Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - NAZMİYE ÇALIKIR VE DİĞERLERİ Başvurusuna İlişkin Karar - 20/4/2017

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Osman Alifeyyaz PAKSÜT

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör Yrd.

:

İsmail Emrah PERDECİOĞLU

Başvurucular

:

1. Nazmiye ÇALIKIR

2. Seher MANDI

3. Gülbahar BULUT

4. Songül GÜRKAN

5. Osman ÜNLÜ

6. Recep TOPUZ

7. Muharrem TOPUZ

8. Sezai ÖZKAN

9. Saadet GÜLÜNMEZ

10. Aysel ÖZDEMİR

11. Nurten TÜNAL

12. Nursel ŞAT

13. Nuran KARATAŞ

Vekili

:

Av. Lale İNCESU

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş,ekonomik değere ilişkin ve icra edilebilir bir yargı kararının uzun süre icraedilmemesi ve taşınmaza kamulaştırmasız el atılması nedenleriyle mahkemeyeerişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 16/9/2014 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesindensonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:

8. Başvurucular tarafından 21/10/2009 tarihinde Ankara 4. AsliyeHukuk Mahkemesinde Ankara Büyükşehir Başkanlığı aleyhine açılan kamulaştırmasızel atmadan kaynaklanan tazminat davasında 21/10/2010 tarihli karar ilebaşvuruculara toplam 93.107 TL tazminatın dava tarihinden itibaren işleyecekyasal faizi ile birlikte ödenmesine hükmedilmiş, karar Yargıtay 5. HukukDairesince 2/4/2012 tarihinde onanmış, karar düzeltme istemi ise 25/12/2012tarihinde reddedilmiş ve yargılama sona ermiş, karar düzeltme isteminin reddineilişkin ilam başvuruculara 6/2/2013 tarihinde tebliğ edilmiştir.

9. Başvurucular 11/11/2016 tarihinde, ilgili idare ise 7/11/2016tarihinde güncel alacak-borç bilgilerini sunmuşlardır. Buna göre başvurucularilgili idarece kısmi ödemeler yapıldığını ancak hâlen 138.904,55 TL alacaklıolduklarını; ilgili idare ise kısmi ödemeler yapılmakla birlikte 100.611,30 TLborçlu bulunduğunu beyan etmiştir.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE

10. Mahkemenin 20/4/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucu Gülbahar Bulut Yönünden İnceleme

11. Başvurucu vekili Av. Lale İncesu, bireysel başvurutarihinden önce 31/3/2014 tarihinde vefat ettiği anlaşılan Gülbahar Bulut'unkamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş, ekonomik değere ilişkin ve icraedilebilir bir yargı kararının uzun süre icra edilmemesi nedeniyle mahkemeyeerişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

12. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenarbaşlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

 "Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylemya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenlertarafından yapılabilir."

13. 6216 sayılı Kanun'un "Başvuruhakkının kötüye kullanılması" kenar başlıklı 51. maddesişöyledir:

 "Bireyselbaşvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine,yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin TürkLirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir."

14. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün “Başvuru hakkının kötüye kullanılması”kenar başlıklı 83. maddesi şöyledir:

 “Başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri niteliktekidavranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespitedilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında, ilgilinin ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin paracezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.”

15. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde birkamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkçaöngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasınınhukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının,bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamdabireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve mahkemenin başvuruyugereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüyekullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (Mehmet Güven Ulusoy, [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31;S.Ö., B. No: 2013/7087,18/9/2014, § 28).

16. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçekolmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgiverilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusudeğerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkındamahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaatoluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmakkaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veyatahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamındaihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçlabağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuruhakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (Mehmet Güven Ulusoy, § 32;S.Ö., § 29).

17. Merkezî Nüfus İdaresi Sistemi'nden yapılan sorgulamaneticesinde başvuruculardan Gülbahar Bulut'un bireysel başvuru tarihinden önce31/3/2014 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiş; ancak, Av. Lale İncesutarafından, başvurucunun anayasal haklarının ihlal edildiğinden bahisle verilen16/9/2014 tarihli başvuru formunda, başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiyeyer verilmeden bireysel başvuru yapıldığı anlaşılmıştır.

18. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireyselbaşvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafındanbireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır (AbdurrehmanURAY, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 30).

19. Açıklanan nedenlerle, başvuru tarihinden önce vefat etmişbaşvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılanbireysel başvurunun başvuru hakkının kötüyekullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.

20. Bu durumda Avukat Lale İncesu aleyhine Anayasa Mahkemesiniyanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesive İçtüzük’ün 83. maddesi uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına hükmedilmesigerekir.

