Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - NESİP TARIM Başvurusuna İlişkin Karar - 18/11/2020

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Burhan ÜSTÜN

Hicabi DURSUN

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Selahaddin MENTEŞ

Raportör

:

Gizem Ceren DEMİR KOŞAR

Başvurucu

:

Nesip TARIM

Vekili

:

Av. İlyas TARIM

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvuru, tahliye umudu olmaksızın ölünceye kadar hapiscezasına mahkûm edilme nedeniyle insan haysiyeti ile bağdaşmayan cezayasağının, infaz rejiminin aleyhe uygulanması nedeniyle de suç ve cezadakanunilik ilkesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru 3/2/2017 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulünekarar verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyandabulunmamıştır.

III. OLAY VEOLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:

9. Diyarbakır 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesinin16/12/1997 tarihli kararıyla başvurucunun (1977 doğumlu) devletin hâkimiyetialtındaki ülke topraklarından bir kısmını devlet idaresinden ayırmaya yöneliksilahlı eylemlerde bulunma suçundan 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülgaTürk Ceza Kanunu'nun 125. maddesi uyarınca ölüm cezasıyla, süreçteki iyi hâl veikrarları indirim nedeni kabul edilmek suretiyle sonuç olarak ömür boyu ağırhapis cezasıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir. Hüküm Yargıtay 9. CezaDairesinin 8/2/1999 tarihli kararıyla onanarak kesinleşmiştir.

10. Başvurucunun dosyaya sunduğu (düzenlendiği yılanlaşılamayan), Ordu Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen müddetnamedebaşvurucunun aldığı müebbet hapis cezasını hak ederek tahliye tarihi 1/12/2031,koşullu salıverilme tarihi 1/12/2025 olarak gösterilmiştir.

11. Bandırma Cumhuriyet Başsavcılığınca 8/4/2015tarihinde düzenlenerek 15/4/2015 tarihinde başvurucuya tebliğ edildiğianlaşılan müddetnamede, başvurucunun aldığı müebbet hapis cezasını hak ederektahliye tarihi 36 yıl üzerinden hesaplanarak 22/11/2031, koşullu salıverilmetarihi ise 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 17.maddesi uyarınca 30 yıl üzerinden hesaplanarak 23/11/2025 olarakgösterilmiştir.

12. Başvurucu 15/8/2016 tarihli dilekçe ile hakkındaverilen cezanın uyarlanmasını ya da infazın koşullu salıverme mekanizmasıuygulanmak suretiyle yeniden hesaplanmasını talep etmiştir.

13. Diyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin 2/11/2016tarihli kararıyla talep reddedilmiştir. Diyarbakır 6. Ağır Ceza Mahkemesi9/1/2017 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir.

14. Başvurucu hâlen ceza infaz kurumunda hükümlü olarakbulunmakta olup 3/2/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİHUKUK

15. 3/8/2002 tarihli ve 4771 sayılı Kanun'un 1.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"A) Savaş ve çok yakın savaştehdidi hâllerinde işlenmiş suçlar için öngörülen idam cezaları hariç olmak üzere,1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, 7.1.1932 tarihli ve 1918sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun ile 31.8.1956 tarihli ve 6831sayılı Orman Kanununda yer alan idam cezaları müebbet ağır hapis cezasınadönüştürülmüştür.

...

B) ...

Bu Kanun hükümlerine göre idam cezalarımüebbet ağır hapis cezasına dönüştürülen terör suçluları hakkında Cezalarınİnfazı Hakkında Kanun ile 12.4.1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle MücadeleKanununun şartla salıverilmeye ilişkin hükümleri uygulanmaz. Bunlar hakkındamüebbet ağır hapis cezası ölünceye kadar devam eder."

16. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve GüvenlikTedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 107. maddesi şöyledir:

"(1) Koşullu salıverilmedenyararlanabilmek için mahkûmun kurumdaki infaz süresini iyi hâlli olarakgeçirmesi gerekir.

 (2) Ağırlaştırılmış müebbet hapiscezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, müebbet hapis cezasına mahkûmedilmiş olanlar yirmidört yılını, diğer süreli hapis cezalarına mahkûm edilmişolanlar cezalarının üçte ikisini infaz kurumunda çektikleri takdirde, koşullusalıverilmeden yararlanabilirler.

 (3) Koşullu salıverilme için infazkurumunda geçirilmesi gereken süre;

a) Birden fazla ağırlaştırılmış müebbethapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapiscezasına mahkûmiyet hâlinde otuzaltı,

b) Birden fazla müebbet hapis cezasınamahkûmiyet hâlinde otuz,

c) Bir ağırlaştırılmış müebbet hapiscezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuzaltı,

d) Bir müebbet hapis cezası ile sürelihapis ce­zasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuz,

e) Birden fazla süreli hapis cezasınamahkûmiyet hâlinde en fazla yirmisekiz,

Yıldır.

 (4) Suç işlemek için örgüt kurmak veyayönet­mek ya da örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçtan dolayı mahkûmiyethâlinde; ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuzaltıyılını, müebbet hapis cezasına mahkûm edilmiş olanlar otuz yılını, süreli hapiscezasına mahkûm edilmiş olanlar cezalarının dörtte üçünü infaz kurumundaçektikleri takdirde, koşullu salıverilmeden yararlanabilirler. Ancak, busüreler;

a) Birden fazla ağırlaştırılmış müebbethapis cezasına veya ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile müebbet hapiscezasına mahkûmiyet hâlinde kırk,

b) Birden fazla müebbet hapis cezasınamahkûmiyet hâlinde otuzdört,

c) Bir ağırlaştırılmış müebbet hapiscezası ile süreli hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde en fazla kırk,

d) Bir müebbet hapis cezası ile sürelihapis ce­zasına mahkûmiyet hâlinde en fazla otuzdört,

e) Birden fazla süreli hapis cezasınamahkûmiyet hâlinde en fazla otuziki,

Yıldır.

 (5) Koşullu salıverilme süresininhesaplanmasında, hükümlünün onsekiz yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumundageçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınır.

 (6) Koşullu salıverilen hükümlünün tâbitutulacağı denetim süresi, yukarıdaki fıkralara göre infaz kurumundageçirilmesi gereken sürenin yarısı kadardır. Ancak süreli hapislerde hakederektah­liye tarihini geçemez.

 (7) Hükümlü, denetim süresinde, infazkurumunda öğrendiği meslek veya sanatı icra etmek üzere, bir kamu kurumundaveya özel olarak aynı meslek veya sanatı icra eden bir başkasının gözetimialtında, ücret karşılığında çalıştırılabilir.

 (8) Onsekiz yaşından küçük olanhükümlüler, denetim süresinde eğitimlerine, gerektiğinde barınma imkânı dabulunan bir kurumda devam ederler.

 (9) Hâkim, denetim süresinde hükümlüyerehberlik edecek bir uzman kişiyi görevlendirebilir. Bu kişi, kötüalışkanlıklar edinebileceği çevrelerden uzak kalması ve sorumluluk bilinciyleiyi bir hayat sürmesini temin hususunda hükümlüye öğütte bulunur; eğitimgördüğü kurum yetkilileri veya yanında çalıştığı kişilerle görüşerek,istişarelerde bulunur; hükümlünün davranışları, sosyal uyumu ve sorumlulukbilincindeki gelişme hakkında üçer aylık sürelerle rapor düzenleyerek hâkimeverir.

 (10) Hâkim, koşullu salıverilenhükümlünün kişiliğini ve topluma uyumdaki başarısını göz önünde bulundurarak;denetim süresinin, denetimli serbestlik tedbiri uygulanmadan veya herhangi biryükümlülük belirlemeden geçirilmesine karar verebileceği gibi, denetimliserbestlik tedbiri uygulanmasını veya belirlenen yükümlülükleri denetim süresiiçinde kaldırabilir.

 (11) Bir hükümlünün koşullusalıverilmesi hakkında ceza infaz kurumu idaresi tarafından hazırlanan gerekçelirapor, hükmü veren mahkemeye; hükümlü başka bir yerde bulunuyorsa o yerdebulunan aynı derecedeki mahkemeye verilir. Mahkeme, bu raporu uygun bulursahükümlünün koşullu salıverilmesine dosya üzerinden karar verir. Mahkeme, raporuuygun bulmadığı takdirde gerekçesini kararında gösterir. Bu kararlara karşıitiraz yoluna gidilebilir.

 (12) Koşullu salıverilen hükümlünün,denetim süresinde hapis cezasını gerektiren kasıtlı bir suç işlemesi veyakendisine yüklenen yükümlülüklere, hâkimin uyarısına rağmen, uymamakta ısraretmesi hâlinde koşullu salıverilme kararı geri alınır.

 (13) Koşullu salıverilme kararının gerialınması hâlinde hükümlünün;

a) Sonraki suçu işlediği tarihtenitibaren kalan cezasının aynen,

b) (Değişik: 25.05.2005 – 5351/8 md.)Yükümlülüklerine aykırı davranması hâlinde, bu yükümlülüklere uymama tarihi ilehak ederek salıverilme tarihi arasındaki süreyi geçmemek koşuluyla takdiredilecek bir sürenin,

Ceza infaz kurumunda çektirilmesinekarar verilir. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasından sonra aynıhükmün infazı ile ilgili bir daha ko­şullu salıverilme kararı verilmez.

 (14) Denetim süresi yükümlülüklereuygun ve iyi hâlli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.

 (15) Koşullu salıverilme kararının gerialınmasına;

a) Hükümlü geri kalan süre içindeişlediği ka­sıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilirse, hükmü verenilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi tarafından,

b) Hükümlünün bağlı tutulduğuyükümlülükleri yerine getirmemesi hâlinde koşullu salıverilme kararına esasteşkil eden hükmü veren ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesi veyakoşullu salıverilme kararını vermiş olan mahkeme tarafından,

Dosya üzerinden karar verilir. Bukararlara karşı itiraz yolu açıktır.

 (16) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunununİkinci Kitap, Dördüncü Kısım, “Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar” başlıklıDördüncü Bölüm, “Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar”başlıklı Beşinci Bölüm, “Milli Savunmaya Karşı Suçlar” başlıklı Altıncı Bölümaltında yer alan suçlardan birinin bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesidolayısıyla ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına mahkûmiyet hâlinde, koşullusalıverilme hükümleri uygulanmaz."

17. 3713 sayılı Kanun'un 17. maddesi şöyledir:

 “Bu Kanun kapsamına giren suçlardanmahkûm olanlar hakkında, koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik tedbirininuygulanması bakımından 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve GüvenlikTedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanunun 107 nci maddesinin dördüncü fıkrası ile108 inci maddesi hükümleri uygulanır. (Ek cümle:14/4/2020-7242/65 md.) Ancak,süreli hapis cezaları bakımından düzenlenen koşullu salıverilme oranı, dörtteüç olarak uygulanır.

Tutuklu veya hükümlü iken firar veyaayaklanma suçundan mahkûm edilmiş bulunanlar ile disiplin cezası olarak üç defahücre hapsi cezası almış olanlar, bu disiplin cezaları kaldırılmış olsa bileşartla salıverilmeden yararlanamazlar.

Bu Kanun kapsamına giren suçlardanmahkûm olanlar, hükümlerinin kesinleşme tarihinden sonra bu Kanunun kapsamınagiren bir suçu işlemeleri halinde, şartla salıverilmeden yararlanamaz-lar.

Ölüm cezaları, 14/7/2004 tarihli ve 5218sayılı Kanunun 1 inci maddesi ile değişik 3/8/2002 tarihli ve 4771 sayılıÇeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanunla müebbet ağır hapiscezasına dönüştürülen terör suçluları ile ölüm cezaları ağırlaştırılmış müebbetağır hapis cezasına dönüştürülen veya ağırlaştırılmış müebbet ağır hapiscezasına mahkûm olan terör suçluları koşullu salıverilme hükümlerindenyararlanamaz. Bunlar hakkında ağırlaştırılmış müebbet ağır hapis cezasıölünceye kadar devam eder.”

18. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun7. maddesi şöyledir:

"(1) İşlendiği zaman yürürlüktebulunan kanuna göre suç sayılmayan bir fiilden dolayı kimseye ceza verilemez vegüvenlik tedbiri uygulanamaz. İşlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suçsayılmayan bir fiilden dolayı da kimse cezalandırılamaz ve hakkında güvenliktedbiri uygulanamaz. Böyle bir ceza veya güvenlik tedbiri hükmolunmuşsa infazıve kanuni neticeleri kendiliğinden kalkar.

 (2) Suçun işlendiği zaman yürürlüktebulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise,failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur.

 (3) (Değişik: 29/6/2005 – 5377/2 md.)Hapis cezasının ertelenmesi, koşullu salıverilme ve tekerrürle ilgili olanlarhariç; infaz rejimine ilişkin hükümler, derhal uygulanır.

 (4) Geçici veya süreli kanunların,yürürlükte bulundukları süre içinde işlenmiş olan suçlar hakkında uygulanmasınadevam edilir."

V. İNCELEME VEGEREKÇE

19. Mahkemenin 18/11/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Suç veCezada Kanunilik İlkesinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucununİddiaları

20. Başvurucu; barındırıldığı odanın niteliği, güvenlik,iletişim, sağlık, aile görüşü gibi konular yönünden uygulanan infaz rejimininhakkında verilen hükmün kesinleştiği tarihten sonra çıkan 5275 sayılı Kanun ileağırlaştırıldığını belirterek suç ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğiniileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

21. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralıfıkrasına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü tarafındanihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasınınyanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye’nin tarafolduğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsamına da girmesi gerekir. Anayasa veSözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan hak ihlali iddiasını içerenbaşvurular bireysel başvuru kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, B. No:2012/1049, 26/3/2013, § 18).

