Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - MEHMET SALİH ALİOĞLU VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 6/3/2019

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Yakup MACİT

Başvurucular

:

1. Mehmet Salih ALİOĞLU

2. Suphiye METE

3. Hamdiye BAYSAL

4. Fahriye ORAL

5. Nezir KUT

6. Mustafa KUT

7. Azat KUT

8. Gülistan KUT

9. Yusuf KUT

10. Semire KARAKOYUN

11. Lema DENİZ

12. Kasım KUT

13. Pale KUT

14. Halil KUT

15. Mizgin AKMEŞE

16. Rezan KUT

17. Nezahat KUT

18. Abdurrahim KUT

19. Abdulselam KUT

20. Mehmet Hatip KUT

21. Behiye KUT

22. Ferhat KUT

23. Şener KUT

24. Buruca OĞUR

25. Menduh YUNUSOĞLU

26. Ahmet KUT

27. Ferit KUT

28. Mahmut KUT

29. Zehra KUT

30. Helin KUT

31. Salha KUT

32. Kesra KUT

33. Güman KUT

34. Şemdin KUT

35. Vezir KUT

36. Reşat KUT

37. Sultani KUT

Vekilleri

:

Av. Eda FİDAN - Av. Yazgı ÇİMEN FİDAN

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kadastro davasında yargılamanın uzun sürmesi veAdalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı tarafından verilentazminatların düşük olması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular 3/9/2014, 9/9/2014 ve 19/2/2015 tarihlerindeyapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru konusu 2014/14983 sayılı ve 2015/3872 sayılı bireyselbaşvuru dosyaları arasında hukuki ve fiilî irtibat bulunması nedeniyledosyaların birleştirilmesine, incelemeye 2014/14731 sayılı bireysel başvurudosyası üzerinden devamına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

A. Tescil Davasına (Mardin KadastroMahkemesinin E.2013/88 Sayılı Dosyası) İlişkin Yargısal Süreç

8. Başvurucuların murislerinin 13/3/1964 tarihinde Nusaybin AsliyeHukuk Mahkemesinde açtıkları tescil davasında Mahkeme 1/7/1965 tarihlikararıyla davayı reddetmiş; temyiz üzerine Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, kararıyetki ve esas yönünden bozmuştur.

9. Bozma üzerine Mahkeme 6/11/1969 tarihli görevsizlik kararıyladosyayı Nusaybin Tapulama Mahkemesine göndermiş, Nusaybin Tapulama Mahkemesi26/7/1974 tarihli kararıyla mahkeme hâkiminin davadan istinkaf ettiğigerekçesiyle dosyayı merci tayini için Yargıtayagöndermiştir.

10. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi 19/9/1974 tarihli kararıylaKızıltepe Tapulama Mahkemesinin davaya bakmakla görevli ve yetkili olduğunahükmetmiş, Kızıltepe Tapulama Mahkemesi 20/3/1981 tarihli yetkisizlik kararıile dosyayı Nusaybin Tapulama Mahkemesine göndermiştir.

11. Nusaybin Tapulama Mahkemesi 2/2/1982 tarihli karşıyetkisizlik kararı ile dosyayı Kızıltepe Tapulama Mahkemesine göndermiş,Kızıltepe Tapulama Mahkemesi 21/11/1984 tarihli kararıyla davayı reddetmiştir.

12. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 12/4/1985tarihli kararıyla bozulmuş, karar düzeltme talebi aynı Dairenin 20/2/1986tarihli kararıyla reddedilmiştir.

13. Bozma üzerine dosya Mahkemenin 1986/1 esasına kaydedilmiş,yargılama sırasında Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunun kararı ileKızıltepe Kadastro Mahkemesi kapatılmış, dosya Mardin Kadastro Mahkemesinin2013/88 esasına kaydedilmiştir.

14. Yargılama devam etmekte olup duruşması 3/5/2019 tarihinebırakılmıştır.

B. Başvuru Konusu Ankara Bölge İdare Mahkemesi3. Kurul'un 2014/334 Sayılı Dosyası ile İlgili Süreç

15. Bir kısım başvurucu, Mardin Kadastro Mahkemesi dosyası ileilgili olarak uzun yargılama şikayetiyle Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine(AİHM) başvurmuş; AİHM 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa İnsan HaklarıMahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne DairKanun gereğince başvurunun kabul edilemez olduğuna karar vermiş; başvurucular1/7/2013 tarihinde Komisyona müracaat etmiştir.

16. Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı(Komisyon) 6/3/2014 tarihli kararında; başvuru konusu davanın 13/3/1964tarihinde açıldığını, bireysel başvuru hakkının Türkiye tarafından kabuledildiği 28/1/1987 tarihine göre yargılama sürecinin yirmi yedi yıl sürdüğünü,başvurucuların davacının mirasçıları olduğunu ve aynı ekonomik birliktelikiçinde değerlendirilmesi gerektiğini, başvurucular Halil Kut, Yusuf Kut, BehiyeKut, Semire Karakoyun, Ferhat Kut, Mizgin Akmeşe, Rezan Kut ve Şener Kut'un başvuru konusu davada tarafsıfatlarının bulunmadığını belirterek bu başvurucuların tazminat taleplerinireddetmiş; diğer başvurucular Suphiye Mete, Mehmet Salih Ağaoğlu'na toplam4.900 TL, Lema Deniz, Nezir Kut, Mustafa Kut'a toplam4.900 TL, Nezahat Kut, AbdurrahimKut, Abdusselam Kut, Azat Kut, Mehmet Hatip Kut, Pale Kut'a toplam 4.900 TL, Kasım Kut 'a 4.900 TL tazminatödenmesine hükmetmiştir.

17. Başvurucuların anılan karara yönelik itirazları, AnkaraBölge İdare Mahkemesi 3. Kurulunun 23/5/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

18. Ret kararı 23/6/2014 tarihinde muteriz başvuruculara tebliğedilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK

19. 6384 sayılı Kanun'un "Kapsam"kenar başlıklı 2. maddesi şöyledir:

"Bu Kanun;

a) Ceza hukuku kapsamındaki soruşturma vekovuşturmalar ile özel hukuk ve idare hukuku kapsamındaki yargılamaların makulsürede sonuçlandırılmadığı,

b) Mahkeme kararlarının geç veya eksik icraedildiği ya da hiç icra edilmediği,

iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesineyapılmış başvuruları kapsar."

20. 6384 sayılı Kanun'un 4. maddesinin (1) ve (3) numaralıfıkraları şöyledir:

"(1) Bu Kanun kapsamında yapılacakmüracaatlar hakkında karar vermek üzere Bakanlığın merkez, bağlı ve ilgilikuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılar arasından Adalet Bakanı tarafındanatanacak dört kişi ile Maliye Bakanı tarafından Maliye Bakanlığı personeliarasından atanacak bir kişiden oluşan toplam beş kişilik bir Komisyon kurulur.Komisyon Başkanı bu üyeler arasından Adalet Bakanı tarafından seçilir.

3) Komisyon, üye sayısının salt çoğunluğuylatoplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir."

21. 6384 sayılı Kanun'un 7. maddesi şöyledir:

(1) Komisyon, müracaat hakkında dokuz ayiçinde karar vermek zorundadır.

2) Komisyon, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesininemsal kararlarını da gözetmek suretiyle müracaat konusunda gerekçeli olarakkarar verir.

3) Komisyon kararlarına karşı tebliğtarihinden itibaren on beş gün içinde Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdareMahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesi müracaata ilişkin diğer tümbelgelerle birlikte derhal itiraz merciine gönderilir. Bu itiraz öncelikliişlerden sayılarak üç ay içinde karara bağlanır. Mahkeme tarafından Komisyonkararı yerinde görülmezse işin esası hakkında karar verilir. İtiraz üzerineverilen kararlar kesindir.

4) Ödenmesine karar verilen tazminat, kararınkesinleşmesinden itibaren üç ay içinde Bakanlık tarafından ödenir. Ödemeyeilişkin düzenlenecek kâğıtlar damga vergisinden, yapılacak işlemler harçlardanmüstesnadır."

22. 6384 sayılı Kanun'a 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılıKanun'un 20. maddesi ile eklenen geçici 2. maddesi şöyledir:

"GEÇİCİ MADDE 2-(1)Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve(b) bentleri kapsamında olup, münhasıran bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel başvurular, başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararınıntebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine Komisyontarafından incelenir.

 (2)Komisyona müracaat, müracaat edenin kimlik bilgileri ile Anayasa Mahkemesinebaşvuru tarihi ve numarasını içeren imzalı bir dilekçeyle yapılır. Dilekçeye,Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvuruya ilişkin form, kabul edilemezlikkararı ve bu kararın tebliğine dair belge ile ihlal iddiasına ilişkin diğerbilgi ve belgeler eklenir.

(3) Müracaat evrakındaki eksikliğingiderilmesi için müracaat edene otuz günü geçmemek üzere süre verilir. Bu süreiçinde, geçerli bir mazereti olmaksızın eksikliğin tamamlanmaması hâlindemüracaat reddedilir.

(4) Bu madde uyarınca Komisyona gelenmüracaatlar bakımından 7 nci maddenin birincifıkrasındaki dokuz aylık süre, on altı ay olarak uygulanır. "

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 6/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucular SuphiyeMete, Mehmet Salih Ağaoğlu, Lema Deniz, Nezir Kut,Mustafa Kut, Nezahat Kut, AbdurrahimKut, Abdusselam Kut, Azat Kut, Mehmet Hatip Kut, Pale Kut ve Kasım Kut Yönünden

24. Komisyon tarafından lehlerine tazminata hükmedilenbaşvurucular, yargılama süresi dikkate alındığında tazminat miktarlarının düşükolduğunu, Ankara Bölge İdare Mahkemesine yaptıkları itirazların reddedildiğinibelirterek adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

25. Başvuru konusu olayda, Komisyonca, başvurucularınmurislerinin açtığı davanın yaklaşık 27 yıl sürmesi nedeniyle makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine, mirasçılık ve ekonomik birliktelikdurumları değerlendirilerek başvuruculara belirli miktarlarda tazminatödenmesine karar verildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, 6384 sayılı Kanun ilekurulan Komisyon tarafından yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle başvurucularınmakul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğinin tespit edildiği ve bu ihlalsebebiyle başvuruculara tazminat ödenmesine karar verildiği anlaşıldığındanyargılamanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle ortaya çıkan ihlalin AnayasaMahkemesinin benimsediği ölçütler çerçevesinde açıkça ve orantısız olmayacakşekilde giderildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu açıdan başvurucuların adilyargılanma hakkının ihlal iddiaları yerinde değildir.

26. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Başvurucular Halil Kut, Yusuf Kut, SemireKarakoyun, Ferhat Kut, Mizgin Akmeşe, Rezan Kut ve Şener Kut Yönünden

27. Başvurucular, başvuru konusu davada taraf sıfatlarınınbulunmadığını belirtilerek Komisyonca tazminata hükmedilmediğini, KadastroMahkemesince davaya dâhil edilmemelerinin sorumluluğunun kendilerineyüklenemeyeceğini, itirazlarının Ankara Bölge İdare Mahkemesi 3. KurulununE.2014/334 itiraz sayılı dosyasında reddedildiğini belirterek adil yargılanmahaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

28. Başvurucuların bu kısımda dile getirdikleri ihlaliddialarının nihai olarak Ankara Bölge İdare Mahkemesi kararına yönelik olduğuanlaşıldığından iddialar anılan mahkeme kararı çerçevesinde değerlendirilmiştir.

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralıfıkrası gereği bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yoluöngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılmasıgerekir.

30. Somut olayda başvurucuların Komisyon kararına yaptıklarıitirazın Ankara Bölge İdare Mahkemesinin 23/5/2014 tarihli kesin niteliktekikararı ile reddedildiği, kararın 23/6/2014 tarihinde başvurucular vekilinetebliğ edildiği dikkate alındığında 3/9/2014 tarihinde yapılan başvuruda süreaşımı olduğu sonucuna varılmıştır.

31. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.

C. Mardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/88Sayılı Dosyasında Devam Eden Yargılama Süreciyle İlgili Makul Sürede YargılanmaHakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

32. Başvurucular Mardin Kadastro Mahkemesindeki davanın devamettiğini, yargılama sürecinin uzun olduğunu belirterek makul sürede yargılanmahaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

33. Başvurucular, davanın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyletaşınmaz üzerindeki tasarruf yetkilerinin kısıtlandığını belirterek mülkiyethaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüş iseler de bu iddiaların özünün makulsürede yargılanma hakkına bağlı bulunduğu anlaşılmış, söz konusu iddialar makulsürede yargılanma hakkı kapsamında incelenmiştir.

34. Daha önce Komisyona başvurmayan başvurucuların tüm yargılamasüreci yönünden makul sürede yargılanma haklarına ilişkin ihlal iddiaları ileKomisyona başvurup da lehlerine tazminat verilen(Komisyon kararından sonradevam eden yargılama süreci için) veya davada taraf olmadıkları gerekçesiyletazminat talepleri reddedilen başvurucular açısından kadastro mahkemesindekiyargısal süreç devam ettiğinden makul sürede yargılanma hakkı çerçevesindeileri sürülen ihlal iddiaları bu başlık altında değerlendirilmiştir.

35. Bireysel başvuru sonrasında 31/7/2018 tarihli ve 30495sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren7145 sayılı maddesiyle 6384 sayılı Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

36. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göreyargılamaların uzun sürmesi, yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi yada icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddeninyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olanbireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabuledilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaatüzerine Komisyon tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

37. Ferat Yüksel kararında Anayasa Mahkemesi;yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargı kararlarının geçveya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak TazminatKomisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu, ulaşılabilir olma, başarışansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığıyönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır (Ferat Yüksel, B. No: 2014/13828, 12/9/2018).

38. Anılan kararda özetle öngörülen başvuru yolunun kişilerimali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyleulaşılabilir olduğu, düzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul birbaşarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkântanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunmasınedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğuhususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda AnayasaMahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarışansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen TazminatKomisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesininbireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararakbaşvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararıvermiştir (Ferat Yüksel, §§ 35, 36).

39. Somut başvuru yönünden de söz konusu karardan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmamaktadır.

40. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezolduklarına karar verilmesi gerekir.

D. Başvurucular Behiye Kut ve Kasım KutYönünden

41. 6216 sayılı Kanun'un "Bireyselbaşvuruların kabul edilebilirlik incelemesi ve şartları" kenarbaşlıklı 48. maddesinin (5) numaralı fıkrası şöyledir:

"(5)Kabul edilebilirlik şartları ve incelemesinin usul ve esasları ile ilgili diğerhususlar İçtüzükle düzenlenir."

42. Anayasa İçtüzüğünün 80. maddesinin ilgili kısımlarışöyledir:

"(1) Bölümler ya da Komisyonlarcayargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararı verilebilir:

...

ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptananherhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesinihaklı kılan bir neden görülmemesi.

 (2)Bölümler ya da Komisyonlar; yukarıdaki fıkrada belirtilen nitelikteki birbaşvuruyu, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel haklarınkapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gereklikıldığı hâllerde incelemeye devam edebilir."

43. Başvurucular Kasım Kut ve Behiye Kut başvuru tarihindensonra 9/11/2015 ve 2/9/2018 tarihlerinde yaşamlarını yitirdiklerianlaşılmıştır. Başvurucuların ölümünden sonra başvuruya mirasçı olarak devamedilmek istendiğine dair bir talepte bulunulmadığı anlaşılmaktadır.Başvurucular açısından başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan birneden bulunmamaktadır.

44. Açıklanan gerekçelerle başvuru yapılmasından sonra vefateden başvurucular Kasım Kut ve Behiye Kut yönünden başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1.Başvurunun başvurucular Kasım Kut ve Behiye Kut yönündenDÜŞMESİNE,

2. Başvurucular Suphiye Mete, Mehmet Salih Ağaoğlu, Lema Deniz, Nezir Kut, Mustafa Kut, NezahatKut, Abdurrahim Kut, AbdusselamKut, Azat Kut, Mehmet Hatip Kut, Pale Kut ve KasımKut'un Komisyon tarafından verilen tazminat miktarlarının az olması nedeniyleadil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

3. Başvurucular Halil Kut, Yusuf Kut, Semire Karakoyun, FerhatKut, Mizgin Akmeşe, RezanKut ve Şener Kut'un Ankara Bölge İdare Mahkemesi 3. Kurulu'nun 2014/334 itirazsayılı dosyası çerçevesinde ileri sürdükleri ihlal iddialarının süre aşımı nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,

4. Mardin Kadastro Mahkemesinin E.2013/88 sayılı dosyasındadevam eden yargılama süreciyle ilgili olarak makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA6/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy