TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
NAZ AYDEMİR BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/850)
Karar Tarihi: 19/12/2013
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Alparslan ALTAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Engin YILDIRIM
Raportör
:
Elif KARAKAŞ
Başvurucu
:
Naz AYDEMİR
Vekili
:
Av. Nihal YILDIRIM
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucu, tarafına serbesttransfer hakkı tanınması isteminin reddi üzerine başvurduğu Spor GenelMüdürlüğü Tahkim Kurulu kararı nedeniyle Anayasa’nın 10., 59. ve 60. maddelerindetanımlanan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 16/1/2013 tarihindeİstanbul 36. Asliye Ceza Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinde Komisyona sunulmasına engel bir eksikliğin bulunmadığı tespitedilmiştir.
3. İkinci Bölüm İkinciKomisyonunca, 27/11/2013 tarihinde Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün33. maddesinin (3) numaralı fıkrası uyarınca, kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
4. Başvuru dilekçesindekiilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Profesyonel sporcu olan ve2011-2012 sezonunda aralarındaki sözleşme ilişkisine dayalı olarak bir sporkulübü derneğinin A Kadın Voleybol Takımında oynayan başvurucu, sosyal güvenlikprimlerinin kulüp tarafından sözleşmede öngörülen bedel yerine asgari ücretüzerinden ödendiğini ileri sürerek tarafına serbest transfer hakkı tanınmasıtalebiyle 16/8/2012 tarihinde Türkiye Voleybol Federasyonu Başkanlığınabaşvurmuştur.
6. Türkiye Voleybol FederasyonuYönetim Kurulunun 16/9/2012 tarih ve 62 sayılı kararı ile başvurucunun talebireddedilmiştir.
7. Başvurucunun itirazı üzerinekararı inceleyen Spor Genel Müdürlüğü Tahkim Kurulu, 8/11/2012 tarih veE.2012/120, K.2012/231 sayılı kararıyla, başvurucunun sigorta primlerininalınan ücret düşük gösterilmek suretiyle düşük ödendiğine ilişkin iddiakonusunda somut ve inandırıcı deliller ortaya konulamadığı gibi bu hususunayrıca ilgili merciler önünde anlaşmazlık konusu yapılabileceğini belirterekitiraza konu kararda mevzuat hükümlerine aykırı bir yön bulunmadığıgerekçesiyle başvuruyu reddetmiştir.
8. Başvurucunun karar düzeltmetalebi de koşulları oluşmadığı gerekçesiyle Spor Genel Müdürlüğü TahkimKurulunun 6/12/2012 tarih ve E.2012/120, K.2012/247 sayılı kararı ile reddedilmiştir.Bu karar başvurucuya 17/12/2012 tarihinde tebliğ edilmiştir.
B. İlgiliHukuk
9. 22/3/2005 tarih ve 25763sayılı Resmi Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Voleybol Federasyonu Çalışma Usul veEsaslarına Dair Ana Statünün verdiği yetkiye dayanılarak hazırlanan TürkiyeVoleybol Federasyonu Sporcu Tescil, Lisans ve Transfer Talimatı’nın16. maddesinin birinci fıkrasının (16.1.) numaralı bendi şöyledir:
“Sözleşmeli sporcuların sözleşmeli oldukları süre için, SSKprim bedellerini ödemek kulübünün kesin sorumluluğundadır. Sözleşme süresindeSSK primleri kulübü tarafından tam olarak ödenmeyen ve ödenmediğini belgeleyenher sözleşmeli sporcu sezon sonunda sözleşme süreleri bitmemiş olsa dahibedelsiz olarak serbest kalır. …”
10. Aynı Talimat’ın33. maddesinin birinci fıkrasının (33.2.) ve (33.3.) numaralı bentlerişöyledir:
“Türkiye 1. ve 2. Liglerinde takımı bulunan kulüplerinsözleşmeden doğan yükümlülükleri şunlardır;
Sözleşmeli sporcularını5010 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümlerine göresigortalı yaptırmak ve sözleşme süresince sigorta primlerini yatırmak. …
Sigorta primleri tam olarak ödenmeyen, sigorta girişleri veprimleri sözleşme süresini kapsamayan tüm sözleşmeli sporcular sezon sonundabedelsiz olarak serbest kalırlar.”
11. 21/5/1986 tarih ve 3289sayılı Gençlik ve Spor Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun’un ek9. maddesinin sekizinci fıkrası şöyledir:
“Tahkim Kurulu, federasyon ile kulüpler, sporcular,hakemler, teknik direktör ve antrenörler; kulüpler ile teknik direktörler,antrenörler ve sporcular; kulüpler ile kulüpler arasında çıkacak ihtilaflarla,federasyonlarca verilecek kararlar ile disiplin veya ceza kurulu kararlarını,ilgililerin itirazı üzerine inceleyerek sonuçlandırır. …”
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
12. Mahkemenin 19/12/2013tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 16/1/2013 tarih ve 2013/850numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
13. Başvurucu, tavan miktarüzerinden yatırılması gereken sosyal güvenlik primlerinin asgari ücretüzerinden yatırıldığını, bu hususa ilişkin çok açık deliller sunduğu haldeTahkim Kurulunca delillerin yeterli olmadığı yönünde gerekçe oluşturulduğunu,benzer olaylarda talepte bulunan bazı sporcuların başvurularının kabuledilmesine rağmen kendi başvurusunun reddedildiğini, bu durumun eşitlikilkesine aykırılık oluşturduğunu, aleyhine verilen kararlar nedeniyle serbest transferhakkının zedelendiğini, ekonomik yönden zarara uğradığını belirterekAnayasa’nın 10., 59. ve 60. maddelerinde tanımlanan haklarının ihlal edildiğiniileri sürmüş ve tazminat talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
14. Başvurucu, sosyal güvenlikprimlerinin tavan miktar yerine asgari ücret üzerinden yatırılması nedeniylesosyal haklar ve emeklilik hakları yönünden zarara uğramasından ve primlerinineksik ödenmesi sonucunda Talimat’ta öngörülen serbesttransfer hakkından yararlandırılmamasından şikâyet etmektedir. Bu nedenlebaşvuru belirtilen hususlar yönünden iki ayrı başlık altında incelenecektir.
1. Sosyal Güvenlik Primlerinin Eksik Yatırıldığı İddiasıYönünden
15. Başvurucunun sosyal güvenlikprimlerinin eksik yatırılması nedeniyle sosyal haklar ve emeklilik haklarıyönünden zarara uğradığı şikayetinin bireysel başvuru konusu olabilmesi içinöncelikle Anayasa’nın 148. ve 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesi gereğinceAnayasanın ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin (Sözleşme) ortak koruma alanındabulunan bir hak olması gerekir. Sosyal güvenlik hakkı Anayasa’nın 60.maddesinde güvence altına alınmış olmakla birlikte Sözleşmede düzenlenen birhak olmadığı açıktır. Öte yandan sosyal güvenlik kurumuna işveren tarafındanyatırılması gereken primlerin Anayasa’nın 35. ve Sözleşmeye ek 1. Nolu Protokolün 1. maddelerinde güvence altına alınanmülkiyet hakkı kapsamına incelenip incelenemeyeceği tartışılabilirse de aşağıdaaçıklanan nedenle başvurunun bu kısmı kabul edilemez nitelikte olduğundan buradabaşvurucunun iddialarının mülkiyet hakkı kapsamına girip girmediği ayrıcatartışılmayacaktır.
16. Anayasa’nın 148. maddesininüçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak veözgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birininkamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesinebaşvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmişolması şarttır.”
17. 30/3/2011 tarih ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireyselbaşvuru hakkı” kenar başlıklı 45. maddesinin (2) numaralıfıkrası şöyledir:
“İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmaliçin kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireyselbaşvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir.”
18. Anılan hükümler uyarıncabireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanunyollarının tüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletintüm organlarının anayasal ödevi olup, bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortayaçıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir.Temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle derecemahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafından değerlendirilmesi vebir çözüme kavuşturulması esastır.
19. Bu nedenle AnayasaMahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derecemahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte birkanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği AnayasaMahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanunyollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca, başvurucunun AnayasaMahkemesi önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari veyargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgive kanıtlarını zamanında bu makamlara sunması ve aynı zamanda bu süreçte davave başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir (B. No: 2012/403,26/3/2013, § 17).
20. Başvurucu, sosyal güvenlikprimlerinin sözleşmeli olarak çalıştığı spor kulübü tarafından olması gerekenmiktar yerine asgari ücret üzerinden yatırıldığını ileri sürerek sosyalgüvenlik hakkının ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
21. Başvurucunun sosyal güvenlikprimlerinin eksik yatırıldığına ilişkin şikâyetlerini öncelikle yetkili vegörevli ilk derece mahkemeleri önünde dile getirmesi, ilk derece mahkemesikararlarından tatmin olmaması durumunda ise süresinde ve usulüne uygun olaraktemyiz yolunu kullanması gerekirdi. Başvurucu prim ödemeleriyle ilgilişikâyetlerini daha önce dava konusu yaptığına dair herhangi bir belgesunmamıştır. Bu durumda başvurucunun bahsedilen şikâyeti hususunda başvuruyollarının tüketildiği söylenemez.
22. Açıklanan nedenlerle, sosyalgüvenlik primlerinin eksik yatırıldığı iddiası ile ilgili olarak kanundaöngörülmüş yargısal başvuru yollarının tamamı tüketilmeden bireysel başvuruyapıldığı anlaşıldığından başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartlarıyönünden incelenmeksizin “başvuru yollarınıntüketilmemiş olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
2. Serbest Transfer Hakkından Yararlandırılmadığı İddiasıYönünden
23. 30/3//2011 tarih ve 6216sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un “Bireysel başvuru hakkı” kenar başlıklı45. maddesinin (3) numaralı fıkrası şöyledir:
“Yasama işlemleri ile düzenleyici idariişlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamayacağı gibi AnayasaMahkemesi kararları ile Anayasanın yargı denetimi dışında bıraktığı işlemler debireysel başvurunun konusu olamaz.”
24. Anayasa’nın “Sporun geliştirilmesi ve tahkim” kenarbaşlıklı 59. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Spor federasyonlarının sporfaaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarına karşıancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabilir. Tahkim kurulu kararları kesin olupbu kararlara karşı hiçbir yargı merciine başvurulamaz.”
25. Anayasa koyucu, 17/3/2011tarihli ve 6214 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik YapılmasıHakkında Kanun’la Anayasa’nın 59. maddesinde değişikliğe giderek sporfederasyonlarının spor faaliyetlerinin yönetimine ve disiplinine ilişkin kararlarınakarşı ancak zorunlu tahkim yoluna başvurulabileceğini, tahkim kurulukararlarının kesin olduğunu ve bu kararlara karşı hiçbir yargı merciinebaşvurulamayacağını hüküm altına almıştır.
26. 6216 sayılı Kanun’un 45.maddesinin (3) numaralı fıkrasında Anayasa’nın yargı denetimi dışında bıraktığıişlemlerin bireysel başvurunun konusu olamayacağı hükme bağlanmıştır.Anayasa’nın 59. maddesi ile de spor tahkim kurulu kararları yargı denetimidışında bırakılmıştır.
27. Başvuru konusu olay,profesyonel sporcu olan başvurucunun sosyal güvenlik primlerinin sözleşmeliçalıştığı kulübü tarafından eksik yatırıldığından bahisle ilgili Talimat hükmünedayanarak tarafına serbest transfer hakkı sağlanması talebine ilişkindir.
28. Sporcuların başka bir kulübebonservis bedeli ödenmeksizin transfer olabilmesi imkanıgetiren serbest transfer hakkı, Türkiye Voleybol Federasyonu Sporcu Tescil,Lisans ve Transfer Talimatı’nın 16.1. maddesindedüzenlenmiş olup, spor faaliyetlerinin yönetimine ilişkindir.
29. Buna göre başvuru, TahkimKurulunun spor faaliyetlerinin yönetimine ilişkin olarak verdiği bir karardankaynaklanmaktadır. 6216 sayılı Kanun’un 45. maddesinin (3) numaralı fıkrasıuyarınca bu konuda bireysel başvuruda bulunulamaz ( B.No: 2012/620, 12/2/2013, § 21).
30. Açıklanan nedenlerle,Anayasa ile yargı yolu kapatılan Tahkim Kurulunun verdiği karara yönelikbaşvurunun, diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin “konu bakımından yetkisizlik” nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
A. Başvurunun,
1. Sosyalgüvenlik primlerinin eksik yatırılmasına ilişkin şikâyetlerle ilgili kısmının “başvuru yollarının tüketilmemiş olması”,
2. Serbest transfer hakkındanyararlandırılmamasına ilişkin şikâyetlerle ilgili kısmının “konu bakımından yetkisizlik”
nedenleriyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına,
19/12/2013tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.