B. Diğer Başvurucular Yönünden İnceleme

1. Mahkemeye Erişim Hakkı ve Mülkiyet Hakkınınİhlal Edildiğine İlişkin İddia

21. Başvurucular ilgili idare aleyhine verilmiş, ekonomik değereilişkin ve icra edilebilir yargı kararının uzun süre icra edilmemesi nedeniylemahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.

a. Kabul EdilebilirlikYönünden

22. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir nedeninin de bulunmadığı anlaşılanmahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden

23. Kamu kurum ve kuruluşları aleyhine verilmiş, icra edilebilirbir yargı kararının hiç icra edilmemesi ya da icrasının makul süre içindeyapılmaması, kararın verildiği yargılamada sağlanmış olan mahkemeye erişimhakkı dâhil adil yargılanma hakkı güvencelerini anlamsız hâle getirir.Dolayısıyla böyle bir durum mahkemeye erişim hakkının ihlali sonucunu doğurur (Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, B.No:2013/711, 3/4/2014, §§ 37-54).

24. Öte yandan mahkeme kararına dayanan icra edilebilir biralacak, mülkiyet hakkı kapsamında korunan ekonomik bir değer ifade eder. Kamukurum ve kuruluşları aleyhine hükmedilmiş böyle bir alacağın hiç ödenmemesi yada ödenmesinin uzun sürmesi suretiyle oluşan belirsizlik, mülkiyet hakkınınihlaline neden olur (Kenan Yıldırım ve Turan Yıldırım, §§ 55-75).

25. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararları dikkate alındığında somut olayda yukarıda belirtilennitelikteki yargı kararının dört yılı aşkın bir süre geçmesine rağmen kısmenicra edilmiş olması nedeniyle mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkınınihlal edildiği sonucuna varılmalıdır.

26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan mahkemeye erişim hakkı ile Anayasa’nın 35. maddesinde güvencealtına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

2. Kamulaştırmasız ElAtma Nedeniyle Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

27. Başvurucular taşınmazlarına kamulaştırma usulüne uyulmadanel atıldığını belirterek mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.

28. 6216 sayılı Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralı fıkrasıgereği bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği, başvuru yoluöngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içindeyapılması gerekir.

29. Somut olayda, başvurucuların Ankara 4. Asliye HukukMahkemesinde açtıkları kamulaştırmasız el atmadan kaynaklanan tazminat davasınailişkin nihai kararın, Yargıtay 5. Hukuk Dairesince karar düzeltme istemiüzerine 25/12/2012 tarihinde verildiği ve şikâyete ilişkin başvuru yolununtükendiği, 25/12/2012 tarihli ilamın ise başvuruculara 6/2/2013 tarihindetebliğ edildiği, bu durumda söz konusu şikâyet için otuz günlük süre geçtiktensonra 16/9/2014 tarihinde başvuru yapıldığı anlaşılmıştır.

30. Açıklanan nedenle başvurunun bu kısmının, diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.

C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden

31. 6216 sayılı Kanun’un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:

“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”

32. Başvurucular, tazminat talebinde bulunmamışlardır.

33. Somut olayda mahkemeye erişim hakkı ile mülkiyet hakkınınihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 206,10 TL harç ve 1.800TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucularNazmiye ÇALIKIR, Seher MANDI, Songül GÜRKAN, Osman ÜNLÜ, Recep TOPUZ, MuharremTOPUZ, Sezai ÖZKAN, Saadet GÜLÜNMEZ, Aysel ÖZDEMİR, Nurten TÜNAL, Nursel ŞAT veNuran KARATAŞ'a müşterek olarak ödenmesine kararverilmesi gerekir.

35. Ayrıca yargı kararının mümkün olan en kısa sürede icraedilmesi ve böylece hukuk devleti ilkesi ile adalete olan güvenin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi için ihlal kararının bir örneğinin ilgiliidareye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Gülbahar Bulut'a vekâleten Av. Lale İncesu tarafından yapılanbaşvurunun başvuru hakkının kötüyekullanılması nedeniyleREDDİNE,

B. Diğer başvurucular yönünden,

1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınKABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

3. Kamulaştırmasız el atma nedeniyle mülkiyet hakkının ihlaledildiğine ilişkin iddianın süre aşımı nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

C. Diğer başvurucular yönünden,

1. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan adilyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

2. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyethakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

D. Yargı kararının en kısa sürede icra edilmesi için kararın birörneğinin Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığına GÖNDERİLMESİNE,

E. 206,10 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam2.006,10 TL yargılama giderinin başvurucular Nazmiye ÇALIKIR, Seher MANDI,Songül GÜRKAN, Osman ÜNLÜ, Recep TOPUZ, Muharrem TOPUZ, Sezai ÖZKAN, SaadetGÜLÜNMEZ, Aysel ÖZDEMİR, Nurten TÜNAL, Nursel ŞAT ve Nuran KARATAŞ'amüştereken ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca 2.000 TL disiplin paracezasının Avukat Lale İNCESU'dan TAHSİLİNE,

H. Kararın bir örneğinin Ankara Barosu BaşkanlığınaGÖNDERİLMESİNE,

I. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE,20/4/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy