TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
MUSA KAYA BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/19397)
Karar Tarihi: 25/3/2015
R.G. Tarih- Sayı: 17/6/2015-29389
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Alparslan ALTAN
Üyeler
:
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Celal Mümtaz AKINCI
Raportör
:
Akif YILDIRIM
Başvurucu
:
Musa KAYA
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucu, ‘mahkumlara yönelik oykullanma yasağı’ndanötürü, 1997 yılından itibaren seçme ve seçilme hakkını kullanamadığını, budurumun ise Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nde (Sözleşme) yer alan haklarınınihlali niteliğinde olduğunu iddia etmiş ve tazminat talebinde bulunmuştur.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 9/12/2014 tarihinde Kırıkkale CumhuriyetBaşsavcılığı vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılanön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğinbulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 5/2/2015 tarihinde,kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru formu ve eklerindeifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu, Erzincan DevletGüvenlik Mahkemesinin 12/3/1997 tarih ve E.1994/645, K.1997/432 sayılı kararıile Devletin egemenliği altındaki topraklardan bir kısmının Devlet idaresindenayırmaya çalışmak suçundan müebbet hapis cezasıyla cezalandırılmıştır.
6. Başvurucunun cezasınıninfazı, başvuru tarihi itibarı ile Kırıkkale F Tipi Yüksek Güvenlikli KapalıCeza İnfaz Kurumunda yapılmaktadır.
7. Başvurucu, ‘mahkumlara yönelik oykullanma yasağı’ndanötürü, önümüzdeki seçimlerde de oy kullanamayacağını belirterek, 9/12/2014tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
B. İlgiliHukuk
8. Anayasa'nın 67. maddesininbeşinci fıkrasının ilgili bölümü şöyledir:
“ … taksirli suçlardanhüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler oykullanamazlar.”
9. 26/4/1961 tarih ve 298sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun'un 7.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Aşağıda yazılı olanlar oykullanamazlar:
....
3. Ceza infaz kurumlarındahükümlü olarak bulunanlar.”
10. 26/9/2004 tarih ve 5237sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“(1) Kişi, kasten işlemişolduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarak;
a) Sürekli, süreli veyageçici bir kamu görevinin üstlenilmesinden; bu kapsamda, Türkiye Büyük MilletMeclisi üyeliğinden veya Devlet, il, belediye, köy veya bunların denetim vegözetimi altında bulunan kurum ve kuruluşlarca verilen, atamaya veya seçimetâbi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten,
b) Seçme ve seçilmeehliyetinden ve diğer siyasî hakları kullanmaktan,
…
Yoksun bırakılır.
(2) Kişi, işlemişbulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncayakadar bu hakları kullanamaz.”
11. Yüksek Seçim KuruluBaşkanlığının (YSK) 21/12/2013 tarih ve 590 sayılı kararının gerekçesininilgili kısmı şöyledir:
“…Her ne kadar 5237 sayılıTürk Ceza Kanunu’nun 53. maddesinin birinci fıkrası hükmü, madde gerekçesi vedoktrinde ileri sürülen görüşler dikkate alındığında, kısa süreli hapis cezasıertelenmiş veya fiili işlediği sırada on sekiz yaşını doldurmamış olan kişilerhakkındaki mahkûmiyet hükümleri hariç olmak üzere, kişilerin kasten işlemişolduğu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûmiyetin kanuni sonucu olarakuygulanması gereken hak yoksunluklarının bu kapsamda da seçme ehliyetinin,mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesinden başlayarak, hapis cezasının infazı tamamlanıncayakadar, diğer bir ifadeyle hak ederek salıverilmesine kadar devam etmesigerekmekte ise de; Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 67. maddesinin beşincifıkrası ve 90. maddesinin son fıkrası, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin EkProtokol’ünün 3. maddesi, Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen KütükleriHakkında Kanun’un 7. maddesi, Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza veGüvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük’ün 57.maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendi hükmü ve Söyler/Türkiye kararı ile yukarıdayer alan açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde, seçme ehliyetinden yoksunkılma yönündeki hak yoksunluğunun kişinin sadece ceza ve infaz kurumundabulunduğu dönemde kullanılmasına engel olabileceği, diğer bir ifadeylehakkındaki hapis cezasını gerektiren mahkûmiyet kararının kesinleşmesindensonra ancak bu cezanın infazı için ceza ve infaz kurumuna alınmasıyla başlayıpceza infaz kurumundan koşullu olarak salıverilmesiyle birlikte sona erecektir.
Yukarıda yapılanaçıklamalar karşısında; sadece kasıtlı suçtan dolayı ceza infaz kurumundabulunan hükümlülerin oy kullanamayacağının, buna mukabil hakkındaki mahkûmiyethükmü kesinleşmiş olup da henüz cezaevine alınmayanlarla, ceza infazkurumlarından koşullu salıverilenancak hak ederek tahliye edileceği süreyi daha doldurmayan ve mahkemesince uzunsüreli cezasının ertelenmesine karar verilen hükümlülerin cezaevindebulunmamaları nedeniyle, bu süre içinde yapılacak olan seçimlerde seçmenolabileceklerinin, başka bir ifadeyle sözü edilenlerin oy kullanabileceklerininkabulü gerekmektedir…”
12. YSK’nın 20/6/2014 tarih ve3002 sayılı kararının gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
“…Yukarıda yapılanaçıklamalar karşısında; sadece kasıtlı suçtan dolayı ceza infaz kurumundabulunan hükümlülerin oy kullanamayacağının, buna mukabil hakkındaki mahkûmiyethükmü kesinleşmiş olup da henüz cezaevine alınmayanlarla, ceza infazkurumlarından koşullu salıverilen ya dadenetimli serbestlik hükümlerinden yararlanarak tahliye edilen ancakhak ederek tahliye edileceği süreyi daha doldurmayan ve mahkemesince uzunsüreli cezasının ertelenmesine karar verilen hükümlülerin cezaevindebulunmamaları nedeniyle, bu süre içinde yapılacak olan seçimlerde seçmenolabileceklerinin, başka bir ifadeyle sözü edilenlerin oy kullanabileceklerininkabulü gerekmektedir…”
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
13. Mahkemenin 25/3/2015tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 9/12/2014 tarih ve 2014/19397numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucularınİddiaları
14. Başvurucu, ‘mahkûmlara yönelik oykullanma yasağı’ndanötürü, 1997 yılından itibaren seçme ve seçilme hakkını kullanmadığını,önümüzdeki seçimlerde de oy kullanamayacağını, temel bir hakkın başka bir cezanedeniyle kısıtlanmasının insan haklarına aykırı olduğunu, hükümlü olmanıniradi kısıtlılığa sebep olmaması gerektiğini, seçme hakkının bireyin başka birdurumdan kaynaklanan hukuki statüsüne bağlanamayacağını, hükümlülerin oykullanmalarının demokratik toplum ilkesine aykırı olmadığını, aksi tutumun Sözleşme’de yer alan haklarının ihlali niteliğinde olduğunuiddia etmiş ve tazminat talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
15. Anayasa’nın 148. maddesininüçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes,Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsanHakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlaledildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.”
16. Hukuk sistemimizde mahkumlarayönelik oy kullanma yasağı, Anayasa ve kanunlardan kaynaklanmakta (§§ 8-10) vekasıtlı bir suçtan kaynaklı hapis cezasının infazı için ceza infaz kurumundabulunan tüm hükümlülere yönelik olarak, başkaca bir karara gerek duyulmaksızın(otomatik şekilde) uygulanmaktadır. YSK tarafından, Avrupa İnsan HaklarıMahkemesinin Söyler/Türkiye (B.No: 29411/07) kararına yollamada bulunulmak suretiyle bu yasağın şartlatahliye/denetimli serbestlik tarihine kadar geçerli olduğu belirtilmekte ve sonuygulamaların bu yoruma uygun şekilde yapıldığı görülmektedir.
17. Başvuru formu ve eklibelgelerden, kasıtlı bir suçtan mahkûm olan başvurucunun, 2015 yılı Haziranayında gerçekleştirilecek olan 25. Dönem Milletvekili Genel Seçiminde oykullanamayacak olmasını şikâyet ettiği anlaşılmaktadır.
18. Mahkûmların oy haklarınailişkin düzenlemeler, Anayasa'nın 67. maddesinde düzenlenen “seçme, seçilme ve faaliyette bulunma hakkına” ilişkindir.Anayasa'nın 67. maddesinin birinci fıkrasında; vatandaşların, seçme, seçilme vesiyasi faaliyette bulunma hakkına sahip olduğu ilke olarak belirlenmiş, beşincifıkrasında, taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç ceza infaz kurumlarındabulunan hükümlülerin oy kullanamayacağı belirtilerek, “oy kullanma hakkı” bizzat Anayasatarafından kasıtlı suçlardanmahkûm olanlar yönünden sınırlandırılmıştır.
19. Bu durumda, 298 sayılıKanun'un 7. maddesi ve 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasından kaynaklanan ‘mahkumlara yönelikoy kullanma yasağı’nın Anayasa’nın 67.maddesi ile uyumlu olduğu görülmektedir.
20. Anayasa’nın 148. maddesininüçüncü fıkrasına göre; herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak veözgürlüklerinden, Sözleşme kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından,ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Dolayısıyla her hakve özgürlük değil, Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma kapsamında olan bir hakve özgürlük bireysel başvuru konusu yapılabilir. Diğer yandan bireysel başvuruincelemelerinde de ölçü norm Anayasa’nın bizzat kendisidir.
21. Sonuç olarak, 298 sayılıKanun'un 7. maddesi ve 5237 sayılı Kanun’un 53. maddesinin (1) numaralıfıkrasından kaynaklanan‘mahkumlara yönelik oy kullanma yasağı’nın, Anayasa’nın 67. maddesiyleuyumlu olduğu, diğer bir ifadeyle taksirli suçlardan hüküm giyenler hariç cezainfaz kurumlarında bulunan hükümlülerin oy kullanma hakkına bizzat Anayasatarafından sınırlama getirildiği, dolayısıyla başvurucu tarafından Anayasatarafından korunmayan bir hakka yönelik başvuruda bulunulduğu görülmektedir.
22. Açıklanan nedenlerle, başvurunun diğer kabul edilebilirlikşartları yönünden incelenmeksizin 'konubakımından yetkisizlik' nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle, başvurunun “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA, adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun harçtan muafiyetine,25/3/2015 OY BİRLİĞİYLE kararverildi.