TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MULTİ YİRMİBEŞ EMLAK GELİŞTİRME YATIRIM İNŞAAT VE TİCARET A.Ş. İLE MULTİ OTUZBEŞ EMLAK GELİŞTİRME YATIRIM İNŞAAT VE TİCARET A.Ş. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/15094)
Karar Tarihi: 21/2/2019
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Raportör
:
Eşref Uğur ŞENOL
Başvurucular
:
1. Multi Yirmibeş Emlak Geliştirme Yatırım İnş. ve Tic. A.Ş.
2. Multi Otuzbeş Emlak Geliştirme Yatırım İnş. ve Tic. A.Ş.
Vekili
:
Av. Nizamettin BULUT
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yapı ruhsatları ve yapı kullanım belgesi iptaledilen alışveriş merkezinin mühürlenerek yıkımına karar verilmesi nedeniylemülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 8/9/2015 ve 13/4/2016 tarihlerinde yapılmıştır.
3.Konuları aynı olan 2015/15095, 2016/6931, 2016/6932 ve2016/6933 sayılı başvuruların 2015/15094 sayılı bireysel başvuru dosyası ilebirleştirilmesine, anılan dosyaların kapatılmasına ve incelemenin 2015/15094sayılı dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.
4. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
A. Uyuşmazlığın Arka Planı
8. Başvurucu şirketler, İstanbul'un Bakırköy ilçesi OsmaniyeMahallesi'nde bulunan 1223 ada 6 parsel sayılı taşınmaz üzerinde yer alanMarmara Forum AVM (AVM) isimli alışveriş merkezini işletmektedir.
9. Başvurucuların beyanlarına göre imar planına uygun olarakhazırlanan avan projeye uygun olarak yapı ruhsatıalınmış, inşaatın ruhsata uygun bir şekilde bitirilmesi üzerine de kendilerineyapı kullanım izni verilmiştir. 31/3/2011 tarihinde de AVM faaliyetebaşlamıştır.
10. İstanbul Büyükşehir Belediyesi (Büyükşehir Belediyesi)10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir Belediyeleri Kanunu'nun 11.maddesine istinaden yapmış olduğu denetimde, imar mevzuatı kapsamında kamuyaait olması gereken açık otopark alanına özel otopark alanı yapılmasına müsaadeedildiği gerekçesiyle Bakırköy Belediyesi (Belediye) tarafından verilen19/12/2008 tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatının 19/10/2011 tarihindeiptaline karar vermiştir. Söz konusu yapı hakkında 22/11/2011 tarihli yapı tatiltutanağı düzenlenmiş ve yapı mühürlenmiştir.
11. Diğer taraftan Belediyenin aynı yapı için verdiği 28/1/2011tarihli tadilat ve ilave inşaat ruhsatı Büyükşehir Belediyesince 29/11/2011tarihinde iptal edilmiştir. Bunun üzerine aynı yapı hakkında 8/12/2011tarihinde ikinci kez yapı tatil tutanağı düzenlenmiş ve yapı mühürlenmiştir.Büyükşehir Belediye Encümeninin 11/1/2012 tarihli kararıyla da yapının yıkımınakarar verilmiştir. Son olarak başvuruya konu yapı için verilen yapı kullanmaizin belgesi Büyükşehir Belediyesince 28/5/2012 tarihinde iptal edilmiştir.
B. Yapı Ruhsatlarının İptali Nedeniyle AçılanDavalar
12. Başvurucular 19/12/2008 tarihli tadilat ve ilave inşaatruhsatının iptaline ilişkin Büyükşehir Belediyesinin 19/10/2011 tarihli işlemininiptali istemiyle İstanbul 4. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır.Mahkeme, 4/3/2014 tarihinde davanın reddine karar vermiştir (E.2011/2473,K.2014/460). Kararın gerekçesinde, imar planı kapsamında kamuya ayrılan yerekamu eline geçmeden ruhsat tanzim edildiği ve uygulama yapıldığıvurgulanmıştır. Mahkemece inşaat ruhsatının, dayanak imar planına ilişkin plannotundaki hükme de aykırı olduğu ifade edilerek ruhsatın iptaline yönelik tesisedilen idari işlemin hukuka aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
13. Başvurucular ayrıca 28/1/2011 tarihli tadilat ve ilaveinşaat ruhsatının iptaline ilişkin Büyükşehir Belediyesinin 29/11/2011 tarihliişleminin iptali istemiyle ikinci bir dava açmıştır. Mahkeme 4/3/2014 tarihindeyukarıda belirtilen aynı gerekçeyle davanın reddine karar vermiştir(E.2012/763, K.2014/461).
14. Danıştay Altıncı Dairesi 22/10/2014 tarihinde Mahkemenin heriki kararının bozulmasına hükmetmiştir. İdare tarafından karar düzeltmetalebinde bulunulması üzerine aynı Daire tarafından 3/6/2015 tarihinde her ikikarar da onanmıştır. Dairenin karar gerekçesinde, uyuşmazlığın teknik birbilgiyi gerektirmediği, Mahkemece yapılan keşif ve alınan bilirkişi raporudikkate alınmaksızın hüküm verilebileceği ifade edilmiştir. Sonuç olarak imarmevzuatına ve dayanağı olan imar planına aykırı olarak düzenlendiği anlaşılanyapı ruhsatının iptal edilmesinde hukuka aykırılık bulunmadığı vurgulanmıştır.
C. Mühürleme İşlemi veYıkım Kararı Nedeniyle Açılan Davalar
15. Başvurucular 22/11/2011 tarihli yapı tatil tutanağı ile bututanağa istinaden yapının mühürlenmesi işleminin iptali istemiyle davaaçmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde dava davanın reddine karar vermiştir(E.2012/412, K.2014/601). Kararın gerekçesinde, 19/12/2008 tarihli tadilat veilave inşaat ruhsatının idare tarafından iptal edildiği, bu işleme karşı açılandavanın da 4/3/2014 tarihinde Mahkemece reddedildiği, buna göre yapınınruhsatsız duruma geldiği vurgulanmıştır. Mahkemeye göre söz konusu yapı,tadilat ve ilave inşaat ruhsatının iptali nedeniyle önceden verilen ve hâlengeçerli olan yapı ruhsatı ve eklerine aykırı duruma düşmüştür. Dolayısıylaruhsat ve eklerine aykırı duruma düşen söz konusu yapı hakkında düzenlenen yapıtatil tutanağı ve yapının mühürlenmesi işlemlerinde hukuka aykırılıkbulunmamaktadır.
16. Öte yandan başvurucular, 8/12/2011 tarihli yapı tatiltutanağı ile bu tutanağa istinaden yapının mühürlenmesi işleminin iptaliistemiyle bir dava daha açmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde aynı gerekçelerlebu davanın da reddine karar vermiştir (E.2012/785, K.2014/602). Danıştay Ondördüncü Dairesi 2/4/2015 tarihinde her iki kararın dabozulmasına hükmetmiştir. Karar düzeltme aşamasında aynı Daire 24/12/2015tarihinde bahse konu kararların onanmasına karar vermiştir. Nihai kararıngerekçesinde, yapı ruhsatı iptal edilen yapıların tedbir amaçlı mühürlenerekdurdurulmasına ilişkin işlemlerde kamu yararına aykırılık bulunmadığıbelirtilmiştir.
17. Son olarak başvurucular, İstanbul Büyükşehir Encümenitarafından verilen 11/1/2012 tarihli yıkım kararının iptali istemiyle davaaçmıştır. Mahkeme 26/3/2014 tarihinde davanın reddine karar vermiştir(E.2012/1369, K.2014/603). Mahkeme, başvuruya konu yapı hakkında tanzim edilenher iki yapı tatil tutanağının düzenlenmesi ile bu tutanakların yapı yerineasılmasından itibaren en çok bir ay içerisinde yapının hukuken geçerli olan veyürürlükte bulunan ruhsatına uygun hâle getirilmesi gerekirken bunauyulmadığını belirlemiştir. Mahkemeye göre Büyükşehir Belediyesi ve Belediyearasında 27/4/2010 tarihinden itibaren yapıya ilişkin yazışmalar da dikkatealındığında yapının yıkımına karar verilmesinde hukuka aykırı bir durumbulunmamaktadır.
18. Danıştay Ondördüncü Dairesi2/4/2015 tarihinde kararın bozulmasına hükmetmiştir. Aynı Daire 24/12/2015 tarihindekarar düzeltme talebini kabul ederek kararınonanmasına karar vermiştir. Nihai kararın gerekçesinde, başvurucular tarafındanyapı ruhsatlarının iptaline yönelik açılan davaların reddedilerek kesinleştiğidikkate alındığında, yapı ruhsatı iptal edilen ve bu nedenle ruhsatsız hâlegelen yapının yıkımına karar verilmesine yönelik işlemde hukuka aykırılıkbulunmadığı ifade edilmiştir.
19. Nihai kararlar,başvurucularvekiline 11/8/2015 ve 15/3/2016 tarihlerinde tebliğ edilmiştir.
20. Başvurucular, 8/9/2015 ve 13/4/2016 tarihlerinde AnayasaMahkemesine bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
IV. İLGİLİ HUKUK
21. İlgili hukuk için bkz. MuratEmrah Emre, B. No: 2018/1275, 30/10/2018, §§ 13-21.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 21/2/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
23. Başvurucular, taşınmaz üzerinde alışveriş merkezi yapılmaküzere hazırlanan avan projenin Belediye ve BüyükşehirBelediyesi tarafından onaylandığını ve Belediye tarafından 7/8/2004 tarihindeyapı ruhsatı verildiğini ifade etmişlerdir. Başvurucular, bu aşamadan sonra sözkonusu yapıya ilişkin tadilat ve ilave inşaat ruhsatları düzenlendiğini,yapının ruhsat ve eklerine uygun olarak tamamlanması üzerine Belediyetarafından yapı kullanım izin belgesi verildiğini ve AVM'nin31/3/2011 tarihinde faaliyete geçtiğini belirtmişlerdir.
24. Başvurucular, mezkur yapınınruhsata aykırı olarak inşa edilen bir yapı olmadığını, Büyükşehir Belediyesincetesis edilen ruhsat iptali ve diğer işlemler nedeniyle AVM'ninve AVM içindeki firmaların çalışma izni almaları ve faaliyette bulunmalarınınmümkün olmadığını belirterek mülkiyet ve çalışma hakları ile hukuk devleti ilkesininihlal edildiğinden yakınmışlardır. Başvurucular ayrıca Büyükşehir Belediyesininaynı nitelikteki bir başka olayda imara aykırı durumlara ilişkin denetimyetkisinin ilçe belediyelerinde olduğunu belirtmesine rağmen somut olayda aksiyönde davranarak işlem tesis etmesinin de eşitlik ilkesini ihlal ettiğinibelirtmişlerdir. Başvurucular diğer taraftan, derece mahkemelerince verilenkararların açık ve bariz bir takdir hatası içerdiğini, bu nedenle de adilyargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
25. Anayasa'nın "Mülkiyethakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarınasahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararınaaykırı olamaz."
26. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular; mülkiyet hakkı dışında adilyargılanma ve çalışma hakları, eşitlik ve hukuk devleti ilkelerinin ihlaledildiğini ileri sürmektedir. Ancak somut olayda eşitlik ilkesinin ihlaline yolaçabilecek farklı muamelenin varlığı başvurucular tarafındantemellendirilmemiştir.
27.Diğer taraftan başvurucuların asıl şikâyetinin tadilat veilave inşaat ruhsatlarının iptal edilmesi nedeniyle ruhsata aykırı yapı hâline gelen binanın mühürlenmesi veakabinde yıkımına karar verilmesi nedeniyle mülkiyet haklarının ihlaledildiğine yönelik olduğu anlaşıldığından başvurucuların tüm şikâyetlerimülkiyet hakkının ihlali iddiası kapsamında incelenmiştir.
28. Anayasa Mahkemesi benzer bir konu ile ilgili şikâyetleridaha önce incelemiş ve uygulanacak ilkeleri ortaya koymuştur (Murat Emrah Emre, §§ 24-44).
29. Murat Emrah Emrekararında, başvuruya konu bağımsız bölüm tapuda başvurucu adına kayıtlıolduğundan başvurucunun mülkiyet hakkı bağlamında korunması gereken birmenfaatinin bulunduğu kabul edilmiştir (MuratEmrah Emre, § 27). Anılan kararda bu bağımsız bölümün yıkımına kararverilmesinin mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği vurgulanmış ve söz konusumüdahalenin, niteliği sebebiyle mülkiyetten barışçıl yararlanmaya ilişkin genelkural çerçevesinde incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir (Murat Emrah Emre, § 29). Mülkiyet hakkınamüdahalenin varlığı kabul edildikten sonra müdahalenin ihlal oluşturup oluşturulmadığınındeğerlendirilmesi aşamasında ise 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu'naeklenen geçici 16. maddeyle yeni bir başvuru yolunun oluşturulduğuna dikkatçekilmiştir (Murat Emrah Emre, §30).
30. Bu bağlamda kural olarak Anayasa Mahkemesinin idariişlemlerin hukuka uygun olup olmadığını değerlendirme gibi bir görevibulunmamaktadır. Bu görev açıkça keyfi veya bariz bir takdir hatası içermemekkaydıyla derece mahkemelerine aittir. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurukapsamındaki görevi ise yapının mühürlenmesi ve yıkım kararı verilmesiyönündeki müdahale bakımından somut olayda mülkiyet hakkının korunmasınailişkin güvencelerin yerine getirilip getirilmediğini belirlemekten ibarettir.
31. Mülkiyet hakkının ölçülülüğü yönünden, bireysel başvurusırasında yürürlüğe giren söz konusu başvuru yolunun etkili olup olmadığıdeğerlendirilmelidir. Buna göre 11/5/2018 tarihli ve 7143 sayılı Vergi ve DiğerBazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Bazı Kanunlarda DeğişiklikYapılmasına İlişkin Kanun'un 16. maddesi ile 3194 sayılı Kanun'a geçici 16.maddenin eklendiğini ifade etmek gerekir. Bu düzenlemeye göre 31/12/2017tarihinden önce ruhsatsız veya ruhsat ve eklerine aykırı olarak yapılmışyapılar hakkında yapı sahiplerinin -bu maddedeki şartların yerine getirilmesikoşuluyla- Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile yetkilendireceği kurum vekuruluşlara 31/10/2018 tarihine kadar başvurmaları hâlinde yapı kayıt belgesiverileceği ifade edilmiştir. Diğer taraftan bu düzenlemeyle yapı kayıt belgesiverilen yapılarla ilgili olarak 3194 sayılı Kanun uyarınca alınmış yıkımkararlarının iptal edileceği hüküm altına alınmıştır.
32. Murat Emrah Emrekararında, bireysel başvuru yapıldıktan sonra oluşturulan bu başvuru yolununyapı kayıt belgesi verilmesi için yapılacak başvurulara ilişkin makul bir süretanıdığı, başvurular için alınması öngörülen bedelin de makul ve kabuledilebilir düzeyde olduğu dolayısıyla anılan başvuru yolunun ulaşılabilir olduğu kabul edilmiştir (Murat Emrah Emre, § 38). Diğer taraftanyapı kayıt belgesi verilmesine ilişkin olarak kimlerin, hangi yapılarla ilgiline kadar bedel ödeyerek hangi tarihe kadar müracaatta bulunabileceğine dairusul ve esaslar bu konuda çıkarılan tebliğde ayrıntılı olarak düzenlendiğindenbu yolun başarı şansı sunmakapasitesine sahip olduğu değerlendirilmiştir (MuratEmrah Emre, §§ 39-40). Son olarak, bu düzenlemede tahsil edilmemişbulunan idari para cezaları ile henüz uygulanmamış olan yıkım kararlarının daiptal edilebileceği, yetkili kurum ve kuruluşlarının takdir yetkisinin sadeceobjektif başvuru koşullarının yerine getirilip getirilmediğini denetlemeklesınırlı olduğu anlaşıldığından söz konusu başvuru yolunun yeterli giderim sağlama kapasitesine sahipolduğu sonucuna ulaşılmıştır (Murat EmrahEmre, §§ 41-42).
33. Somut olayda bu ilkelerden ayrılmayı gerektiren bir durumbulunmamaktadır. Sonuç olarak, başvurucuların ihlal iddiaları dikkatealındığında ilk bakışta ulaşılabilir ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansısunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görünen başvuru yolutüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağısonucuna varılmıştır.
34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabuledilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA21/2/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.