel başvuru sonrasında, 31/7/2018 tarihli ve 30495sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı BaşvurularınTazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.
27. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göreyargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesiya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddeninyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olanbireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabuledilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaatüzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı (Komisyon)tarafından incelenmesi öngörülmüştür.
28. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018)kararında Anayasa Mahkemesi yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı yada yargı kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediğiiddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurularailişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkinyolu, ulaşılabilir olma, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlamakapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğinitartışmıştır.
29. Anılan kararda özetle öngörülen başvuru yolunun kişilerimali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyleulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul birbaşarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkântanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunmasınedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğuhususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (FeratYüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakıştaulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterligiderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolutüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincilniteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemişolması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (FeratYüksel, §§ 35, 36).
30. Somut başvuru yönünden de söz konusu karardan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmamaktadır.
31. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA7/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.