22. Anayasa’nın "Suç ve cezalara ilişkinesaslar" kenar başlıklı 38. maddesinin birinci fıkrasının başvurukonusu olayla ilgili kısmı "...Kimseye suçu işlediği zaman kanunda osuç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez." şeklindedir.Bu durumda infaz koşullarına ilişkin değişikliklerin ceza kavramıkapsamında görülmemesi hâlinde Anayasa'nın 38. maddesi uyarınca değerlendirmeyapılması mümkün değildir.

23. İnfaz koşullarının esaslı bir şekildeağırlaştırılması infazla ilgili olan bir konuyu Anayasa'nın 38. maddesininbirinci fıkrası anlamında ceza kavramının kapsamına sokabilecek olmaklabirlikte bunun bazı istisnai hâllerle sınırlı olacağının kabulü gerekir. Somutolay bu kapsamda değerlendirildiğinde başvurucunun aleyhe olacak şekildeağırlaştırıldığından şikâyet ettiği hususlar başvurucunun barındırıldığı odanınniteliği, ceza infaz kurumundaki sosyal yaşam, iletişim hakkı gibi hususlarailişkin olup tutulma koşulları yönünden kısmi farklılıklar içeren budeğişikliklere ilişkin şikâyetlerin Anayasa'nın 38. maddesinde geçen cezakavramı kapsamında görülemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.

24. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğerkabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin konu bakımındanyetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. İnsanHaysiyetiyle Bağdaşmayan Ceza Yasağının İhlal Edildiğine İlişkin İddia

1. Başvurucununİddiaları

25. Başvurucu, idam cezasından çevrilen müebbet ağırhapis cezalarının koşullu salıverme hükümlerine tabi olmadığının 4771 sayılıKanun'un 1. maddesinde düzenlendiğini, bu kapsamda kendi cezasının da ölünceyekadar infazına devam edileceğini belirtmiş; insan haysiyetiyle bağdaşmayan cezayasağının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme

26. 6216 sayılı Kanun'un "Bireysel başvuruhakkına sahip olanlar" kenar başlıklı 46. maddesinin (1) numaralıfıkrası şöyledir:

"Bireysel başvuru ancak ihlale yolaçtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel birhakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabilir."

27. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralıfıkrasına göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesiiçin üç temel ön koşulun birlikte olması gerekir. Bu ön koşullar başvuruya konuedilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya daihmalinden dolayı başvurucunun güncel bir hakkının ihlal edilmesi, buihlalden dolayı kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması vebunların sonucunda başvurucunun kendisinin mağdur olduğunu ileri sürmesidir (FetihAhmet Özer, B. No: 2013/6179, 20/3/2014, § 24).

28. Bireysel başvuruda bir başvurunun kabul edilebilmesiiçin başvurucunun sadece mağdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmayıp ihlaldendoğrudan etkilendiğini yani mağdur olduğunu göstermesi veya mağdur olduğukonusunda Anayasa Mahkemesini ikna etmesi gerekir. Bu itibarla mağdur olduğuzannı veya şüphesi mağdurluk statüsünün varlığı için yeterli değildir (AyşeHülya Potur, B. No: 2013/8479, 6/2/2014, § 24).

29. Somut olayda başvurucu, her ne kadar ölüm cezasınınkaldırılması ve ölüm cezasından çevrilen cezalar için koşullu salıverilmeimkânı tanınmamasını düzenleyen mevzuat hükmüne atıfta bulunmuş ise debaşvurunun Diyarbakır 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesinin 16/12/1997 tarihlikararıyla sonuç ceza olarak ömür boyu ağır hapis cezası ile cezalandırılmasınakarar verildiği, başvurucunun idam cezasının kaldırılmasına ilişkin mevzuathükümleri kapsamına girmediği anlaşılmaktadır.

30. Bunun yanı sıra başvurucu hakkında düzenlenmiş en aziki müddetnamede hak ederek tahliye ile koşullu salıverilme tarihleri tespitedilmiştir. Başvurucu, koşullu salıverilme hükümlerinden herhangi bir kanunhükmü uyarınca yararlandırılmadığına ilişkin düzenlenmiş bir müddetname dedosyaya sunmamıştır.

31. Başvurucunun ihlale neden olduğunu ileri sürdüğü vebir kısım hükümlünün koşullu salıverilme hükümlerinden yararlandırılmamasınailişkin yasal düzenlemelerden kişisel olarak doğrudan etkilendiğini ve ihlaliddiasına ilişkin mağdur sıfatının bulunduğunu ortaya koyamadığı sonucunaulaşılmıştır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğerkabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin kişi bakımındanyetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. 1. Suç ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğineilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,

2. İnsan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza yasağının ihlaledildiğine ilişkin iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle KABULEDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucununyargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 18/11/2020 tarihindeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy