TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MERVAN EŞEN VE MESHUT EŞEN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2019/13412)
Karar Tarihi: 19/1/2023
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN
Muhterem İNCE
Raportör
:
Tuğçe TAKCI
Başvurucular
:
1. Mervan EŞEN
2. Meshut EŞEN
Başvurucular Vekili
:
Av. Senem DOĞANOĞLU
I. BAŞVURUNUNÖZETİ
1. Başvuru, kolluk görevlileri tarafından gözaltındadarbedilme nedeniyle yaralanma meydana gelmesi ve bu olaya ilişkin yapılanyargılama sonucunda hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesinedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
2. Başvurucular 3/4/2013 tarihinde öğrencisi olduklarıokulda çıkan bir tartışma nedeniyle gözaltına alınmıştır. BaşvuruculardanMeshut Eşen hakkında düzenlenen Bismil Devlet Hastanesinin (Hastane) 3/4/2013tarihli raporunda; sol yanakta, sol göz altında, sağ kolda, karında, sırtta,belde, kalçada, sağ testiste, her iki bacakta ve uylukta ağrı, sağ ayakta ağrı,her iki yanakta ekimoz, sol zigomatik kemik üzerinde 4x5 cm'liködem, ekimoz, sol kol dirsekte 4x4 cm'lik ekimoz, ödem, sağ scpulabölgesinde ekimoz ve 9x10 cm'lik ödem, dermal abrazyon, sırtta vebelde tama yakın dermal abrazyon, karında hassasiyet, göğüste hiperemive hassasiyet, sol scapulada hassasiyet, sağ testiste ağrı ve şişlikmevcut olduğu, her iki bacakta ağrı ve kızarıklık, sol ayak altında hiperemi,nazal fraktür şüphesi, zigomatik fraktür, A.C. pnömotaraksşüphesi olduğu, pnömotoraks zigomatik kırık şüphesi ve nazal fraktürşüphesi olan hastanın hayati tehlikesinin olabileceği tespitlerine yerverilmiştir. Adli Tıp Kurumu Diyarbakır Adli Tıp Şube Müdürlüğü tarafındandüzenlenen 1/4/2014 tarihli raporda ise yaraların basit tıbbi müdahale ilegiderilebilecek ölçüde hafif olmadığı tespitine yer verilmiştir.
3. Başvuruculardan Mervan Eşen hakkında Hastanetarafından düzenlenen 3/4/2013 tarihli raporda ise burunda, göğüste, her ikibacakta, sağ el bileğinde ağrı şikâyetleri olduğu, burunda hassasiyetbulunduğu, sağ bacak dış malleolün üstünde ters C harfi şeklindeyaklaşık 4 cm'lik basit kesi, göğüste ağrı, hassasiyet, nazal kemikte fraktür(muhtemelen eski) olduğu tespitlerine yer verilmiştir. Adli Tıp KurumuBaşkanlığı 2. İhtisas Kurulunun 1/4/2015 tarihli raporunda ise burun kemiğindekırığa ve yumuşak doku lezyonlarına neden olan yaralanmanın basit tıbbimüdahale ile giderilebilecek ölçüde hafif olmadığı, saptanan kırığın, hayatfonksiyonlarını hafif (1) derecede etkileyecek nitelikte olduğu tespitlerineyer verilmiştir.
4. Polis memurları M.E.K., H.A., A.T. hakkında 15/10/2015tarihinde kamu görevi nüfuzunu kötüye kullanmak suretiyle yaralama, kemiklerinkırılmasına sebebiyet verecek şekilde kasten yaralama suçlarındancezalandırılmaları için kamu davası açılmıştır.
5. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 30/1/2019 tarihindepolis memurları M.E.K. ile A.T.nin başvurucu Meshut Eşen'e yönelik olarakişledikleri kasten yaralama suçundan ayrı ayrı 7 ay 15 gün hapis cezasıile cezalandırılmalarına ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB);her üç polis memurunun başvurucu Mervan Eşen'e karşı işledikleri nitelikliyaralama suçundan ayrı ayrı 1 yıl 9 ay 25 gün hapis cezası ilecezalandırılmalarına ve HAGB'ye karar verilmiştir. Başvurucuların itirazı16/3/2019 tarihinde reddedilmiştir.
6. 19/3/2019 tarihinde tebliğ edilen karara karşıbaşvurucular 17/4/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
II. DEĞERLENDİRME
7. Başvurucular; gözaltında polis memurları tarafındandarbedilmek suretiyle kötü muameleye maruz kaldıklarını, olay hakkında etkilisoruşturma yürütülmediğini ve caydırıcı bir yaptırıma hükmedilmediğinibelirterek kötü muamele yasağının ihlal edildiğini öne sürmüştür.
8. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuledilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığıanlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
9. Herkesin maddi ve manevi varlığını koruma vegeliştirme hakkı Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınmıştır. Anılanmaddenin birinci fıkrasında insan onurunun korunması amaçlanmıştır. Üçüncüfıkrasında da kimseye işkence ve eziyet yapılamayacağı, kimsenin insanhaysiyetiyle bağdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayacağı hüküm altınaalınmıştır.
10. Anayasa Mahkemesi daha önceki kararlarında, işlenensuç ile verilen cezalar arasında orantısızlık olması ya da kişiye hiç cezaverilmemesi durumlarında cezasızlık sonucunun ortaya çıktığını belirtereksorumlulara fiilleriyle orantılı cezalar verilmesi ve mağdur açısından uygungiderim sağlanması gerekliliğini vurgulamıştır. Bu gereklilikler doğrultusunda,kamu görevlisi tarafından gerçekleştirildiği sabit kabul edilen darp olayısonucunda verilen adli para cezasının açıklanmasının geri bırakılması nedeniylekötü muamele yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir (S.D. B. No:2013/3017, 16/12/2015).
11. Başvurucuların polis memurları tarafından basit tıbbimüdahale ile giderilemeyecek şekilde yaralandıkları Mahkemece tespit edilereksanıkların kasten yaralama suçundan cezalandırılmalarına karar verilmiştir. Budurumda somut başvuruda, ilk derece mahkemesinin kararıyla devletin negatifyükümlülüğünün ihlal edildiği tespit edilmiştir.
12. Olayın gelişim şekli ve başvurucuların maruz kaldığıeylemler dikkate alındığında, kötü muamele oluşturan eylem insan haysiyetiylebağdaşmayan muamele yasağı kapsamında değerlendirilmiştir. Bu aşamada Ağır CezaMahkemesince hükmolunan müeyyidenin orantılı olup olmadığı ele alınmalıdır.
13. İlk derece mahkemesinin -eylemin nitelik ve ağırlığıdikkate alındığında- sanıklar hakkında hapis cezasına ilişkin HAGB kararısonucunda deneme süresi içinde suç işlememeleri hâlinde bu ceza hiç vakiolmamış sayılarak adli ve memuriyet siciline yansımayacaktır. Verilen bu kararcezanın infazının ertelenmesinden daha güçlü bir etkiye sahiptir ve sanığıncezadan muaf tutulması ile sonuçlanmaktadır. Ulaşılan bu sonucun bu türolaylara karışan kamu görevlilerine hoşgörü ile yaklaşıldığı izleniminiuyandırdığı ve bu tür fiillere eğilimi olan görevlileri cesaretlendirebileceğigibi bireylerin bu kapsamda devlete ve adalet mekanizmalarına olan güvenlerinide zedeleyebileceği açıktır.
14. Öte yandan yukarıda açıklanan gerekçelerle yargılamasonucunda başvurucular açısından yeterli giderim sağlanamadığı dikkatealındığında başvurucuların mağdur sıfatının ortadan kalktığından bahsedilmesineolanak bulunmamaktadır. Bu nedenle her ne kadar derece mahkemelerininkararlarıyla somut olayda devletin negatif yükümlülüğünün ihlal edildiği tespitedilmiş ise de başvurucuların mağdur statüsünün devam ettiğideğerlendirilmiştir.
15. Bunun yanı sıra 5 yıl 11 aylık yargılama süresindemakul olmayan bir gecikme söz konusudur. Bu nedenle yargılamanın insanhaysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının gerektirdiği özen yükümlülüğüneuygun yürütülmediği anlaşılmıştır.
16. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 17. maddesinde güvencealtına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının maddi ve usulboyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM
17. Başvurucular; ihlalin tespit edilmesi, yargılamanınyenilenmesi ve her birine 50.000 TL manevi tazminatın ödenmesi talebindebulunmuştur.
18. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadankaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesindeyer almaktadır (konuya ilişkin ilkeler için bkz. Mehmet Doğan [GK], B.No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B.No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK],B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
19. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarınınortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukukiyarar bulunmaktadır.
20. Ayrıca manevi zararları karşılığında başvurucularatalepleri ile bağlı olarak ayrı ayrı net 50.000 TL manevi tazminat ödenmesinekarar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. İnsan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlaledildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa’nın 17. maddesinin üçüncü fıkrasında güvencealtına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının maddi ve usulboyutunun İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin insan haysiyetiyle bağdaşmayanmuamele yasağının usul boyutunun ihlalinin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasıiçin yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesine(E.2016/319, K.2019/75) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvuruculara net 50.000 TL manevi tazminatın AYRIAYRI ÖDENMESİNE,
E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 10.264,60 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucularınHazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içindeyapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihtenödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 19/1/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.