TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MUHAMMED FESİH BAYDUR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/7236)
Karar Tarihi: 8/9/2014
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Serruh KALELİ
Üyeler
:
Zehra Ayla PERKTAŞ
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör
:
Murat AZAKLI
Başvurucu
:
Muhammed Fesih BAYDUR
Vekili
:
Av. Şenay KARAKUŞ
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucu,Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminat davasının makul sürede sonuçlanmadığınıbelirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve tazminattalep etmiştir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru,11/9/2013 tarihinde Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır.İdari yönden yapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel birdurumun bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, kabul edilebilirlikincelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölüme gönderilmesinekarar verilmiştir.
4.Bölüm tarafından 10/4/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesininbirlikte yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay veolgular ile başvurunun bir örneği, görüş için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 14/5/2014 tarihli yazısında, AnayasaMahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen,başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve ekleri ilebaşvuruya konu yargılama dosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylarözetle şöyledir:
7. Başvurucu, 16/6/2006 tarihinde, alışveriş merkezindeboşluğa düşerek yaralanmıştır.
8. Başvurucu, 21/6/2006 tarihinde Tatvan Sulh HukukMahkemesine başvurarak olay yerinde tespit yapılmasını talep etmiş, Mahkemeceaynı tarihte tespit yapılarak bilirkişi raporu alınmıştır.
9. Başvurucu ve sekiz arkadaşı, 26/4/2007 tarihinde, Ankara8. İdare Mahkemesinde Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKİ) aleyhine açtıklarıdavada, TOKİ konutlarının olduğu yerde bulunan alışveriş merkezindeki açıkboşluktan düşerek yaralandığını, davalının tedbir almaması nedeniyle olayınmeydana geldiğini ve ağır hizmet kusuru bulunduğunu ileri sürerek, 40.000,00 TLmaddi, 42.000,00 TL manevi tazminatın faiziyle tahsilini talep etmiştir.
10. Mahkemece, 22/5/2007 tarih ve E.2007/363, K.2007/1408sayılı kararla; zarara konu fiilin Tatvan ilçesinde meydana geldiği ve Vanİdare Mahkemesinin yetki alanında olduğu gerekçesiyle davanın yetki yönündenreddine, dava dosyasının Van İdare Mahkemesine gönderilmesine kararverilmiştir.
11. Van İdare Mahkemesince yapılan yargılama sonunda,29/5/2009 tarih ve E.2007/2821, K.2009/1243 sayılı kararla; işyerinin olaytarihinden önce sahibine teslim edildiği, uyuşmazlığın Borçlar Kanunu’nun binasahibinin sorumluluğunu düzenleyen hükmü uyarınca adli yargıda çözümlenmesigerektiği belirtilerek görev yönünden davanın reddine karar verilmiştir.
12. Temyiz edilmeyen karar, 20/11/2009 tarihinde kesinleşmiştir.
13. Başvurucu, 10/12/2009 tarihinde Tatvan Asliye HukukMahkemesinde TOKİ Başkanlığı, Pekhan İnş. ve Tic. Koll. Şti. ve Metroplan Müş. ve Müh. San. Tic. Ltd. Şti.aleyhine açtığı davada, davalıların kusurlu filleri sonucu düşerek yaralandığınıileri sürerek, 40.000,00 TL maddi, 42.000,00 TL manevi tazminatın faiziyletahsilini talep etmiştir.
14. Mahkemece yapılan yargılama sonunda, 21/5/2013 tarih veE.2009/693, K.2013/348 sayılı kararla; davalıların kusurlarının bulunmadığıgerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
15. Karar temyiz edilmiş olup, temyiz incelemesi devametmektedir.
16. Başvurucu, 11/9/2013 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
B. İlgiliHukuk
17. 12/1/2011 tarih ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 30. maddesi, 22/4/1926 tarih ve 818 sayılı mülga Borçlar Kanunu’nun41. ve 58. maddeleri.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
18. Mahkemenin 8/9/2014 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucunun 11/9/2013 tarih ve 2013/7236 numaralı bireysel başvurusu incelenipgereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
19. Başvurucu, 16/6/2006 tarihinde alışveriş merkezindekimerdiven boşluğuna düşerek yaralandığını, 26/4/2007 tarihinde İdareMahkemesinde açtığı tazminat davasının görev yönünden reddedilmesi üzerine,süresinde başvuruda bulunduğu Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesinde yargılamayadevam edildiğini, 21/5/2013 tarihinde davanın reddine karar verildiğini, hükmüntemyiz incelemesinin devam ettiğini, makul sürede yargılama yapılmadığınıbelirterek, adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
20. Başvuru dilekçesi ve ekleri incelendiğinde, başvurucunun,Van 1. İdare Mahkemesinde açtığı dava ile Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesindeaçtığı davada yapılan yargılamaların uzun sürdüğünü belirterek adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini ileri sürdüğü anlaşılmıştır.
1. KabulEdilebilirlik Yönünden
a. Van 1. İdare Mahkemesindeki Yargılamayaİlişkin Olarak
21. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un geçici 1.maddesinin (8) numaralı fıkrası şöyledir:
“Mahkeme, 23/9/2012 tarihinden sonrakesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılacak bireysel başvurularıinceler.”
22. Anılan Kanun hükmü uyarınca Anayasa Mahkemesinin zamanbakımından yetkisinin başlangıcı 23/9/2012 tarihi olup, Mahkeme, ancak butarihten sonra kesinleşen nihai işlem ve kararlar aleyhine yapılan bireyselbaşvuruları inceleyebilir. Niteliği itibarıyla kamu düzenine ilişkin olan bubaşvuru şartını taşımayan bireysel başvuruların incelenebilmesi mümkündeğildir.
23. Anayasa Mahkemesinin zamanbakımından yetkisi için kesin bir tarihin belirlenmesi ve Mahkemenin yetkisiningeriye yürür şekilde uygulanmaması hukuk güvenliği ilkesinin bir gereğidir (B.No: 2012/51, 25/12/2012, § 18).
24. Başvuru konusu olayda, başvurucu ve sekiz arkadaşıtarafından TOKİ aleyhine Van 1. İdare Mahkemesinde açılan dava sonundaMahkemece, 29/5/2009 tarihinde davanın adli yargının görev alanına girdiğigerekçesiyle görev yönünden reddine karar verilmiştir. Kararın temyizedilmemesi üzerine, 20/11/2009 tarihinde kesinleştiği anlaşılmıştır. İdareMahkemesi kararı 20/11/2009 tarihinde kesinleşmiş olmakla başvuru, zamanbakımından Anayasa Mahkemesinin yetkisi dışında kalmaktadır.
25. Açıklanan nedenlerle, başvuru konusu kararın 23/9/2012tarihinden önce kesinleşmiş olduğu anlaşıldığından başvurunun bu kısmının,diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “zaman bakımından yetkisizlik” nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Tatvan Asliye Hukuk MahkemesindekiYargılamaya İlişkin Olarak
26. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun bu kısmınınkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
27. Başvurucu, Tavan Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı tazminatdavasının makul sürede sonuçlanmadığını belirterek, adil yargılanma hakkınınihlal edildiğini ileri sürmüştür.
28. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin metni ile Avrupaİnsan Hakları Mahkemesi kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkınınsomut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yerverilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi deAnayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı bir çokkararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığındayorumlamak suretiyle, gerek Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan gerek AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §38). Bu doğrultuda, makul sürede yargılanma hakkı da adil yargılanma hakkınınkapsamında değerlendirilmektedir.
29. Anayasa’nın 36. maddesi ve Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi’nin 6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkinuyuşmazlıkların makul sürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusuolayda, haksız fille dayalı tazminat davasında, 1086 sayılı mülga Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanunu ve 6100 sayılı Kanun’larda yeralan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılama faaliyetinin, medeni hakve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğunda kuşku yoktur (B. No:2012/13, 2/7/2013, § 49).
30. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde gözönündebulundurulması gereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§41–45).
31. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklarailişkin makul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak,uyuşmazlığı karara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başkabir deyişle davanın ikame edildiği tarih olup, bu tarih somut başvuru açısından10/12/2009tarihidir.
32. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anı bireyselbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).
33. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,yargılamanın konusunun başvurucunun 16/6/2006 tarihinde alışveriş merkezindekimerdiven boşluğuna düşerek yaralanması üzerine açtığı tazminat davasına ilişkinolduğu anlaşılmıştır. Başvurucunun üç davalı aleyhine açtığı davada Mahkemece,tarafların iddia ve savunmaları incelenmiş, başvurucunun tanıkları dinlenmiş,Van 1. İdare Mahkemesinin dava dosyası ile Tatvan Sulh Hukuk Mahkemesinintespit dava dosyası incelenmiş, kusur oranının tespiti amacıyabilirkişi raporu alınarak 4/6/2013 tarihinde davanın reddine karar verilmiştir.Kararın başvurucu tarafından temyiz edildiği ve temyiz incelemesinin halendevam ettiği anlaşılmıştır.
34. 6100 sayılı Kanun’un öngördüğü yargılama usullerine tabimahkemeler nezdindeki yargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündekiiddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesitarafından, özellikle yargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usulhükümlerinin nazara alınmadığı göz önünde bulundurularak makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde karar verilmiştir. (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 34-64).
35. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konutazminat davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olaylarınkarmaşıklığı, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibikriterler dikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır. Başvurucunun tutum vedavranışlarıyla ve usuli haklarını kullanırkenözensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli ölçüde sebep olduğu dasöylenemez. Dolayısıyla somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesinigerektirecek bir yön bulunmadığı ve yaklaşık beş yıldır devam eden yargılamasürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
36. Açıklanan nedenlerle,başvurucunun Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
37. Başvurucu, makul süredeyargılama yapılmadığı için 100.000 TL manevi tazminat ile 6.514,00 TL madditazminata hükmedilmesini talep etmiştir.
38. 6216 Kanun'un“Kararlar”kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolugösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, AnayasaMahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadankaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
39. Başvurucunun tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin yaklaşık beş yıldır devam eden yargılama süresi nazaraalındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya4.400,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
40. Başvurucu tarafından madditazminat talebinde bulunulmuş olmakla beraber, tespit edilen ihlal ile iddiaedilen maddi zarar arasında illiyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından,başvurucunun maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
41. Başvurucu tarafından yapılanve dosyadaki belgeler uyarınca tespit edilen 198,35 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine karar verilmesi gerekir.
42. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık beş yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkınıihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan biryargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucunun,
1. Van1. İdare Mahkemesindeki yargılamaya ilişkin olarak makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiği iddiasının “zamanbakımından yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2.Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesindeki yargılamaya ilişkin olarak makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
3. Anayasa’nın36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLALEDİLDİĞİNE,
B. Başvurucuya 4.400,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNE, başvurucununtazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucu tarafından yapılan 198,35 TL harç ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 1.698,35 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYAÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararın bir örneğinin Tatvan Asliye Hukuk Mahkemesinegönderilmesine,
8/9/2014tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.