TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MEHMET TOPALOĞLU BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/32664)
Karar Tarihi: 9/7/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
Engin YILDIRIM
Celal Mümtaz AKINCI
Recai AKYEL
Basri BAĞCI
Raportör
:
Volkan ÇAKMAK
Başvurucu
:
Mehmet TOPALOĞLU
Vekili
:
Av. Nevzat SARIİN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru; alacak davasında yargılamanın makul süredesonuçlandırılmaması, kanun yolu aşamasında gerekçesiz karar verilmesi vedelillerin takdirinde hata yapılması nedenleriyle adil yargılanma hakkınınihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 12/11/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük)71. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca başvurunun içtihadın oluştuğualana ilişkin olduğu değerlendirilerek Bakanlık cevabı beklenmedenincelenmesine karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleolaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu, zorunlu göç nedeniyle 1989 yılındaBulgaristan'dan Türkiye'ye gelmiştir.
9. Zorunlu göçe tabi olan soydaşların iskân edilmelerinedestek olmak amacıyla inşa edilecek konutlardan edinmek için sözleşme imzalayanbaşvurucu, peşinat olarak toplamda 10.000 TL ödeme yapmıştır.
10. Başvurucu ödemiş olduğu peşinatın daire maliyetindenmahsup edilmemesi nedeniyle 5/11/2010 tarihinde Ankara 1. Tüketici Mahkemesi(Mahkeme) nezdinde alacak davası açmıştır.
11. Mahkeme 1/3/2013 tarihli kararı ile davayı esastanreddetmiştir.
12. Yargıtay 13. Hukuk Dairesi 16/1/2018 tarihli kararıile ret hükmünü gerekçesini düzelterek onamışır. Buna göre nihai retgerekçesinde, dosya içinde yer alan kamu kurumu yazışmaları, bilgi, belge veraporlar uyarınca evlerin maliyet bedelinin daha altında bir bedelle yapılanborçlandırma sözleşmesi ile ev satın alan başvurucunun maliyetinin altında birtutar karşılığında ev sahibi olduğu anlaşıldığından davanın hukuki dayanaktanyoksun olduğu ifade edilmiştir. Karar düzeltme istemi de 25/9/2018 tarihindeaynı Daire tarafından reddedilmiştir.
13. Başvurucu, nihai kararı 15/10/2018 tarihinde tebellüğettikten sonra 12/11/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
IV. İLGİLİHUKUK
14. İlgili hukuk için bkz. Güner Yıldırım ve ArifAydoğmuş, B. No: 2014/20030, 17/11/2016, §§ 18-23.
V. İNCELEME VEGEREKÇE
15. Mahkemenin 9/7/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucununİddiaları
16. Başvurucu, makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüş ve tazminat talebindebulunmuştur.
2. Değerlendirme
a. KabulEdilebilirlik Yönünden
17. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuledilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığıanlaşılan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. EsasYönünden
18. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarakdavanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılamasıdevam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esasalınır (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 50, 52).
19. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri,§§ 41-45).
20. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzerbaşvurularda verdiği kararlar dikkate alındığında 8 yıl gibi bir süredesonuçlandığı anlaşılan davaya ilişkin yargılama sürecinin makul olmadığı sonucunavarmak gerekir.
21. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesindegüvence altına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine kararverilmesi gerekir.
B. GerekçeliKarar Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
22. Başvurucu, kanun yolu aşamasında Yargıtay tarafındanhiçbir gerekçe gösterilmeden onama kararı verildiğini ileri sürmektedir.
2. Değerlendirme
23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (3), 48.maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları uyarınca bireysel başvuruda, kamugücünün neden olduğu iddia edilen ihlale dair olayların tarih sırasına göreözeti yapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki hakların ne şekilde ihlaledildiği, buna ilişkin gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir,B. No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).
24. Başvuruya konu ihlal iddiasıyla ilgili delillersunarak hangi Anayasa hükmünün ihlal edildiğine ilişkin açıklamalarda bulunmave hukuki iddialarını kanıtlama yükümlülüğü başvurucuya ait olmasına rağmengerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia başvurucu tarafındansoyut bir şekilde ileri sürülmüş, yargı sürecinde ileri sürülen hangi iddianınMahkemece karşılanmadığı konusunda Anayasa Mahkemesine bir bilgi ya da belgesunulmamıştır. Dolayısıyla söz konusu iddiaların temellendirilmemiş şikâyetkapsamında kabul edilmesi gerekmektedir.
25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğerkabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktanyoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
C. Diğer İhlalİddiaları
1. Başvurucunun İddiaları
26. Başvurucu; bilirkişi raporlarının mahsup işlemininyapılmadığını açıkça ortaya koyduğunu, eldeki delillere rağmen davanınreddedildiğini oysa ilk derece mahkemelerince aynı durumda bulunan kişilerlehine verilen kararların daha önceden Yargıtay tarafından onandığınıbelirtmiştir. Başvurucu ayrıca kendileriyle aynı durumda olan kişilerle ilgilibozma kararı verildiği hâlde kendi dosyalarında Yargıtayın farklı birdeğerlendirme yaptığını, çelişkili kararların hak kaybına yol açtığınıbelirterek eşitlik ilkesi, adil yargılanma hakkı ile mülkiyet hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
2. Değerlendirme
27. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında,kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireyselbaşvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemelerönünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusuolamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkileden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfîlik içeren yorum, uygulama vesonuçlar Anayasa Mahkemesinin denetim yetkisi kapsamındadır (Ahmet Sağlam,B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).
28. Anayasa Mahkemesi benzer nitelikte bir başvuruda (ErolKızılırmak ve Zeynep Kızılırmak [GK], B. No: 2016/10183, 11/7/2019) sözkonusu iddiaları incelemiş ve şikâyetin açıkça dayanaktan yoksunluknedeniyle kabul edilemez olduğu sonucuna ulaşmıştır. Kararda, meseleyleilgili olarak Yargıtayın ispat usulü konusunda benimsediği yaklaşımıdeğiştirmiş olmasının tek başına adil yargılanma hakkını ihlal eden bir unsurolarak görülemeyeceği; Yargıtayın bu görüş değişikliğini iyi bir gerekçeyleortaya koyarak sonraki süreçte uyuşmazlıklara istikrarlı bir biçimde uyguladığı,görüş değişikliğinin gerekçesinin makul bir biçimde ortaya konulduğu; maliyetbedelinin altındaki borçlanmanın peşinatın mahsup edildiğine karine teşkiledeceği yorumuna devletin resmî yazışmaları da dikkate alınarak ulaşılmasınedeniyle değerlendirmenin temelsiz ve keyfî olmadığı ifade edilmeksuretiyle ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğubelirtilmiştir (Erol Kızılırmak ve Zeynep Kızılırmak, §§ 46-58).
29. Somut başvuruda da anılan karardan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmamaktadır. Sonuç olarak başvurucu tarafından ilerisürülen iddialar, mahkemelerce delillerin değerlendirilmesi ve hukukkurallarının yorumlanmasına ilişkin olup mahkeme kararlarında bariz takdirhatası veya açık bir keyfîlik oluşturan hususun da bulunmadığı dikkatealındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğuanlaşılmaktadır.
30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının dadiğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
D. 6216 SayılıKanun'un 50. Maddesi Yönünden
31. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
“(1) Esas inceleme sonunda,başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlalkararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması içinyapılması gerekenlere hükmedilir…
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkemekararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yenidenyargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılamayapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminatahükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlalkararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünsedosya üzerinden karar verir.”
32. Başvurucu, ihlalin tespiti ile maddi ve manevitazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
33. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği sonucuna varılmıştır.
34. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevizararları karşılığında istemiyle bağlı kalınarak 5.000 TL manevi tazminatınbaşvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.
35. Anayasa Mahkemesinin maddi tazminata hükmedebilmesiiçin başvurucuların uğradıklarını iddia ettikleri maddi zarar ile tespit edilenihlal arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Talepte bulunan başvurucunun bukonuda herhangi bir belge sunmamış olması nedeniyle maddi tazminat taleplerininreddine karar verilmesi gerekir.
36. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.294,70 TL yargılama giderininbaşvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir..
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
3. Diğer ihlal iddialarının açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makulsürede yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 5.000 TL manevi tazminatın ÖDENMESİNE,tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
D. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.294,70 TL yargılama giderininbaşvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucununHazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içindeyapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihtenödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için Ankara 1. TüketiciMahkemesine (E.2010/1110, K.2013/415) GÖNDERİLMESİNE,
G. Kararın bir örneğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 9/7/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.