Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - METRO TURİZM LTD. ŞTİ. Başvurusuna İlişkin Karar - 13/7/2016

Başkan y.

:

Serruh KALELİ

Üyeler

:

Nuri NECİPOĞLU

Erdal TERCAN

Hasan Tahsin GÖKCAN

Kadir ÖZKAYA

Raportör

:

Özgür DUMAN

Başvurucu

:

Metro Turizm Ltd. Şti.

Vekili

:

Av. Demirkan ÇAĞLAYAN

Temsilcisi

:

Mehmet AYGÜN

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kaçakçılık suçuna ilişkin olarak yürütülen cezasoruşturmasında araca el konması ve el konan aracın kovuşturma sonunda iadesinekarar verilmekle beraber bu aracın yargılama sonuçlanıncaya kadar teslimedilmesi için ödenen adli teminat bedelinin faiz işletilmeden iade edilmesinedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 24/2/2014 tarihinde Edirne İdare Mahkemesivasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 26/1/2016 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.

4. Bölüm Başkanı tarafından 2/2/2016 tarihinde, başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık tarafından 22/3/2016 tarihinde başvuruhakkında bu aşamada bir görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.

III. OLAYLAR VE OLGULAR

A. Olaylar

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, Bulgaristan'ın başkenti Sofya'da kurulduğu belirtilenkara yolu taşımacılığı ve otobüs işletmeciliği alanında faaliyet gösteren birşirkettir.

1. Araca El Konması veCeza Yargılaması Süreci

8. Başvurucu şirkete ait otobüsün Bulgaristan'dan Türkiye'yegirişi sırasında 30/8/2007 tarihinde gümrük muhafaza memurları tarafındanyapılan arama sırasında otobüste çeşitli markalarda ve sayıda kaçak sigara ilealkollü içki yakalanmış ve bu kaçak eşyalar ile eşyaların taşınmasındakullanılan C6784H plakalı otobüse el konmuştur.

9. Edirne Gümrük ve Muhafaza Başmüdürlüğünün 31/8/2007tarihliyazısı ve Edirne Cumhuriyet Başsavcılığının aynı tarihli talebi üzerineEdirne 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 31/8/2007 tarihli ve 2007/1083 Değişik İşsayılı kararı ile soruşturma sırasında ele geçirilen kaçak eşyalara ve bu eşyalarıntaşınmasında kullanılan otobüse el konması işleminin onaylanmasına ayrıcaeşyanın zilyedine Cumhuriyet Başsavcılığınca durumun bildirilmesine kararverilmiştir.

10. Edirne Cumhuriyet Başsavcılığının 2007/7426 Soruşturmasayılı dosyasında düzenlenen 3/9/2007 tarihli ve 2007/1419 sayılı iddianamesiile "olay tarihinde Kapıkule GümrükKapısından Türkiye’ye giriş yapan şüphelilerden sürücülüğünü G. G.’in yaptığı,diğer şüphelilerin de personeli olduğu Metro Turizm firması adına kayıtlıC6784BH plakalı otobüste yapılan aramada Türkiye’ye kaçak olarak sokulmakistenen dosya içerisindeki kaçak eşya tespit varakasında yazılı muhtelif sigarave içkilerin yakalandığı, suça konu mallar ile taşımada kullanılan otobüseelkonulduğu, şüphelilerin atılı suçu işledikleri belirtilen delillerleanlaşıldığı" belirtilerek Bulgaristan uyruklu üç şüphelinin21/3/2007 tarihli ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu'nun 3. maddesinin(1) numaralı fıkrası uyarınca cezalandırılması ve müsadereye ilişkin 5607sayılı Kanun'un 13. maddesinin (1) numaralı fıkrası ile26/9/2004 tarihli ve5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasınınuygulanmasına karar verilmesi talep olunmuştur.

11. Edirne 1. Asliye Ceza Mahkemesince iddianamenin kabulüylegörülmeye başlanan kamu davasında verilen 12/11/2007 tarihli ve E.2007/267sayılı ara kararı ile el konan ve müsaderesi talep edilen aracın gümrüklenmişdeğeri olan 6.545 TL teminat karşılığında başvurucuya iadesine kararverilmiştir.

12. Başvurucu 14/11/2007 tarihinde 6.545 TL tutarındaki teminatıMaliye Bakanlığı Kapıkule Gümrük Saymanlığı veznesine yatırmış ve aynıtarihtegümrük memuru tarafından düzenlenen bir tutanak ile söz konusu araçbaşvurucuya iade edilmiştir.

13. Mahkeme 20/11/2007 tarihli ve E.2007/267, K.2007608 sayılıkararı ile sanıklardan A.I.nın beraatine, diğer sanıkların ise 5607 sayılıKanun'un 3. maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca ve 5237 sayılı Kanun'un62. maddesi de uygulanarak 10 ay hapis cezası ve 6.080 TL adli para cezası ilecezalandırılmalarına ancak 5237 sayılı Kanun'un 51. maddesine göre verilenhapis cezalarının ertelenmesine, kaçak eşyaların 5237 sayılı Kanun'un 54.maddesinin (1) numaralı fıkrasına göre müsadere edilmelerine, el konan C6784Hplakalınakil aracının ise müsadere edilmesine yer olmadığına,bu aracınteminatla iade edilmiş olması hâlinde teminat bedelinin, tasfiye edilmiş isetasfiye bedelinin karar kesinleştiğinde sahibine iadesine karar verilmiştir.

14. Karar, katılan Gümrük Müsteşarlığı tarafından temyizedilmiş; Yargıtay 7. Ceza Dairesinin 20/12/2011 tarihli ve E.2009/1225,K.2011/26699 sayılı ilamıyla sanık A.I. hakkındaki beraat hükmünün onanmasına,diğer sanıklar haklarındaki mahkûmiyet hükümlerinin ise yapılan yasadeğişiklikleri nedeniyle hükmün açıklanmasının geri bırakılma koşullarınındeğerlendirilmesi gerektiği belirtilerek bozulmasına karar verilmiştir.

15. Mahkûmiyet hükümlerine ilişkin bozma ilamı üzerine yapılanyargılama neticesinde Mahkeme 29/3/2012 tarihli ve E.2012/200, K.2012/143sayılı kararı ilesanıkların 5607 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (1) numaralıfıkrası uyarınca ve 5237 sayılı Kanun'un 62. maddesi de uygulanarak 10 ay hapiscezası ve 2.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmalarına ancak 5237 sayılıKanun'un 51. maddesine göre verilen hapis cezalarının ertelenmesine, kaçakeşyaların 5237 sayılı Kanun'un 54. maddesinin (1) numaralı fıkrasına göremüsadere edilmesine, el konan C6784H plakalı nakil aracının ise müsadereedilmesine yer olmadığına, bu aracın teminatla iade edilmiş olması hâlinde teminatbedelinin, tasfiye edilmiş ise tasfiye bedelinin karar kesinleştiğinde sahibineiadesine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:

"Hazırlık evrakı kapsamı, sanıklarınsavunmaları, gümrük idaresince düzenlenmiş tutanaklar, kaçak eşyaya mahsustespit varakası, keşif tutanağı, bilirkişi raporları ile dosyada mevcut tümdelillerin bir bütün halinde değerlendirilmesinden; Sanıklar Petar Georgıev veAngel Mılanov Metro Turizme ait C 6784 BH plakalı araçta şöför olarak ücretkarşılığında çalıştıkları, olay tarihinde eylem birliği içersinde Bulgaristantan temin ettikleri içki ve sigaraları ticari amaçlaotobüse yükledikleriyapılan kontrolde yakalandıkları bu şekilde üzerlerine atılı suçu işlediklerisabit olmakla sanıkların tecziyesine, nakil aracının kaçak eşyanın ve suçunişlenmesine kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkmasına engelleyecek şekildeözel olarak hazırlanmış gizli bir tertibat ve zula içersinde saklanmamış vetaşınmamış olması, ve kaçak eşyanın taşıma aracı yüküne göre miktar veya hacimbakımından tamamını ve ağırlıklı bölümünü oluşturmaması veya naklinin bu aracınkullanılmasına gerekli kılmadığı anlaşılmakla C 6784 BH plakalı nakil aracınınmüsaderesine YER OLMADIĞINA, aracın sahibine iadesine, yakalanan bizzihati suç eşyalarınınmüsaderesine karar vermek gerekmiştir."

16. Karar yeniden temyiz edilmiş, başvurucunun 3/1/2012tarihinde teminatın kendisine iade edilmesi yönündeki talebi Mahkemece temyizedilen kararın kesinleşmediği gerekçesiyle 4/1/2012 tarihinde reddedilmiştir.

17. Katılan vekili 3/5/2012 tarihinde temyiz talebindenvazgeçtiklerini bildirmiş, Mahkemece kararın 22/5/2012 tarihinde kesinleştiğinedair kesinleşme şerhi düzenlenmiştir.

18. Başvurucunun teminat bedeli olarak ödediği 6.545 TL ise17/5/2012 tarihinde banka hesabına yatırılmak suretiyle iade edilmiştir.Başvurucuya herhangi bir faiz ödemesi ise yapılmamıştır.

2. İdari Yargılama Süreci

19. Başvurucu, el konan aracının yapılan ceza yargılamasıneticesinde iadesine karar verildiğini belirterek bu aracın kovuşturmasırasında tarafına iadesi için yatırdığı 6.545 TL tutarındaki teminatın,14/11/2007 ile 17/5/2012 tarihleri arasındaki yasal faizi olduğunu belirttiği2.650 TL tutarındaki faiz zararının ödenmesi istemiyle 29/5/2012 tarihindeGümrük Müsteşarlığı aleyhine Edirne İdare Mahkemesinde tam yargı davasıaçmıştır.

20. Mahkeme 19/7/2013 tarihli ve E.2012/512, K.2013/842 sayılıkararı ile davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgilikısımları şöyledir:

"Olayda, Edirne 1. AsliyeCezaMahkemesinin29/3/2012 tarihli ve E.2012/200, K.2012/143 sayılı kararında davacı tarafındanyatırılan teminatın faiziyle birlikte davacıya ödeneceğine ilişkin bir hükümkurulmadığı, öte yandan 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanun'unda parasal değerolarak yatırılan teminatın yargılama sonucunda yasal faiziyle birlikteödeneceği yönünde bir hükme yer verilmediği gözönüne alındığında; davacınıniade edilen teminata14/11/2007-17/5/2012 tarihleri arasında yasal faizuygulanması söz konusu olmadığından,davacının 14/11/2007-17/5/2012tarihleriarasındaki günlerde aracın idarece haksız yere tutulduğu iddiasıyla 2.650 TLfaiz zararının tazmini istemiyle açılan işbu davanın reddi gerektiği sonucunaulaşılmıştır."

21. Başvurucu karara itiraz etmiş, Edirne Bölge İdareMahkemesinin 15/11/2013 tarihli ve E.2013/1853, K.2013/1826 sayılı kararı ileitiraz reddedilmiştir. Başvurucunun karar düzeltme istemi de Bölge İdareMahkemesinin 8/1/2014 tarihli ve E.2014/4, K.2014/57 sayılı kararıylareddedilmiştir.

22. Başvurucu 24/2/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.

B. İlgili Hukuk

23. 5607 sayılı Kanun’un"Suçlar ve kabahatler" kenar başlıklı 3. maddesinin (1)numaralı fıkrası şöyledir:

“Eşyayı, gümrük işlemlerine tabi tutmaksızınülkeye sokan kişi, bir yıldan beş yıla kadar hapis ve on bin güne kadar adlîpara cezası ile cezalandırılır. Eşyanın, gümrük kapıları dışından ülkeyesokulması halinde, verilecek ceza üçte birinden yarısına kadar artırılır.”

24. 5607 sayılı Kanun’un "Kaçakeşya naklinde kullanılan taşıta elkoyma" kenar başlıklı 10.maddesi şöyledir:

"(1) Bu Kanunda tanımlanan suçlarınişlenmesinde kullanılan taşıtlara, Ceza Muhakemesi Kanununun 128 incimaddesinin dördüncü fıkrası hükmüne göre elkonulur.

 (2) 13 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamınagirmesi, Türkiye'de sicile kayıtlı olmaması ya da soruşturma ve kovuşturmadevam ederken, kaçakçılık suçunun işlenmesinde tekrar kullanılması halinde,elkonulan araç alıkonulur. Sahibinin aracın değeri kadar teminatı alıkoymatarihinden itibaren otuz gün içinde gümrük idaresine teslim etmesi halinde,araç sahibine iade edilir. Aksi takdirde, tasfiye idaresi tarafından soruşturmave kovuşturma sonucu beklenmeksizin derhal tasfiye olunur. Tasfiyenin satışsuretiyle gerçekleşmesi halinde, satıştan elde edilen gelirden taşıtın muhafazaedilmesi ve satışı için gerekli olan bütün masraflar karşılandıktan sonra kalanmiktar, kovuşturma sonucuna göre işlem yapılmak üzere emanet hesabına alınır.

 (3)İkinci fıkra hükmünün uygulanmasındaki değerden, kara taşıtlarında kaskodeğeri; deniz taşıtlarında, tekne ve makine sigortasına esas teşkil eden değer;sigortasız taşıtlar ile hava ve demiryolu taşıtlarında ise piyasa değerianlaşılır."

25. 5607 sayılı Kanun’un "Müsadere"kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:

“(1) Bu Kanunda tanımlanan suçlarla ilgiliolarak 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunununeşya ve kazanç müsaderesine ilişkin hükümleri uygulanır. Ancak kaçak eşyataşımasında bilerek kullanılan veya kullanılmaya teşebbüs edilen her türlütaşıma aracının müsadere edilebilmesi için aşağıdaki koşullardan biriningerçekleşmesi gerekir:

 a)Kaçak eşyanın, suçun işlenmesini kolaylaştıracak veya fiilin ortaya çıkmasınıengelleyecek şekilde özel olarak hazırlanmış gizli tertibat içerisinde saklanmışveya taşınmış olması.

 b)Kaçak eşyanın, taşıma aracı yüküne göre miktar veya hacim bakımından tamamınıveya ağırlıklı bölümünü oluşturması veya naklinin, bu aracın kullanılmasınıgerekli kılması.

 c)Taşıma aracındaki kaçak eşyanın, Türkiye'ye girmesi veya Türkiye'den çıkmasıyasak veya toplum veya çevre sağlığı açısından zararlı maddelerden olması.

 (2)Etkin pişmanlık nedeniyle fail hakkında cezaya hükmolunmaması veya kamudavasının düşmesine karar verilmesi, sadece suç konusu eşya ile ilgili olarak müsaderehükümlerinin uygulanmasına engel teşkil etmez.”

26. 5237 sayılı Kanun'un "Eşyamüsaderesi" kenar başlıklı 54. maddesi şöyledir:

"(1) İyiniyetli üçüncü kişilere aitolmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan veya suçunişlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesinehükmolunur. Suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşya, kamugüvenliği, kamu sağlığı veya genel ahlak açısından tehlikeli olması durumundamüsadere edilir.

(2) Birinci fıkra kapsamına giren eşyanın,ortadan kaldırılması, elden çıkarılması, tüketilmesi veya müsaderesinin başkabir surette imkansız kılınması halinde; bu eşyanındeğeri kadar para tutarının müsaderesine karar verilir.

(3) Suçta kullanılan eşyanın müsadereedilmesinin işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracağı ve bu nedenlehakkaniyete aykırı olacağı anlaşıldığında, müsaderesine hükmedilmeyebilir.

(4) Üretimi, bulundurulması, kullanılması,taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya, müsadere edilir.

(5) Bir şeyin sadece bazı kısımlarınınmüsaderesi gerektiğinde, tümüne zarar verilmeksizin bu kısmı ayırmak olanaklıise, sadece bu kısmın müsaderesine karar verilir.

(6) Birden fazla kişinin paydaş olduğu eşyaile ilgili olarak, sadece suça iştirak eden kişinin payının müsaderesinehükmolunur."

27. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Eşya veya kazancın muhafaza altına alınması vebunlara elkonulması" kenar başlıklı 123. maddesi şöyledir:

"(1) İspat aracı olarak yararlı görülenya da eşya veya kazanç müsaderesinin konusunu oluşturan malvarlığı değerleri,muhafaza altına alınır.

(2) Yanında bulunduran kişinin rızasıylateslim etmediği bu tür eşyaya elkonulabilir.

28. 5271 sayılı Kanun'un "Elkoymakararını verme yetkisi" kenar başlıklı 127. maddesi şöyledir:

"(1) Hâkim kararı üzerine veyagecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyetsavcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emri ile kollukgörevlileri, elkoyma işlemini gerçekleştirebilir.

.

 (3)(Değişik: 25/5/2005 - 5353/16 md.)Hâkim kararıolmaksızın yapılan elkoyma işlemi, yirmidört saat içinde görevli hâkiminonayına sunulur. Hâkim, kararını elkoymadan itibaren kırksekiz saat içindeaçıklar; aksi hâlde elkoyma kendiliğinden kalkar.

 (4)Zilyedliğinde bulunan eşya veya diğer malvarlığı değerlerine elkonulan kimse,hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir.

(5) Elkoyma işlemi, suçtan zarar gören mağduragecikmeksizin bildirilir.

."

29. 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:

"Suç soruşturması veya kovuşturmasısırasında;

...

j) Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine,koşulları oluşmadığı halde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirleralınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılanveya zamanında geri verilmeyen,

.

Kişiler, maddî ve manevî her türlüzararlarını, Devletten isteyebilirler."

30. 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin 18/6/2014 tarihli ve6545 sayılı Kanun'un 70. maddesi ile eklenen (3) numaralı fıkrası şöyledir:

"Birinci fıkrada yazan hâller dışında,suç soruşturması veya kovuşturması sırasında kişisel kusur, haksız fiil veyadiğer sorumluluk hâlleri de dâhil olmak üzere hâkimler ve Cumhuriyetsavcılarının verdikleri kararlar veya yaptıkları işlemler nedeniyle tazminatdavaları ancak Devlet aleyhine açılabilir."

31. 5271 sayılı Kanun'un 142. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:

"Karar veya hükümlerin kesinleştiğininilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâldekarar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminatisteminde bulunulabilir."

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

32. Mahkemenin 13/7/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

33. Başvurucu Edirne Cumhuriyet Başsavcılığı tarafındanyürütülen bir ceza soruşturmasında haksız yere otobüsüne el konduğunu,kovuşturma sırasında bu aracınödediği teminat bedeli karşılığında teslimedildiğini, yargılama sonunda da aracın müsadere edilmesine yer olmadığına vesahibine iadesine karar verildiğini ancak bu aracın teslimi için ödemiş olduğuteminat bedelinin herhangi bir faiz ödemesi yapılmadan kendisine iadeedildiğini, el koyma işlemi neticesinde ödediği teminat bedeline faizişletilmemesi nedeniyle uğradığı zararın tazmini için idari yargı yerindeaçtığı davadan ise bir sonuç alamadığını belirterek, mülkiyet hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüş; 2.650 TL tazminata hükmedilmesi talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

34. Başvurucu, kaçakçılık suçuna ilişkin olarak yürütülen cezasoruşturmasında aracına haksız yere el konduğunu, el konan aracının kovuşturmasonunda iadesine karar verildiğini ancak bu aracın yargılama sonuçlanıncayakadar kendisine teslim edilmesi için ödediği teminat bedelinin yasal faizişletilmeden iade edildiğini, faiz zararının giderilmesi için idari yargıyerinde açtığı davanın ise reddedildiğini belirterek mülkiyet hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüştür.

35. Bakanlık tarafından bir görüş bildirilmemiştir.

36. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:

"... Başvuruda bulunabilmek için olağankanun yollarının tüketilmiş olması şarttır."

37. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un"Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2)numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamınınbireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."

38. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası ile 6216 sayılıKanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fıkrasında bireysel başvuruda bulunulmadanönce ihlal iddiasının dayanağı olan işlem, eylem ya da ihmal için kanundaöngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmişolması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak ihlallerini öncelikle derecemahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun yollarının tüketilmesi koşulunuzorunlu kılar (Necati Gündüz ve RecepGündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, §§ 19, 20; Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, § 26).

39. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, ikincil nitelikte birhukuk yoludur. Bu nedenle kanunlarda yer alan idari ve yargısal başvuruyollarının bireysel başvurudan önce tüketilmiş olması gerekir. Temel hak veözgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derece mahkemelerindeolağan kanun yolları ile çözüme kavuşturulması esastır. Bireysel başvuru yoluna,iddia edilen hak ihlallerinin bu olağan denetim mekanizması çerçevesindegiderilememesi durumunda başvurulabilir. Bireysel başvurunun ikincilniteliğinin bir sonucu olarak olağan kanun yollarında ve genel mahkemelerönünde dile getirilmeyen iddialar Anayasa Mahkemesi önünde şikâyet konusuedilemeyeceği gibi genel mahkemelere sunulmayan yeni bilgi ve belgeler deAnayasa Mahkemesine sunulamaz (Bayram Gök,26/3/2013, B. No: 2012/946, §§ 16-20).

40. Ancak belirtilen hükümlerde yer verilen olağan başvuru yollarıibaresinin, başvurucunun şikâyetleri açısından makul bir başarı şansısunabilecek ve bir çözüm sağlayabilecek nitelikte, kullanılabilir ve etkilibaşvuru yolları olarak anlaşılması gerekmektedir. Ayrıca başvuru yollarınıtüketme kuralı ne kesin ne şeklî olarak uygulanabilir bir kural olup bu kuralauyulmasının denetlenmesinde münferit başvurunun koşullarının dikkate alınmasıesastır. Bu anlamda yalnızca hukuk sisteminde birtakım başvuru yollarınınvarlığının değil aynı zamanda bunların uygulama şartları ile başvurucununkişisel koşullarının gerçekçi bir biçimde ele alınması gerekmektedir. Bunedenle başvurucunun, kendisinden başvuru yollarının tüketilmesi noktasındabeklenebilecek her şeyi yerine getirip getirmediğinin başvurunun özellikleridikkate alınarak incelenmesi gerekir (S.S.A.,B. No: 2013/2355, 7/11/2013, § 28; IşılYaykır, B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 42).

41. Başvuru yollarının etkisiz olduğunun saptanması durumundasöz konusu edilen başvuru yolunun etkili ve erişilebilir olma koşullarını karşılamadığıgerekçesiyle tüketilme zorunluluğu aranmamaktadır. Ancak başvuru yollarınıntüketilmesi koşuluna yönelik istisnaların her başvurunun somut özellikleridikkate alınarak değerlendirileceği de açıktır (Sedat Vural, B. No: 2014/5559, 25/4/2014, § 22).

42. Başvuru konusu olayda başvurucuya ait yolcu taşımacılığındakullanılan otobüste Kapıkule gümrük sahası girişinde 30/8/2007 tarihindeyapılan arama sırasında kaçak sigara ve alkollü içki bulunduğu tespit edilerekbu kaçak eşyalara ve suç eşyasının taşınmasında kullanıldığı gerekçesiyleotobüse el konmuş; Cumhuriyet savcısının talebiyle el koyma işlemi 31/8/2007tarihinde sulh ceza hâkimi tarafından onaylanmıştır. Edirne CumhuriyetBaşsavcılığı tarafından otobüste görevli Bulgaristan uyruklu üç şüphelininkaçakçılık suçundan cezalandırılmaları ve el konan eşyaların da müsadereedilmeleri istemiyle 3/9/2007 tarihinde iddianame düzenlenerek Edirne 1. AsliyeCeza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır. Mahkeme, yargılama sırasında12/11/2007 tarihli ara kararı ile müsaderesi talep edilen aracın gümrüklenmişdeğeri olan 6.545 TL teminat karşılığında başvurucuya iadesine karar vermiş,başvurucunun 14/11/2007 tarihinde 6.545 TL tutarındaki teminatı MaliyeBakanlığı Kapıkule Gümrük Saymanlığı veznesine yatırması üzerine aynı tarihtesöz konusu araç başvurucuya iade edilmiştir.

43. Yapılan ceza yargılaması neticesinde Mahkeme 29/3/2012tarihli kararıyla el konan nakil aracının müsadere edilmesine yer olmadığına,bu aracın ve teminatla iade edilmiş olması hâlinde teminat bedelinin sahibineiadesine karar vermiş; temyizden feragat üzerine hüküm 22/5/2012 tarihindekesinleşmiş; başvurucunun ödediği teminat bedeli ise 17/5/2012 tarihindekendisine iade edilmiştir. Ancak başvurucuya herhangi bir faiz ödemesi iseyapılmamıştır.

44. Başvurucu esas itibarıyla el koyma tedbirinin haksız yereuygulandığını ve bu el koyma işlemi nedeniyle yargılama sırasında aracının iadeedilmesini sağlamak için adli teminat bedeli ödemek durumunda kaldığını, cezayargılaması neticesinde aracın müsaderesine yer olmadığına ve teminat bedelininiadesine karar verildiğini ancak söz konusu teminat bedelinin yasal faizişletilmeden kendisine iade edildiğini belirterek uygulanan bu el koyma tedbirinedeniyle zarara uğradığını iddia etmektedir. Bu durumda başvurucunun, iddiaedilen ihlalin tespitini ve tazminat ödenmesini sağlayabilecek bir hukuk yolumevcut ise bu yolu tüketmesi zorunludur. Bu çerçevede 5271 sayılı Kanun’un 141.ve 142. maddelerinde öngörülen tazminat yolunun başvurucunun şikâyetleri açısındantüketilmesi gereken bir yol olup olmadığının incelenmesi gerekir.

45. 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesinin (1) numaralı fıkrasının(j) bendinde, eşyasına veya diğer mal varlığı değerlerine, koşulları oluşmadığıhâlde el konan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyasıveya diğer mal varlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geriverilmeyen kişiler için tazminat talebinde bulunabilme imkânı tanınmaktadır.

46. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) içtihatlarında da değinildiğiüzere temel hak ve özgürlüklerin korunması amacıyla öngörülen mekanizmalarınsadece teoride mevcut olması yeterli olmayıp bu mekanizmaların özelliklepratikte de ulaşılabilir ve etkin olması gerekmektedir (Tanrıkulu/Türkiye, B. No: 23763/94, 8/7/1999,§ 76).

47. Koruma tedbirlerinden olan el koyma nedeniyle ödenen teminatbedeline faiz işletilmemesi nedeniyle uğranılan zararların giderimi istemineilişkin olarak 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi kapsamında çok sayıda Yargıtayiçtihadı mevcut olup bu içtihatlardan biri olan Yargıtay 12. Ceza Dairesinin23/9/2013 tarihli ve E.2013/14435, K.2013/21106 sayılı ilamı şöyledir:

"Davacıların yargılandığı .... AsliyeCeza Mahkemesinde müdafiliklerini yapan ... tarafından, elkonulan ... plakalıaracın kasko değerinin yarısı olan 36.000 TL teminatın 29/9/2005 tarihindeyatırılması üzerine aracın iadesinin sağlandığı ve bu teminatın aynı şekildeAv. .... tarafından 10/11/2010 tarihinde iade alındığıanlaşılmakla, tazminat istemine dayanak 5271 sayılı [Kanun'un] 141/1-jmaddesinde 'eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığıhalde elkonulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayanyada eşyası veyadiğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılanveyazamanındageriverilmeyenkişilerinmaddîvemanevîhertürlüzararlarınıDevlettenisteyebilecekleri' hükmüdikkatealındığında, davacılar hakkında .... Asliye CezaMahkemesinin 2006/139 esas, 2006/460 karar sayılı ceza dava dosyasında yapılanyargılama sonunda sanıkların (davacıların)beraatine hükmedilerek elkonulan araçve teminatın iadesine karar verildiği ve temyiz üzerine hükmün Yargıtay 7. CezaDairesinin 28/6/2010 tarihli ilamı ile onanarak kesinleşme tarihine kadar,elkonulan ... plakalı aracın iadesi için 29/9/2005 tarihinde yatırılan ve10/11/2010 tarihinde sanıkların (davacılar) müdafileri aracılığı ile gerialınan 36.000 TL teminat bedelinin yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makulsürede iadesinin sağlanamamış olması karşısında, koruma tedbirleri nedeniyletazminat verilmesine ilişkin 5271 sayılı [Kanun'un] 141/1-j ve devamımaddelerinde belirtilen koşulların davacılar yönünden gerçekleştiğinin kabulügerektiği, bu nedenle bu yöne ilişkin olarak uğranıldığı iddia edilen maddizararla ilgili olarak, teminatın davacılardan hangisinin nam ve hesabınayatırılıp (ödendiği) ve iade alındığı tespit edilerek bu kişiye (davacıya)teminatın yatırıldığı tarihten iade edildiği (geri ödendiği) tarihe kadarsadece işlemiş olan yasal faizin ödenmesine karar verilmesi yerine, yazılıgerekçe ile davanın yatırılan teminata ilişkin olarak talep edilen yasal faizbedeli yönünden de reddine karar verilmesi Kanun'a aykırı olup, .. hükmün ... BOZULMASINA ... karar verildi."

48. Yine Yargıtayın anılan Dairesinin 10/3/2015 tarihli veE.2014/17706, K.2015/4497 sayılı ilamı da şöyledir:

"Davacı vekilinin elkonulan tankeri iadealmak için teminat mektubu sunduklarını ve teminat mektubu için her yıl faizödemek zorunda kaldıklarını iddia etmesi ve dayanak beraat hükmünde teminatmektubunun karar kesinleştiğinde davacıya iade edileceğinin belirtilmesikarşısında, davacı tarafından dosyaya sunulan teminat mektubunun dosyaya ibrazedildiği tarih ile beraat hükmünün kesinleşme tarihi arasındaki sürede teminatmektubuna işleyecek faizin ve davacıdan bu konuda alınan masraf olup olmadığınınaraştırılmaması,

...

Kanuna aykırı olup,davalıvekilinin ve davacı vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerindegörüldüğünden hükmün bu sebeplerden ... BOZULMASINA ... karar verildi."

49. Görüldüğü üzere 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesindedüzenlenen yol, bir yandan başvurucunun maruz kaldığı el koyma işleminin hukukaaykırılığının tespiti diğer yandan da uğradığı zararın tazmini imkânınısağlamaktadır. Bu nedenle 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesi ile öngörülen hukukyolu başvurucunun şikâyetleri açısından erişilebilir ve elverişli bir çözümolanağı ve makul ölçüde bir başarı imkânı sunmaktadır (Mehmet Ali Aslan, B. No: 2013/2429,30/3/2016, § 28).

50. Somut olayda ise başvurucu; ceza yargılaması neticesindeiadesine karar verilen ödediği teminat bedelinin yasal faiz işletilmemesinedeniyle uğradığı faiz zararının tazmini istemiyle Gümrük Müsteşarlığıaleyhine 29/5/2012 tarihinde Edirne İdare Mahkemesinde tam yargı davasıaçmıştır. Mahkemenin 19/7/2013 tarihli kararı ile dava reddedilmiş, başvurucununkarara karşı yaptığı itiraz da Edirne Bölge İdare Mahkemesinin 15/11/2013tarihli kararı ile reddedilerek hüküm onanmış, karar düzeltme istemi de Bölgeİdare Mahkemesinin 8/1/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

51. Bir ihlal iddiasına ilişkin olarak başvurulabilecek birdenfazla başvuru yolunun bulunması durumunda, kural olarak başvurucunun aynı amacıtaşıyan başvuru yollarının tamamının tüketilmesi beklenemez. Bununla birliktemakul bir başarı şansı sunabilecek ve bir çözüm sağlayabilecek nitelikte,kullanılabilir ve etkili başvuru yolunun tüketilmesi gerekmektedir ( S.S.A., §§ 28-34).

52. Başvurucu her ne kadar uygulanan el koyma tedbiri üzerineödediği teminat bedeline faiz işletilmemesi nedeniyle zararlarının tazminiistemiyle Gümrük Müsteşarlığı aleyhine Edirne İdare Mahkemesinde tam yargıdavası açmış ise de adli soruşturma çerçevesinde Cumhuriyet savcısının talimatıve sulh ceza hâkiminin onayıyla başvurucunun aracına el konduğu ve kovuşturmaaşamasında Edirne 1. Asliye Ceza Mahkemesince adli teminat karşılığında aracınbaşvurucuya iade edildiği anlaşılmaktadır. El koyma koruma tedbirinin yasalkoşulları doğrultusunda uygulanması ve bu kapsamda alınan teminat bedelinin demakul sürede iadesinin sağlanmasının adli soruşturma ve kovuşturma çerçevesindeadli makamların görev ve sorumluluğunda olduğu açıktır. Başvurucunun idariyargı yerinde davalı Gümrük Müsteşarlığı aleyhine açtığı tam yargı davasındaise adli makamların talimatlarını uygulamaktan ibaret Gümrük İdaresigörevlilerinin işlemleri nedeniyle söz konusu İdarenin sorumluluğunun olupolmadığı ile sınırlı bir yargılama yapılabileceği dolayısıyla somut olaybakımından başvurucu tarafından tercih edilen bu yolun etkin bir giderimsağlamaya elverişli olmadığı açıktır.

53. Başvurucu aracı hakkındaki elkoyma tedbirinin koşullarıoluşmadığı halde uygulanması ve alınan teminat bedelinin yargılamanın uzunsürmesi nedeniyle makul sürede iadesinin sağlanamamış olması iddialarıyla, 5271sayılı Kanun’un 141. maddesine dayanarak tazminat talebinde bulunma imkânınasahiptir. Etkin ve erişilebilir bir çözüm imkânı sunan hukuk yolunabaşvurmaksızın yapılan bireysel başvuruların incelenmesi, bireysel başvuruyolunun ikincilliği ilkesi gereği mümkün değildir.

54. Bu durumda başvurucunun, aracı hakkında verilen el koymatedbirinin koşulları oluşmadığı hâlde uygulandığı ve el koyma nedeniyle alınanteminat bedelinin yasal faiz işletilmeden iade edildiği şikâyetlerine ilişkinolarak zararlarının tazmini bakımından daha etkin bir yol olan 5271 sayılıKanun’un 141. maddesine dayanarak tazminat talebinde bulunma imkânı olmasınarağmen bu yola başvurmadığı, Gümrük Müsteşarlığı aleyhine İdare Mahkemesindedava açma yolunu tercih ettiği görülmektedir. Dolayısıyla başvurucu tarafındanmülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiası ile ilgili olarak tam yargı davasıaçma yoluna gidilmekle birlikte somut başvuru açısından daha etkili giderimyolu olan 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesine dayanarak tazminat davası açmaimkânı kullanılmaksızın bireysel başvuruda bulunulduğu anlaşılmaktadır. Sonuçolarak ihlale neden olduğu ileri sürülen söz konusu iddiaya ilişkin olarakbaşvuru yolları usulünce tüketilmemiştir.

55. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA13/7/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy