TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
NURCAN ÜSTÜNBAŞ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/5569)
Karar Tarihi: 10/3/2015
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Serruh KALELİ
Üyeler
:
Burhan ÜSTÜN
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör Yrd.
:
Yusuf Enes KAYA
Başvurucular
:
Nurcan ÜSTÜNBAŞ
Semahat TOKGÖZ
Sakine Özlem TOKGÖZ
Murat Özkan TOKGÖZ
Coşar AKMAN
Hilal TOPALOĞLU
Vekilleri
:
Av. Caner SAYAR
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucular Coşar Akman ve Nurcan Üstünbaş, 2/8/1991tarihinde Marmaris Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itirazdavasının halen devam ettiğini, başvurucular Hilal Topaloğlu, Semahat Tokgöz,Sakine Özlem Tokgöz ve Murat Özkan Tokgöz ise murislerinin müdahil olarak yeraldığı davanın 11/8/1992 tarihinden beri devam ettiğini ve yargısal işlemlerinuzaması nedeniyle taşınmazlarından özgürce faydalanamadıklarını belirterek,adil yargılanma hakları ile mülkiyet haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşler ve tazminat talebinde bulunmuşlardır.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 14/4/2014 tarihinde Marmaris 1. Asliye HukukMahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesi neticesinde Komisyona sunulmasına engel eksiklik bulunmadığı tespitedilmiştir.
3. Komisyon tarafından, kabul edilebilirlikincelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyaların Bölüme gönderilmesinekarar verilmiştir.
4. Başvurucu Nurcan Üstünbaş tarafından yapılan 2014/5569sayılı bireysel başvuru dosyası ile Coşar Akman tarafından yapılan 2014/5571sayılı bireysel başvuru dosyası, Hilal Topaloğlu tarafından yapılan 2014/5573sayılı bireysel başvuru dosyası, Sakine Özlem Tokgöz tarafından yapılan2014/5574 sayılı bireysel başvuru dosyası, Murat Özkan Tokgöz tarafındanyapılan 2014/5575 sayılı bireysel başvuru dosyası ve Semahat Tokgöz tarafından2014/5577 sayılı bireysel başvuru dosyası aralarındaki hukuki ve fiili irtibatnedeniyle birleştirilmiş, incelemeye 2014/5569 sayılı bireysel başvuru dosyasıüzerinden devam edilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından 18/7/2014 tarihinde, kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir
6. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneğigörüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 11/8/2014tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamdasunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılamadosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Marmaris ilçesi Karaca köyü Söğüt mahallesinde yapılankadastro çalışmaları sırasında 453 parsel sayılı taşınmaz, başvurucu CoşarAkman ve K.C.'nin de aralarında bulunduğu şahıslaradına tespit edilmiştir.
9. Yapılan kadastro tespitine karşı N.M.Ş. ve M.Ö., CoşarAkman aleyhine tapu kaydına dayanarak adlarına tescili istemiyle, başvurucuNurcan Üstünbaş ve paydaşları ise dava konusu taşınmazın kullandıklarıbölümlerinin ayrı parsel numaraları ile adlarına tescili istemiyle 2/8/1991tarihinde Marmaris Kadastro Mahkemesinde kadastro tespitine itiraz davasıaçmışlardır. Bu dava Marmaris Kadastro Mahkemesinin E.1991/229 sayılı dosyasınakaydedilmiştir.
10. Açılan davada başvurucu Hilal Topaloğlu’nun murisi AdnanOlcay ve diğer başvurucular Semahat Tokgöz, Murat Özkan Tokgöz, Sakine ÖzlemTokgöz’ün murisi Mustafa Hilmi Tokgöz 11/8/1992 tarihli dilekçeleriyle dava konusutaşınmaz üzerinde bulunan konutlardan birini davalı K.C.'densatın aldıklarını belirterek, müdahale talebinde bulunmuşlar ve 18/11/1992tarihli duruşmada Mahkemece başvurucuların murislerinin müdahale talebi kabuledilmiştir.
11. Marmaris Kadastro Mahkemesinin 31/1/2011 tarih veE.1991/229, K.2011/45 sayılı kararı ile, asıl davacılar tarafından açılandavaların reddine, müdahil davacıların davasının kabulüne karar verilmiştir.
12. Kararın temyizi üzerine Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin18/10/2012 tarih ve E.2011/8084, K.2012/7230 sayılı ilâmıyla, taraf teşkilisağlanmaksızın işin esası hakkında yazılı şekilde hüküm kurulmasının ve birkısım asli müdahillerden alınmış vekâletnameler dosya içine konulmaksızınyargılamaya devam edilip sonuçlandırılmasının isabetsiz olduğu gerekçesiylehükmün bozulmasına karar verilmiştir.
13. Bozma kararı sonrası Marmaris Kadastro MahkemesininE.2013/103 sayılı dosyasına kaydedilen davadaki yargılama halen devametmektedir.
14. Başvurucular, 14/4/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
B. İlgili Hukuk
15. 12/1/2011 tarih ve 6100sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 30. maddesi ile 21/6/1987 tarih ve 3402sayılı Kadastro Kanunu’nun 25. maddesinin birinci fıkrası, 28. maddesininbirinci fıkrası, 29. maddesinin birinci, üçüncü ve dördüncü fıkraları, 30.maddesinin birinci ve ikinci fıkraları, 32. maddesinin birinci fıkrası ve 36.maddesinin birinci fıkrasının son cümlesi (Bkz. B. No: 2012/12, 17/9/2013, §§16-22).
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
16. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 14/4/2014 tarih ve 2014/5569 numaralı bireysel başvurularıincelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
17. Başvurucular Coşar Akman ve Nurcan Üstünbaş, 2/8/1991tarihinde Marmaris Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itirazdavasının halen devam ettiğini, başvurucular Hilal Topaloğlu, Semahat Tokgöz,Sakine Özlem Tokgöz ve Murat Özkan Tokgöz ise murislerinin davada müdahildavacı olarak yer aldığı 11/8/1992 tarihinden beri davanın devam ettiğini veyargısal işlemlerin uzaması nedeniyle taşınmazlarından özgürcefaydalanamadıklarını belirterek, adil yargılanma hakları ile mülkiyethaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
18. Başvuru formu ve eklerinin incelenmesi sonucunda açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
19. Başvurucular Coşar Akman ve Nurcan Üstünbaş 2/8/1991tarihinde Marmaris Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitine itirazdavasının halen devam ettiğini, başvurucular Hilal Topaloğlu, Semahat Tokgöz,Sakine Özlem Tokgöz ve Murat Özkan Tokgöz ise murislerinin davada müdahildavacı olarak yer aldığı 11/8/1992 tarihinden beri davanın devam ettiğini veyargısal işlemlerin uzaması nedeniyle taşınmazlarından özgürcefaydalanamadıklarını belirterek, adil yargılanma hakları ile mülkiyethaklarının ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
20. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metniile Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adilyargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. AnayasaMahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçokkararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığındayorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafzi içeriğinde yer alan ve AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağınıoluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarıncaadil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderleve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirtenAnayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makulsürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulmasıgerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).
21. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).
22. Anayasa’nın 36. maddesi ve Sözleşme’nin6. maddesi uyarınca, medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin uyuşmazlıkların makulsürede karara bağlanması gerekmektedir. Başvuru konusu olayda taşınmazmülkiyeti hakkında Marmaris Kadastro Mahkemesinde açılan kadastro tespitineitiraz davasında, 3402 sayılı Kadastro Kanunu ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nda yer alan usul hükümlerine göre yürütülen somut yargılamafaaliyetinin, medeni hak ve yükümlülükleri konu alan bir yargılama olduğundakuşku yoktur (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 49).
23. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinmakul süre değerlendirmesinde, sürenin başlangıcı kural olarak, uyuşmazlığıkarara bağlayacak yargılama sürecinin işletilmeye başlandığı, başka bir deyişledavanın ikame edildiği tarih olup, somut başvuru açısından ve başvurucularNurcan Üstünbaş ve Coşar Akman yönünden bu tarih 2/8/1991 tarihidir.
24. Bununla birlikte, başvurucular Hilal Topaloğlu, SemahatTokgöz, Murat Özkan Tokgöz ve Sakine Özlem Tokgöz’ün murislerinin, verdikleri11/8/1992 tarihli asli müdahale dilekçesi sonrasında, asli müdahil sıfatıylayargılamada yer almaya başladığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, bu başvurucularaçısından makul süre değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak süreninbaşlangıç anı, davanın açıldığı tarih değil, usulüne uygun olarak asli müdahaletalebinde bulunulduğu 11/8/1992 tarihidir (B. No. 2012/367, 17/9/2013, § 25).
25. Başvuruya konu dava, başvurucular Hilal Topaloğlu,Semahat Tokgöz, Murat Özkan Tokgöz ve Sakine Özlem Tokgöz’ün mirasbırakanlarından intikalle takip etmekte oldukları bir uyuşmazlık olup, buyönüyle makul süre değerlendirmesi bakımından dikkate alınacak süreninbaşlangıç anı, mirasçıların yargılamaya katıldıkları an değil, somut olaydamuris açısından değerlendirmeye esas alınan sürenin başlangıç anıdır (B. No:2013/1115, 5/12/2013, § 51).
26. Sürenin bitiş tarihi ise, çoğu zaman icra aşamasını dakapsayacak şekilde yargılamanın sona erme tarihidir. Ancak devam edenyargılamalara ilişkin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasınıiçeren başvuruların yargılama faaliyetinin devamı sırasında da yapılabilmesiolanağı bulunduğundan, değerlendirmeye esas alınacak sürenin bitiş anıbaşvurunun karara bağlandığı tarihtir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 52).
27. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,2/8/1991 tarihinde Marmaris Kadastro Mahkemesinde açılan E.1991/229 sayılıdosyasındaki davada başvurucu Coşar Akman’nın davalı,Nurcan Üstünbaş’ın davacı olarak yer aldığı, başvurucular Hilal Topaloğlu,Semahat Tokgöz, Murat Özkan Tokgöz ve Sakine Özlem Tokgöz’ün murislerinin 11/8/1992tarihinde müdahil olarak davaya katıldığı, Mahkemece uzun süre MarmarisKadastro Mahkemesinin E.1996/11 sayılı dava dosyasının akıbetinin beklenildiği,17/9/2010 tarihinde keşif yapılarak bilirkişi raporu tanzim ettirildiği,31/1/2011 tarihli duruşmada müdahil davacıların davalarının kabulüne, diğerdavacıların davalarının reddine dair hüküm tesis edildiği, İlk Derece Mahkemesikararı temyiz edilmekle, Yargıtay 7. Hukuk Dairesinin 18/10/2012 tarihliilâmıyla hükmün bozulduğu, bozma üzerine davanın Marmaris Kadastro MahkemesininE.2013/103 sayılı dosyasına kaydedildiği belirlenmiştir. Yargılamanın halenMarmaris Kadastro Mahkemesinde devam ettiği anlaşılmıştır.
28. İlgili yargılama evrakının incelenmesinden, başvuruyakonu yargılamanın Kadastro Mahkemesi önünde sürdüğü görülmekle, 3402 sayılıKanun’da yer alan özel usul hükümleri ile medeni hak ve yükümlülüklere ilişkinuyuşmazlıkları konu alan yargılama faaliyetleri için geçerli genel usuli hükümler içeren 6100 sayılı Kanun’a tabi biryargılama faaliyetinin söz konusu olduğu ve 3402 sayılı Kanun’da yer alan özelusul hükümleri ile 6100 sayılı Kanun’un 30. maddesinin, uyuşmazlıkların makulsürede çözümlenmesi gerekliliğini ortaya koyduğu anlaşılmaktadır (§ 15).
29. Kadastro mahkemesi nezdindeki yargılamaların makul süredetamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusu yapılmış veAnayasa Mahkemesi tarafından, özellikle 3402 sayılı Kanun’da yer alan veyargılamada sürati temin etmeye hizmet eden özel usul hükümlerinin nazaraalınmadığı göz önünde bulundurularak makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 54-64; B.No: 2012/12, 17/9/2013, §§ 53-62; B. No: 2013/1115, 5/12/2013, §§ 60-67;2012/673, 19/12/2013, §§ 37-43).
30. Başvuruya konu davanın taraf sayısı ve mahiyeti nedeniyleicrası gereken usul işlemlerinin niteliği başvuruya konu yargılamanın karmaşıkniteliğinin bulunduğunu ortaya koymakla birlikte, davaya bütün olarakbakıldığında, 3402 sayılı Kanun’da yer alan usul hükümlerine tabi bir yargılamasürecine ilişkin somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesinigerektirecek bir yön bulunmadığı ve başvurucular Hilal Topaloğlu, SemahatTokgöz, Murat Özkan Tokgöz, Sakine Özlem Tokgöz açısından yaklaşık yirmi üçyıldır; başvurucular Coşar Akman ve Nurcan Üstünbaş açısından yaklaşık yirmidört yıldır devam eden yargılama sürecinde makul olmayan bir gecikmenin olduğusonucuna varılmıştır.
31. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasa’nın 36.maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğine karar verilmesi gerekir.
32. Başvurucular uzun süren yargılama nedeniyletaşınmazlarını kullanamadıklarını belirterek, Anayasa’nın 35. maddesindetanımlanan mülkiyet haklarının ihlal edildiğini iddia etmiş olup,başvurucuların makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeyukarıda yer verilen tespitler ışığında, mülkiyet haklarının ihlal edildiğiyönündeki iddialarının ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
33. Başvurucular, maruz kaldıkları zarar karşılığı olarakayrı ayrı 25.000,00 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmişlerdir.
34. 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar”kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa,ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzeredosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yararbulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genelmahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılama yapmaklayükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali vesonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
35. Başvurucular Hilal Topaloğlu, Semahat Tokgöz, Murat ÖzkanTokgöz ve Sakine Özlem Tokgöz açısından yaklaşık yirmi üç yıldır, başvurucularCoşar Akman ve Nurcan Üstünbaş açısından yaklaşık yirmi dört yıldır devam edenyargılama süresi nazara alındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle,yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığındabaşvurucular Coşar Akman ve Nurcan Üstünbaş’ın her birine net 18.700,00 TL, başvurucularHilal Topaloğlu, Semahat Tokgöz, Murat Özkan Tokgöz ve Sakine Özlem Tokgöz’ünher birine, yargılamayı miras bırakanlarından intikalle takip etmekte olduklarıda nazara alınarak, net 6.250,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesigerekir.
36. Başvurucular tarafından ayrı ayrı yapılan ve dosyadakibelgeler uyarınca tespit edilen 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderininbaşvuruculara ayrı ayrı ödenmesine ve belirtilen başvuruculara 1.500,00 TLvekâlet ücretinin müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.
37. Başvuruya konu yargılamanın başvurucular Hilal Topaloğlu,Semahat Tokgöz, Murat Özkan Tokgöz, Sakine Özlem Tokgöz açısından yaklaşıkyirmi üç yıldır, başvurucular Coşar Akman ve Nurcan Üstünbaş açısından yaklaşıkyirmi dört yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkınıihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan biryargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucuların,
1.Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündeki iddialarının KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2.Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanmahaklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,
B. Başvurucular Coşar Akman ve Nurcan Üstünbaş’ın her birine net18.700,00 TL, başvurucular Hilal Topaloğlu, Semahat Tokgöz, Murat Özkan Tokgözve Sakine Özlem Tokgöz’ün her birine net 6.250,00 TL manevi TAZMİNAT ÖDENMESİNEbaşvurucuların tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucular tarafından ayrı ayrı yapılan 206,10 TL harçtanoluşan yargılama giderinin ayrı ayrı BAŞVURUCULARA ÖDENMESİNE ve belirtilenbaşvuruculara 1.500,00 TL vekâlet ücretinin MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararın bir örneğinin Marmaris Kadastro Mahkemesinegönderilmesine,
10/3/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.