Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - METHİYE ÖZÇELİK VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 17/11/2014

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Murat AZAKLI

Başvurucular

:

1. Methiye ÖZÇELİK

2. Yüksel GÖKALP ÇOKSÜER

3. Mehmet GÖKALP

4. Burhan GÖKALP

5. Haluk GÖKALP

6. Hamdiye GÖKALP

7. Harbiye GÖKALP

8. Hasan GÖKALP

9. Nebahat GÖKALP

10. Nezahet GÖKALP

11. Ömer GÖKALP

12. Turan GÖKALP

13. Seyithan GÖKALP

14. Necat GÖKALP

15. Adil GÖKALP

Vekilleri

:

Av. Ali AYDEMİR

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvurucular, murisleritarafından 1967 yılında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastrotespitine itiraz davasında makul sürede yargılama yapılmadığını, bu sürede taşınmazıkullanamadıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüşler, maddi ve manevi zararlarının tazminini talepetmişlerdir.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvurular, 16/12/2013 ve28/2/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudan yapılmıştır. İdari yöndenyapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunbulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Komisyon tarafından, kabuledilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyaların Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.

4. Başvurucularınbir kısmı tarafından yapılan 2013/9059 sayılı bireysel başvuru dosyası ile birkısım başvurucular tarafından yapılan 2014/2615 sayılı bireysel başvurudosyası, aralarındaki hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleştirilmiş,incelemeye 2013/9059 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir

5. Bölüm Başkanı tarafından2/5/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikteyapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvurukonusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 21/5/2014 tarihli yazısında, AnayasaMahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

7. Başvuru formu ve ekleri ilebaşvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylarözetle şöyledir:

8. Mardin ili Derik ilçesi Hisaraltıköyü 65 parsel numaralı taşınmaz, kadastro tespit çalışmaları sonunda 6/6/1967tarihinde başvurucuların murisi Ömer Gökalp ile Ş.Ş. ve müşterekleri adınatespit edilmiştir.

9. Ş.Ş., S.D., F.A., B.E. ile başvurucuların murisinin 1967yılı Ağustos ayında kadastro tespitine itiraz etmeleriüzerine Derik Tapulama Mahkemesinde yargılamaya başlanılmıştır.

10. Mahkemece, 26/3/1971 tarih ve E.1967/150, K.1971/65sayılı kararla; adalet duygularının zedelenmemesi gerekçesiyle MahkemeHâkiminin davadan çekilmesine karar verilmiştir.

11. Temyiz üzerine Yargıtay 4. Hukuk Dairesi, 25/5/1971 tarihve E.1971/6100, K.1971/5032 sayılı ilamla; Kızıltepe Tapulama Mahkemesininyargılama merci olarak tespitine karar vermiştir.

12. Kızıltepe Tapulama Mahkemesi, 19/9/1977 tarih veE.1972/18, K.1977/49 sayılı kararla; taşınmazın Ş.Ş. adına tapuya tesciline,diğer davacıların ilk duruşmaya gelmedikleri ve delillerini bildirmedikleriiçin itiraz etmemiş sayılmalarına, davacı S.D.’ninitirazının reddine karar vermiştir.

13. Temyiz üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesi, 20/4/1978 tarihve E.1977/12878, K.1978/5494 sayılı ilamla, dosyada eksikliklerin bulunmasınedeniyle dosyanın Mahkemesine iadesine karar vermiştir.

14. Eksikliklerin tamamlanmasından sonra yapılan temyizincelemesi sonunda Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 19/10/1978 tarih veE.1978/9783, K.1978/12304 sayılı ilamıyla hüküm bozulmuştur.

15. Mahkeme bozma kararına uyarak yargılamaya devam etmiş,20/3/1981 tarih ve E.1979/5, K.1981/59 sayılı kararla; Derik ilçesine başkahâkimlerin atandığı ve taşınmazın Derik ilçesinde bulunduğu gerekçesiyleMahkemenin görevsizliğine, dosyanın Derik Tapulama Mahkemesine gönderilmesinekarar vermiştir.

16. Temyiz üzerine, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 20/10/1981tarih ve E.1981/12521, K.1981/10814 sayılı ilamıyla hüküm bozulmuştur.

17. Kızıltepe Kadastro Mahkemesi bozmaya uyarak, E.1982/6sayılı dava dosyasında yargılamaya devam etmiştir.

18. Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılmasından sonradosya Mardin Kadastro Mahkemesine gönderilmiş olup, anılan Mahkemenin E.2013/76sayılı dosyasında yargılamaya devam edilmektedir.

19. Başvurucular, 16/12/2013 ve 28/2/2014 tarihlerindebireysel başvuruda bulunmuşlardır.

B. İlgiliHukuk

20. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402 sayılı Kadastro Kanunu’nun25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesinin birinci fıkrası, 29. maddesininbirinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30. maddesinin birinci ve ikincifıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36. maddesinin birinci fıkrasınınson cümlesi.

IV. İNCELEME VEGEREKÇE

21. Mahkemenin 17/11/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 16/12/2013 tarih ve 2013/9059 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucuların İddiaları

22. Başvurucular, 1967 yılında, murisleri ve taşınmazın diğerhissedarları tarafından Kızıltepe Tapulama Mahkemesinde açılan kadastrotespitine itiraz davasının, anılan Mahkemenin kapatılmasından sonra MardinKadastro Mahkemesinde halen devam ettiğini, makul sürede yargılamayapılmadığını ve bu sürede taşınmazı kullanamadıklarını belirterek, mülkiyet veadil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

B. Değerlendirme

1. KabulEdilebilirlik Yönünden

23. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

24. Başvurucular, murisleri tarafından açılan kadastrotespitine itiraz davasının makul sürede sonuçlanmadığını ve taşınmazı bu süredekullanamadıklarını belirterek, mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.

25. Anayasa ve Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlaliiddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkünolmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsanHakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkınınsomut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yerverilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi deAnayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgilihükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle,Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanmahakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesikapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul süredeyargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanmahakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olansüratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanmahakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).

26. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45)

27. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin 6. maddesiuyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makul süredekarara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda, taşınmaz mülkiyetihakkında Kızıltepe Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itirazdavasında, 3402 ve 6100 sayılı Kanun’larda yer alanusul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hak veyükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No: 2012/13,2/7/2013, § 49).

28. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başkabir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından1967 yılının Ağustos ayıdır.

29. Başvuruya konu dava, başvurucuların miras bırakanlarındanintikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, bu yönüyle makul süredeğerlendirmesi bakımından dikkate alınacak sürenin başlangıç anı, mirasçılarınyargılamaya katıldıkları an değil, somut olayda muris açısından değerlendirmeyeesas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No: 2013/1115, 5/12/2013, § 51).

30. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireyselbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).

31. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,başvurucuların murisleri tarafından 1967 yılında Derik Tapulama Mahkemesindeaçılan kadastro tespitine itiraz davasında Mahkemece, 26/3/1971 tarihinde,hâkimin davadan çekilmesine karar verildiği, temyiz üzerine Yargıtay 4. HukukDairesinin 25/5/1971 tarihli ilamıyla hükmün onanması üzerine yargılamayaKızıltepe Tapulama Mahkemesinde devam edildiği anlaşılmıştır. Anılan Mahkemeceyapılan yargılama sonunda, 19/9/1977 tarihinde, taşınmazın davacı Ş.Ş. adınatapuya tesciline, davacı S.D.'nin açtığı davanınreddine, diğer davacıların itiraz etmemiş sayılmalarına karar verildiği, temyizüzerine, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 20/4/1978 tarihli ilamıyla eksikhususların tamamlanması için dosyanın geri çevrilmesine hükmedildiği,eksikliklerin tamamlanmasından sonra yapılan temyiz incelmesi sonunda Yargıtay7. Hukuk Dairesinin 19/10/1978 tarihli ilamıyla hükmün bozulduğu tespitedilmiştir. Mahkemece bozma kararına uyularak yapılan yargılama sonunda,20/3/1981 tarihinde, Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın Derik TapulamaMahkemesine gönderilmesine karar verildiği, temyiz üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin20/10/1981 tarihli ilamıyla hükmün bozulduğu belirlenmiştir. Yargılamaya devameden Kızıltepe Kadastro Mahkemesinin kapatılması üzerine Mardin KadastroMahkemesinde yargılamaya devam edildiği anlaşılmıştır.

32. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, özellikletensip zaptı kapsamında ikmaline başlanılması gereken tapu kaydı, birleşikkroki, mahalli bilirkişi listesi gibi evrakın ilgili kurumlardan talepedilmeyerek, yargılama sırasında münferit celselerde verilen ara kararlarıuyarınca kısım kısım talep edildiği, ara karargereklerinin yerine getirilmediği muhtelif celselerde taraf vekillerininmazeretlerinin kabulüne dair karar tesisi ile yetinildiği, celse harcı tayinigibi usuli imkânların yargılama makamlarıncakullanılmadığı, Mahkemece birçok defa dosyanın incelemeye alındığı ve busebeple duruşmaların ertelendiği, keşif ara kararlarının farklı gerekçelerleyerine getirilmediği ve birçok defa keşiflerin ertelendiği belirlenmiştir.

33. Başvuruya konu yargılamanınkadastro mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle, 3402 sayılı Kanun’da yer alanözel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıklarıkonu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usulihükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi bir yargılama faaliyetinin söz konusuolduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özel usul hükümleri ile 6100 sayılıKanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makul sürede çözümlenmesigerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (§ 20).

34. Kadastro mahkemesinezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar dahaönce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından,özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan ve yargılamada sürati temin etmeyehizmet eden özel usul hükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularakmakul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir(B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67; 2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).

35. Başvuruya konu davanınmahiyeti nedeniyle icrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konuyargılamanın karmaşık olduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarakbakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılamasürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesinigerektirecek bir yön bulunmadığı ve kırk yedi yılı aşkın süredir devam edenyargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.

36. Açıklanan nedenlerle,başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

37. Başvurucular, uzun sürenyargılama nedeniyle taşınmazdan yararlanamadıkları gibi taşınmazdan sağlanangelir desteğinden de mahrum kaldıklarını belirterek, Anayasa’nın 35. maddesindetanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeyukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiği yönündekiiddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden

38. Başvurucular SeyithanGökalp, Necat Gökalp ve Adil Gökalp, 250.000,00 TL maddi, her biri için100.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini; diğer başvurucular ise250.000,00 TL maddi, her biri için 300.000,00 TL manevi tazminatahükmedilmesini talep etmişlerdir.

39. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin(2) numaralı fıkrası şöyledir:

 “Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolugösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, AnayasaMahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadankaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”

40. Başvurucuların tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin kırk yedi yılı aşkın süredir devam yargılama süresi nazaraalındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucular AdilGökalp, Seyithan Gökalp ve Harbiye Gökalp’e ayrı ayrı net 1.000,00 TL; diğerbaşvuruculara ayrı ayrı net 500,00 TL manevi tazminat ödenmesine kararverilmesi gerekir.

41. Başvurucular tarafındanmaddi tazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ileiddia edilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,başvurucuların maddi tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

42. Başvurucular SeyithanGökalp, Necat Gökalp ve Adil Gökalp tarafından yapılan ve dosyadaki belgeleruyarınca tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderinin anılanbaşvuruculara müştereken ödenmesine; bu üç başvuru dışında diğer on iki başvurucutarafından yapılan ve 198,35 TL harçtan oluşan yargılama giderinin söz konusuon iki başvurucuya müştereken ödenmesine; 1.500,00 TL vekâlet ücretinin tümbaşvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

43. Başvuruya konu yargılamanınkırk yedi yılı aşkın süredir devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanmahakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olanbir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle;

A. Başvurucuların,

1.Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2.Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanmahaklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,

B. Başvurucular Adil Gökalp, Seyithan Gökalp ve Harbiye Gökalp’eayrı ayrı net 1.000,00 TL; diğer başvuruculara ayrı ayrı net 500,00 TL maneviTAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerininREDDİNE,

C. Başvurucular Seyithan Gökalp, Necat Gökalp ve Adil Gökalptarafından yapılan ve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TLharçtan oluşan yargılama giderinin anılan başvuruculara müştereken ödenmesine;bu üç başvuru dışında diğer on iki başvurucu tarafından yapılan ve 198,35 TLharçtan oluşan yargılama giderinin söz konusu on iki başvurucuya müşterekenödenmesine; 1.500,00 TL vekâlet ücretinin tüm başvuruculara müşterekenödenmesine,

D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,

E. Kararın bir örneğinin Mardin Kadastro Mahkemesinegönderilmesine,

17/11/2014tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy