TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
MURAT ÇELİK BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2022/7270)
Karar Tarihi: 31/10/2024
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
İrfan FİDAN
Muhterem İNCE
Yılmaz AKÇİL
Raportör
:
Muhammed Cemil KANDEMİR
Başvurucu
:
Murat ÇELİK
I. BAŞVURUNUNÖZETİ
1. Başvuru, Türk Silahlı Kuvvetleri mensubu olanbaşvurucunun Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine (CİMER) yaptığı başvurularnedeniyle uyarma disiplin cezası ile cezalandırılmasının ifade özgürlüğünüihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, Deniz Kuvvetleri Komutanlığında albayrütbesindedir. Kocaeli'de Deniz Kuvvetleri Komutanlığına bağlı DonanmaKomutanlığında Merkez Şube Müdürü olarak görev yapmaktayken, başvurucununİstanbul'a ataması yapılmıştır.
3. Başvurucu, önceki görevinden alınmasının hangi makamınyahut kişinin sözlü talebi üzerine yapıldığının kendisine bildirilmesitalebiyle 14/10/2021 tarihinde CİMER'e başvuru yapmıştır. Ayrıca CİMER'eyaptığı 12/11/2021 tarihli başvuru ile albay rütbesinde olmasına rağmen yarbayrütbesiyle istihdam edildiğini belirterek hukuka aykırı durumun sonaerdirilmesini talep etmiştir.
4. Başvurucu 10/12/2021 tarihli kararla üst amiritarafından uyarma cezası ile cezalandırılmıştır. Kararda, başvurucuya yazılıdilekçe ile başvurması durumunda dilekçesinin yetkili makamlara veşikâyetlerinin de sıralı sicil amirleri yoluyla Deniz Kuvvetleri Komutanlığınailetileceğinin bildirildiği belirtilmektedir. Kararın gerekçesinde, başvurucutarafından 14/10/202 tarihli ve 2105083403 sayılı ve 12/11/2021 tarihli ve2105517687 sayılı CİMER müracaatlarının 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı TürkSilahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu hükümlerine aykırı olarak sıralı sicilamirlerine müracaat edilmeden yapıldığı, başvurucunun 31/1/2013 tarihli ve 6413sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu'nun 15. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (e) bendi uyarınca "usulsüz müracaat ve şikâyette bulunmak"disiplinsizliğini işlediği belirtilmiştir.
5. Başvurucunun anılan cezaya karşı yaptığı itiraz,İstanbul Boğaz Komutanı olan üst disiplin amiri tarafından 15/12/2021 tarihindereddedilmiştir. Bu işlem başvurucuya 31/12/2021 tarihinde tebliğ edilmiştir.
6. Başvurucu, anılan uyarma cezasına karşı 6413 sayılıKanun uyarınca mahkemeye başvurma hakkı olmadığını belirtmektedir.
7. Başvurucu 18/1/2022 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
8. Komisyonca, başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME
9. Başvurucu eldeki başvuruya konu disiplin cezasınaneden olan CİMER başvuruları dışındaki bazı CİMER başvurularının cevapsızbırakılmasından ve İstanbul iline yapılan atama işlemine karşı açtığı davadaverilen iptal kararının idare tarafından uygulanmamasından da şikâyetetmektedir. Ancak incelenen başvurunun konusunun 14/10/2021 ve 12/11/2021tarihli CİMER başvuruları nedeniyle başvurucuya verilen disiplin cezasınailişkin olduğu görüldüğünden -ayrı başvurulara konu edilmesi mümkün olan- diğeriddialar değerlendirilmeyecektir.
10. Başvurucu, sıralı sicil amirlerine uğradığı hakihlallerini dile getirdiğini, ancak amirlerinin tavır ve davranışlarıylabunları görmezden geldiğini, sözlü başvurularının dikkate alınmadığını, bununüzerine CİMER'e yaptığı başvuru sebebiyle kendisine disiplin cezası verildiğiniileri sürerek bilgi edinme ve dilekçe hakkının, eşitlik ilkesinin ve ifadeözgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürmüştür.Görüşünde, konuya ilişkin insanhakları yargısı içtihadını sunan Adalet Bakanlığı (Bakanlık) ihlal iddialarınındeğerlendirilmesinde aktarılan ilke ve kuralların dikkate alınması gerektiğinibelirtmiştir. Bakanlık görüşüne karşı beyanda formdaki hususlar tekraredilmiştir.
11. Somut olayda TSK’da albay rütbesi ile görevli olanbaşvurucu hukuka aykırı olduğunu düşündüğü konularla ilgili olarak CİMERüzerinden yaptığı şikâyet ve bilgi edinme talepli başvuruları nedeniyledisiplin cezası almıştır. Başvurucunun iddialarının özü değerlendirildiğindebaşvurunun ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.
12. Anayasa Mahkemesi Adem Talas ([GK], B. No:2014/12143, 16/11/2017) kararında, TSK mensubu olan başvurucununBaşbakanlık İletişim Merkezine şikâyet dilekçesi vermesinden dolayı disiplincezası ile cezalandırılması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğiiddiasını değerlendirmiştir. Kararda, hukuk devletinin gerekleri kapsamında biraskerin kişisel veya görevle ilgili sorunlarını dile getirmesinin bir hak olarakaskerî yasalarda öngörüldüğü ve bu hakkın kullanımının askerî disiplin vehiyerarşik düzen içinde belli bir yöntem benimsenerek düzenlendiği, askerkişiler için Türkiye Büyük Millet Meclisine yapılacak müracaat dışındakişikâyet ve taleplerin 211 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde sıralı amirlertakip edilerek yapılmasının öngörüldüğü ifade edilmiştir. Bu şikâyet usulüneriayet edilmemesinin de 6413 sayılı Kanun’da disiplin cezasını gerektiren bireylem olarak düzenlendiği belirtilmiştir (Adem Talas, § 51 ).
13. Anayasa Mahkemesi Adem Talas kararında askerîhiyerarşi ve disiplin içinde bulunanlara yönelik olarak belirli şikâyetusulleri ve bunların dayandırıldığı disiplin yaptırımları bulunmasınındemokratik toplum düzeninde gerekli olmadığının söylenemeyeceğini ifadeetmiştir (anılan kararda bkz. § 54). Fakat sıralı amirlerine yaptığıbaşvuruların sonuçsuz kalması nedeniyle BİMER'e başvuran başvurucuya verilendisiplin cezasının demokratik toplum düzeninde gerekli bir müdahale olmadığıdeğerlendirmiş ve ifade özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.
14. Somut olayda, başvurucu albay olmasına rağmen yarbayrütbesiyle istihdam edilmesinin hukuka aykırılığına ilişkin şikâyetini ve başkaile atanmasını sözlü olarak talep eden kişilere ilişkin bilgi talebini sıralıamirleri yoluyla üstlerine sunma imkânı varken doğrudan CİMER'e başvurmuştur.Başvurucu her ne kadar 1/12/2021 tarihli Deniz Personel Bilgi Sisteminde atamadanışmanına yazdığı mesajın ekran görüntüsünü sunmuşsa da bu mesajın tarihinin CİMERbaşvurularından sonra olduğu görülmektedir. Öte yandan, bu başvurunun resmî birbaşvuru hüviyetinde olup olmadığı da başvuru formu ekinde yer alan ekrançıktısından anlaşılamamaktadır. Bunun haricinde başvurucunun söz konusutaleplerine ilişkin olarak üstlerine yaptığı yazılı veya tutanağa geçirilmişsözlü bir başvurusunun bulunmadığı görülmektedir. Dolayısıyla başvurucununyasaya göre resmî veya kişisel müracaat veya şikâyetini en yakın amirineyapması gerekirken doğrudan CİMER'e müracaatta bulunması nedeniyle en hafifceza türü olan uyarma disiplin cezasıyla cezalandırılmasının ifade hürriyetiniihlal ettiği iddiasının, Adem Talas kararındaki ilkeler doğrultusunda,açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
15. Açıklanan nedenlerle Anayasa’nın 26. maddesindegüvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edilmediği açık olduğundanbaşvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğunakarar verilmesi gerekir.
III. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianınaçıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindebırakılmasına 31/10/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.