Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - MEHMET EMİN YAPAR Başvurusuna İlişkin Karar - 27/2/2020

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Selahaddin MENTEŞ

Raportör

:

Murat GÜVEN

Başvurucu

:

Mehmet Emin YAPAR

Vekili

:

Av. Hüseyin YEŞİLYURT

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, tutukluluğun makul süreyi aşması nedeniyle kişihürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 24/4/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm İkinci Komisyon tarafındanbaşvurucunun tutukluluğunun makul süreyi aşması nedeniyle kişi hürriyeti vegüvenliği hakkının ihlal edildiği iddiası dışındaki diğer temel hak veözgürlüklerin ihlal edildiğine yönelik iddiaların kabul edilemez olduğuna,tutuklamanın hukuki olmadığı iddiası bakımından başvurunun Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyandabulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

A. Genel Bilgiler

8. Türkiye 15/7/2016 tarihinde askerî darbe teşebbüsüyle karşıkarşıya kalmış ve bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâlilan edilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamumakamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsünarkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve sonyıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması(PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No:2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25).

9. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbegirişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bileFETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık,ticaret, sivil toplum ve medya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelikolarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafından soruşturmalar yürütülmüş; çoksayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No:2016/23672, 11/1/2018, § 12).

B. Başvurucuya İlişkinSüreç

10. Askerî hâkim olarak görev yapmakta olan başvurucu, AnkaraCumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) FETÖ/PDY'ye üye olma suçundan hakkındayürütülen bir soruşturma kapsamında 21/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır.

11. Başvurucunun ifadesi 24/7/2016 tarihinde Başsavcılıktaalınmıştır. Başvurucu ifadesinde özetle eğitim hayatı boyunca ve meslekhayatına başladıktan sonra FETÖ/PDY ile hiçbir bağının olmadığını, görevyaptığı sürece örgütle ilgili bir karar vermediğini ve darbe teşebbüsü ilehiçbir ilgisi olmadığını beyan etmiştir.

12. Başsavcılık 24/7/2016 tarihinde tutuklanması istemiylebaşvurucuyu Ankara 6. Sulh Ceza Hâkimliğine (Hâkimlik) sevk etmiştir.Başvurucunun sorgusu Hâkimlik tarafından aynı gün yapılmıştır. Sorgu sırasındabaşvurucunun müdafii de hazır bulunmuştur. Başvurucu sorguda Savcılıkta verdiğiifadeye benzer beyanlarda bulunmuştur.

13. Hâkimlik 24/7/2016 tarihli sorgu sonucunda başvurucununsilahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmasına karar vermiştir.Kararın ilgili kısmı şöyledir:

"... şüphelinin üzerine atılı silahlıterör örgütüne üye olma suçunu işlediğine dair kuvvetli suç şüphesiningösteren; somut delillere göre soruşturmanın henüz tamamlanmadığı şüphelininüzerine atılı suçun temadi eder nitelikte suçlarda olduğu, şüpheli hakkındadelillerin henüz toplanmadığı, şüphelinin kaçma ve delilleri karartma ihtimalininmevcut olduğu , açıklanan nedenlerle adli kontrol uygulanmasının da yetersizkalacağı, şüphelinin üzerine atılı suçun CMK 100/2-11 maddesi hükmündekisuçlardan olması da değerlendirilerek CMK 161/9, 357 Sayılı yasanın 28/2maddesi hükümlerine göre CMK'nın 100. Maddesi ile ilgili düzenlemeler ile AİHS5. Maddesindeki tutuklama şartları kapsamında isnat olunan suç ile orantılıolarak tedbir kapsamında şüphelinin CMK'nın 101. maddeleri uyarıncatutuklanmasına ... [karar verildi.]"

14. Başvurucu tutuklama kararına itiraz etmiş, itirazı inceleyenAnkara 7. Sulh Ceza Hâkimliği 1/8/2016 tarihli kararıyla itirazı reddetmiştir.

15. Başsavcılığın 22/8/2017 tarihli iddianamesi ile başvurucununsilahlı terör örgütü üyesi olma ve anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüsetme suçlarını işlediğindenbahisle cezalandırılması istemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde davaaçılmıştır.

16. Ankara 25. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 15/9/2017 tarihindeiddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2017/95 sayılı dosya üzerindenkovuşturma başlamıştır.

17. Mahkeme 19/3/2018 tarihinde yaptığı duruşmada başvurucununtutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir.

18. Başvurucunun anılan karara yaptığı itiraz Ankara 26. AğırCeza Mahkemesince 27/3/2018 tarihinde reddedilmiş ve karar 18/4/2018 tarihindebaşvurucuya tebliğ edilmiştir.

19. Başvurucu 24/4/2018 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.

20. Mahkeme 24/1/2020 tarihinde, anayasal düzeni ortadankaldırmaya teşebbüs etme suçundan başvurucuyu müebbet hapis cezasına mahkûmetmiştir.

21. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıylaistinaf aşamasında derdesttir. Başvurucunun hükmen tutukluluğu devametmektedir.

IV. İLGİLİ HUKUK

22. İlgili hukuk için bkz. Erkam Abdurrahman Ak, B. No:2014/8515, 28/9/2016, §§19-31.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

23. Mahkemenin 27/2/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddialarıve Bakanlık Görüşü

24. Başvurucu; uzun süredir tutuklu olduğunu, tahliyetaleplerinin ve itirazlarının -tutukluluğun devamını meşru kılacak- ilgili veyeterli gerekçe olmadan reddedildiğini belirterek kişi hürriyeti ve güvenliğihakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

25. Bakanlık görüşünde, başvuru konusu soruşturmanınkarmaşıklığının da değerlendirmede dikkate alınması gerektiği vurgulanmış vetutukluluğun devamına ilişkin kararlarda ilgili ve yeterli gerekçe bulunduğubelirtilmiştir.

26. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı cevabında başvuruformundakine benzer beyanlarda bulunmuştur.

B. Değerlendirme

27. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hakihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecekikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincilniteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek içinöncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No:2012/403, 26/3/2013, §§ 16, 17).

28. Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun kanunda öngörülen azamisüreyi veya makul süreyi aştığı iddiasıyla yapılan bireysel başvurularbakımından bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla ilk derecemahkemesince mahkûmiyet hükmü verilmiş ise hüküm kesinleşmemiş olsa da4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesindeöngörülen tazminat davası açma imkânının tüketilmesi gereken etkili bir hukukyolu olduğu sonucuna varmıştır (Ahmet KubilayTezcan, B. No: 2014/3473, 25/1/2018, §§ 24-27; Ekrem Atıcı, B. No: 2014/15609, 8/3/2018,§§ 27-30).

29. Bireysel başvuruda bulunduktan sonra 24/1/2020 tarihindemahkûmiyetine karar verilen başvurucunun tutukluluğun makul süreyi aştığınailişkin iddiası, 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi kapsamında açılacak davadaincelenebilir. Bu madde kapsamında açılacak dava sonucuna göre başvurucununtutukluluğunun makul süreyi aştığının tespiti hâlinde görevli mahkemecebaşvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 5271 sayılıKanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu başvurucunun durumuna uygun, telafikabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu olağan başvuru yolutüketilmeden yapılan bireysel başvurunun incelenmesi bireysel başvurunun ikincillik niteliği ile bağdaşmamaktadır.

30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle,

A. Tutukluluğun makul süreyi aşması dolayısıyla kişi hürriyetive güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA27/2/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy