Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - MURADİYE DEMİRÇELİK Başvurusuna İlişkin Karar - 15/10/2015

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Recep KÖMÜRCÜ

Engin YILDIRIM

Celal Mümtaz AKINCI

Raportör Yrd.

:

Gökçe GÜLTEKİN

Başvurucu

:

Muradiye DEMİRÇELİK

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvuru, “görev ekibi” kapsamına dâhil edilmeyerek uçuştazminatı ödenmemesi işleminin iptali ile uçuş tazminatlarının yasal faiziylebirlikte ödenmesi istemiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyethakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru 21/5/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesine doğrudanyapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesineticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 10/12/2013 tarihinde, kabuledilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UYAParacılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

5. Etimesgut Asker Hastanesinde (İdare) sivil memur (hemşire)olarak görev yapan başvurucu, Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığının 28/5/2008tarihli emri ile uçuş ekibine dâhil edilerek uçuş tazminatı almakta iken 666sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile 28/2/1982 tarihli ve 2629 sayılıUçuş, Paraşüt, Denizaltı, Dalgıç ve Kurbağa Adam Hizmetleri Tazminat Kanunu’ndayapılan değişiklik sonucunda “diğer personel” statüsünde değerlendirilmiştir.

6. Başvurucu 7/12/2011 tarihinde, 2011 yılının Kasım ayınailişkin 520,51 TL’ye tekabül eden kıstas aylığın %65’i oranındaki uçuştazminatını İdareye iade ettiğini belirtmiştir.

7. Başvurucu, “görev ekibi” statüsünde kabul edilme talebiyle12/12/2011 tarihinde İdareye başvurmuş; İdare tarafından talep reddedilmiştir.

8. Başvurucu tarafından, anılan işlem ile uçuş tazminatıverilmemesi işleminin iptali ve ödenmeyen uçuş tazminatının yasal faiziylebirlikte ödenmesi istemiyle açılan davada, Askeri Yüksek İdare Mahkemesi (AYİM)Üçüncü Dairesinin 29/11/2012 tarihli ve E.2012/377, K.2012/2435 sayılıkararında, görev ekibi statüsünde kabul edilmeyen ve uçuş tazminatları diğerpersonel statüsüne göre belirlenen başvurucunun uçuş ekibi statüsündençıkartılarak diğer personel statüsüne alınmasıyla önceki statüsüne göre önemlioranda mali kaybının olduğu belirtilmiştir. Ancak başvurucunun bulunduğu görevve kadro için mevzuatın öngörmediği bir maddi imkândan yararlanmasının mümkünolmadığı, başvurucu hakkında tesis edilen işlemde hukuka aykırılığınbulunmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir.

9. Karar düzeltme istemi aynı Dairenin 11/4/2013 tarihli veE.2013/143, K.2013/472 sayılı kararıyla reddedilmiştir.

10. Karar 26/4/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

11.Başvurucu 21/5/2013 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. İlgiliHukuk

12. 2629 sayılı Kanun’un 11/10/2011 tarihli ve 666 sayılı KHK’nın 6. maddesiyle değişik “Tanımlar” kenar başlıklı 3. maddesininilgili kısımları şöyledir:

 “Bu Kanununuygulanmasında;

 …

 f)Diğer personel: Hava vasıtası veya denizaltı vasıtaları içinde fiilen uçmakveya dalmak suretiyle bu vasıtaların uçmasında veya dalmasında görev alanlardışında hangi meslek ve sınıftan olursa olsun, bu vasıtalarda bulunan veyakontrol ve tecrübe maksatları için görevlendirilen personeldir.

 g)Görev ekibi: Uçmakta olan bir hava vasıtasının içindeki pilot, silah sistemsubayı, seyrüsefer subayı, taktik koordine subayı ve uçuş ekibinin dışında;uçağa verilen görevin yapılması için uçakta bulunması gerekli olan vestatüleri, Genelkurmay Başkanlığı, kuvvet komutanlıkları, Jandarma GenelKomutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca onaylanan, hava vasıtalarınınuçurulması ile ilgili direkt bir sorumluluğu bulunmayan ve sadece ilgiliuçuşlarda bulunarak hava vasıtasına verilen görevin yerine getirilmesi içinuçakta bulunması gerekli olan kişilerdir.

 …

 o)Uçucu: Pilot, silah sistem subayı, seyrüsefer subayı, taktik koordine subayı,uçuş ekibi ve bunların adaylarıdır.

 ö) Uçuş: pilot, silah sistem subayı, seyrüsefer subayı,taktik koordine subayı, uçuş ekibi, görev ekibi ve bunların adayları tarafındanhava vasıtalarının içinde bulunmak suretiyle hava vasıtalarının uçurulmasıfaaliyetidir.

 p) Uçuşekibi: Uçmakta olan bir hava vasıtasının içinde pilot ile beraber fiilenuçarak, hava vasıtasının uçurulmasına katılmaları gerekli olan ve uçuş ekibisertifikası Genelkurmay Başkanlığı, Kuvvet Komutanlıkları, Jandarma GenelKomutanlığı veya Sahil Güvenlik Komutanlığınca onaylanan ve bu niteliğinimuhafaza eden, pilot, silah sistem subayı, seyrüsefer subayı ve taktik koordinesubayı dışında kalan kişilerdir...”

13. 2629 sayılı Kanun’un mülga 4. maddesi şöyledir:

 “a)Jet pilotlarına ve jet pilot adaylarına kıstas aylığın % 100'ü,

 b)Pervaneli pilot ve Pervaneli pilot adaylarına kıstas aylığın %70'i,

 c)(Değişik: 30/7/1988-KHK-338/3 md. Aynen kabul:18/6/1989-3570/3 md.) Silah sistem operatörlerine vesilah sistem operatörü adaylarına kıstas aylığının % 90'ı,

 d) Uçuşekibi personeline kıstas aylığın % 65'i,

 Üzerindenbu Kanuna ek cetvelde hizmet yılları (adaylar için birinci hizmet yılı)karşılığında gösterilen oranda aylık uçuş tazminatı ödenir.”

14. 2629 sayılı Kanun’un 666 sayılı KHK’nın 6. maddesiyledeğişik “Uçuculara ödenecek tazminat” kenar başlıklı 4.maddesinin ilgili kısımları şöyledir:

 “a) Jet pilot ve jet pilot adaylarına; uçuş hizmet yılı 15yıl ve daha yukarı olanlar için kıstas aylığın % 130'u, uçuş hizmet yılı 15yıldan az olanlar için ise kıstas aylığın % 116'sı,

 …

 d)Taktik koordine subayı ve taktik koordine subayı adaylarına kıstas aylığın % 73'ü,

 …

 f) Uçuşekibi astsubayları ile adaylarına kıstas aylığın % 71'i,

 g) Görevekibi subayları ile adaylarına kıstas aylığın % 71'i,

 ğ) Görev ekibi astsubayları ile adaylarına kıstas aylığın %70'i, üzerinden bu Kanuna ek cetvelde hizmet yılları (adaylar için birincihizmet yılı) karşılığında gösterilen oranda aylık uçuş tazminatı ödenir.”

15. 2929 sayılı Kanun'un 666 sayılı KHK’nın 6. maddesiyledeğişik “Diğer personele ödenecek tazminat” kenarbaşlıklı 9. maddesi şöyledir:

 “Havavasıtası veya denizaltı vasıtaları içinde fiilen uçmak veya dalmak suretiyle buvasıtaların uçmasında veya dalmasında görev alanlar dışında hangi meslek vesınıftan olursa olsun, bu vasıtalarda bulunan veya kontrol ve tecrübemaksatları için görevlendirilen ve aylık uçuş veya dalış tazminatı almayanpersonele her uçuş veya dalış saati başına, kıstas aylığın %1'i oranındatazminat ödenir. Ancak bu şekilde görev yapanlara bir ay içinde ödenecektazminat miktarı, kıstas aylığın %10'unu geçemez.”

16. 13/7/2013 tarihli ve 6496 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile2629 sayılı Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki benteklenmiştir:

 “ı)(Ek: 13/7/2013-6496/26 md.) 14/7/1965 tarihli ve 657sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi olup Sağlık veYardımcı Sağlık Hizmetleri Sınıfında bulunan görev ekibi personeline kıstasaylığın %50’si üzerinden bu Kanuna ek cetvelde hizmet yılları (adaylar içinbirinci hizmet yılı) karşılığında gösterilen oranda aylık uçuş tazminatıödenir.”

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

17. Mahkemenin 15/10/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucunun 21/5/2013 tarihli ve 2013/3331 numaralı bireysel başvurusuincelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

18. Başvurucu, kıstas aylığın %65’i oranında uçuş tazminatıalmakta iken kanuni düzenleme sonucunda uçuş tazminat oranının düşürüldüğünü,aynı ambulans uçak servisinde görev yapan doktorlar ve sağlık astsubayları için%71 oranında uçuş tazminatı ödenirken sivil memurların (hemşire) diğer personelstatüsünde olması nedeniyle daha düşük oranda tazminat aldığını, Türk SilahlıKuvvetleri Hasta Tahliye Yönergesi’ne göre kendimesleğindeki personelin sağlık astsubayları ile birbirlerini ikame ettiğini,yaptıkları görevler bakımından benzer konumdaki kişilerin aynı hukuki statüyetabi tutulmaları ve görev tazminatının ödenmesinde unvanın değil, yapılangörevin ölçü kabul edilmesi gerektiğini, her ne kadar 2013 yılında çıkarılan6496 sayılı Kanun’la sivil memurlar için %50 oranında uçuş tazminatı ödenmesiöngörülmüş ise de geçmişe yönelik iki yıllık tazminatlarının ödenmediğini veyeni Kanun’da daha düşük bir oranın (%70 yerine %50) belirlendiğini, kazanılmışhakkının korunmadığını, sayılan bu hususlar nedeniyle Anayasa'da düzenleneneşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüş; olumsuz idari işlemin iptalinive tazminat ödenmesini talep etmiştir.

B. Değerlendirme

19. Başvuru formu ve ekleri incelendiğinde başvurucunun, AYİMÜçüncü Dairesinde açtığı davanın reddedilmesi nedeniyle Anayasa'nın 10.maddesinde düzenlenen kanun önünde eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ilerisürdüğü anlaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi, başvurucunun ihlal iddialarınailişkin nitelendirmesi ile bağlı olmayıp hukuki nitelendirmeyi kendisi yapar.Başvurucu her ne kadar eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüşse debaşvurucunun şikâyetlerinin bir bütün olarak mülkiyet hakkı kapsamındadeğerlendirilmesi uygun görülmüştür.

20. Başvurucunun ihlal iddiasına konu olan mülkiyet hakkı,Anayasa'nın 35. ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) Ek 1 No.luProtokol'ün 1. maddesinde düzenlenmiştir.

21. Anayasa'nın "Mülkiyethakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırıolamaz."

22. Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün1. maddesi şöyledir:

“Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığınasaygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararısebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genelilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakılabilir.

Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararınauygun olarak kullanılmasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkılarınveya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasalarıuygulama konusunda sahip oldukları hakka halel getirmez.”

23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrası şöyledir:

“Mahkeme, … açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabuledilemezliğine karar verebilir.”

24. Anayasa Mahkemesinin yerleşik hâle gelmiş içtihadına göreAnayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanında yer alan mülkiyet hakkı; mevcutmal, mülk ve varlıkları koruyan bir güvencedir. Bir kişinin hâlihazırda sahibiolmadığı bir mülkün mülkiyetini kazanma hakkı, kişinin bu konudaki menfaati nekadar güçlü olursa olsun Anayasa ve Sözleşme'ylekorunan mülkiyet kavramı içerisinde değildir. Bu hususun istisnası olarak bellidurumlarda, bir "ekonomik değer" veya icrası mümkün bir "alacağı"elde etmeye yönelik "meşru bir beklenti", Anayasa ve Sözleşme'ninortak koruma alanında yer alan mülkiyet hakkı güvencesinden yararlanabilir (Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, B. No:2012/636, 15/4/2014, §§ 36, 37).

25. Başvurunun konusu; kamu görevlisi olan başvurucunun kıstasaylığın %65’i oranında aldığı uçuş tazminatının, yeni kanuni düzenleme uyarıncadüşürülmesi üzerine hakkında tesis edilen idari işlemin iptali ve uğradığıkayıpların giderilmesi isteminin reddedilmesi nedeniyle maaşında meydana gelenazalmanın karşılanmamasıdır.

26. Kamu görevlilerine yapılan parasal hak ödemelerininkesilmesi veya ödeme oranlarının düşürülmesi sonucunda bireyin maaşında meydanagelen azalma, mülkiyet hakkı çerçevesinde incelenebilmektedir. Ancak mülkiyethakkını güvence altına alan Anayasa'nın 35. maddesinin belirli bir miktar maaşalmaya ilişkin olarak bireylere talep hakkı sağlamadığı da açıktır (Korkut Bahadır, B. No: 2014/4025,11/12/2014, § 17).

27. AHİM de kamu görevlilerinin maaşlarının ya da emeklilik aylıklarınındüşürülmesine ilişkin başvuruları mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirmektedir(Cichopek ve diğerleri/Polonya, B. No: 15189/10,14/5/2013, § 130; Koufaki ve Adedy/Yunanistan,B. No: 57665/12, 57657/12, 7/5/2013 § 32). Başvurucunun ihlal iddiasına konuolan maaşında meydana gelen azalmanın, Anayasa'nın 35. maddesi ile Sözleşme’ye Ek 1 No.lu Protokol'ün 1. maddesinin güvencesikapsamında yer aldığı anlaşılmaktadır.

28. Başvuru konusu olayda başvurucu, Türk Hava KuvvetleriKomutanlığının 28/5/2008 tarihli emri ile uçuş ekibine dâhil edilerek %65oranında uçuş tazminatı almakta iken 666 sayılı KHK ile 2629 sayılı Kanun’dayapılan değişiklik sonucunda diğer personel statüsünde değerlendirilmiş veaylık uçuş tazminat oranı düşürülmüştür (bkz. § 15). Başvurucunun görev ekibistatüsünde kabul edilme istemiyle İdareye yaptığı başvurunun reddedilmesiüzerine açılan davada, AYİM Üçüncü Dairesinin 29/11/2012 tarihli kararıylabaşvurucunun, bulunduğu görev ve kadro için mevzuatın öngörmediği bir maddi imkândanyararlanmasının mümkün olmadığı, başvurucu hakkında tesis edilen işlemde hukukaaykırılığın bulunmadığı belirtilerek davanın reddine karar verilmiştir. Ancakgörev ekibi statüsünde kabul edilmeyen ve uçuş tazminatları diğer personelstatüsüne göre belirlenen başvurucunun, uçuş ekibi statüsünden çıkartılarakdiğer personel statüsüne alınmasıyla önceki statüsüne göre önemli oranda malikaybının olduğu belirtilmiştir.

29. Kanun koyucu tarafından sonraki tarihte yeni bir düzenlemeyapılmış ve başvurucunun statüsünde bulunan personele kıstas aylığın %50’sioranında uçuş tazminatı ödeneceği hüküm altına alınmıştır.

30. Mülkiyet hakkının kamu görevlilerine belirli bir tutardamaaş ödenmesini garanti etmediği hususu göz önüne alındığında kamu hizmetininsağlanması maksadıyla türlü alanlarda istihdam edilen kamu görevlilerineyapılan ödeme kalemlerini ve ödeme miktarlarını belirlemede yasama organınıngeniş bir takdir yetkisine sahip olduğu, Anayasa’da belirlenen ilkeler ihlaledilmediği sürece Anayasa Mahkemesinin kanun koyucunun bahsedilen takdiryetkisine müdahalesinin mümkün olmadığı kabul edilmelidir. Buna göreAnayasa’nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkının; Anayasa'nın sözüne veruhuna uygun biçimde sınırlandırılması, Anayasa'nın bütünü dikkate alınmaksuretiyle bu hak için öngörülen ek güvencelere riayet edilmesi ve kamu yararıdışında amaçlarla sınırlandırılmaması, ayrıca hakkın özüne dokunulmadan veölçülülük ilkesine riayet edilerek sınırlandırılması gerekmektedir. Mülkiyethakkına ilişkin Anayasa Mahkemesi kararlarında söz konusu ölçütler çoğunluklabirlikte uygulanmakta ve bireyin hakkıyla kamu yararı arasında kurulmasıgereken adil dengeye vurgu yapılmaktadır (AYM, E.1999/33, K.1999/51,29/12/1999). Bu durumda ihlal teşkil ettiği iddia edilen önlemin temelinioluşturan kamu yararı karşısında bireye düşen fedakârlığın ağırlığı göz önündebulundurulmalıdır (Korkut Bahadır,§ 37).

31. Anayasa'ya uygun olmak kaydıyla kanun koyucunun, kamu hizmetininyürütülmesine ilişkin koşulları belirleme ve kamu görevlilerinin statülerineilişkin yeni kurallar koyma ya da var olan kuralları değiştirme yetkisininolduğu kabul edilmelidir (AYM, E.2005/110, K.2005/111, 29/12/2005).

32. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında da belirtildiğigibi sosyal devlet ilkesiyle yakından ilgisi olan ekonomik ve malipolitikalarda devlet tarafından üstlenilen sorumluluğun gereklerinin sağlıklıbir şekilde yerine getirilebilmesi için birtakım düzenlemeler yapılması kaçınılmazdır.Dolayısıyla devletin sosyal ve ekonomik politikalara ilişkin takdir yetkisigeniştir (Korkut Bahadır, § 42).

33. Kamu görevlilerinin mali haklarına ilişkin hükümler içeren 666sayılı KHK’nın kamu yararı amacını işaret eden genel gerekçesinin dokuzuncuparagrafında, yapılan düzenlemeler ile kamu görevlilerinin mali haklarıaçısından mevcut adaletsizliklerin giderilmesinin amaçlandığı belirtilmiştir.

34. Somut başvuru açısından Asker Hastanesinde sivil memurolarak görev yapan başvurucunun, kıstas aylığın % 65’i oranında uçuş tazminatıaldığı, 666 sayılı KHK ile 2629 sayılı Kanun’da yapılan değişiklik sonucundadiğer personel statüsünde değerlendirilerek aldığı uçuş tazminatı oranınındüşürüldüğü, yeni kanuni düzenleme neticesinde ise (bkz. § 16) tümüyle uçuştazminatından veya maaş miktarının belirli bir asgari standardın altınadüşmemesine ilişkin güvenceden mahrum bırakılmış olmadığı, yalnızca Kanun’daöngörülen kıstas aylığın %50’si oranında ödemeden yararlandırıldığıanlaşılmıştır. Yeni durumun ise mülkiyet hakkına konu olan uçuş tazminatınailişkin oransal eksilmenin başvurucuya ödenmemesi ile sınırlı bir sonuçdoğurduğu, bu çerçevede ortaya çıkan yeni durumun başvurucuyu kişisel ve aşırıbir yük altına sokmadığı, bireyin hakkıyla kamu yararı arasında kurulmasıgereken adil dengenin korunduğu, başvurucuya yüklenen külfetin orantılı olduğusonucuna varılmıştır. Sonuç olarak kamu otoritelerinin sahip olduğu geniştakdir yetkisi de dikkate alındığında başvurucunun mülkiyet hakkına yapılanmüdahalenin Anayasa’yı ihlal ettiği söylenemez.

35. Açıklanan nedenlerle başvurucunun Anayasa’nın 35. maddesikapsamında yer alan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine yönelik iddiasının, açıkve görünür bir ihlal tespit edilemediğinden açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle;

A. Başvurunun açıkça dayanaktanyoksun olması nedeniyle KABULEDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerininbaşvurucu üzerinde bırakılmasına

15/10/2015tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy