Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - ÖMER ADIGÜZEL Başvurusuna İlişkin Karar - 13/9/2018

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Raportör Yrd.

:

Zehra GAYRETLİ

Başvurucu

:

Ömer ADIGÜZEL

Vekili

:

Av. Ercan KANAR

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, yargılamanın makul sürede tamamlanmaması nedeniyleadil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 27/2/2015 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin iddia dışındaki iddialar yönünden kısmi kabul edilmezlik kararıverilerek makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiayönünden başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafındanyapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, hakkındaki yargılamanın uzun sürmesi nedeniylemakul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla 21/8/2014 tarihindeAnayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

8. Bireysel başvuru sonrasında 31/7/2018 tarihli ve 30495 sayılıResmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve6384 sayılı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı BaşvurularınTazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'ageçicimadde eklenmiştir.

9. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göreyargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesiya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddeninyürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olanbireysel başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabuledilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaatüzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı (Komisyon)tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

IV. İLGİLİ HUKUK

10. 6384 sayılı Kanun'un "Kapsam"kenar başlıklı 2. maddesi şöyledir:

"Bu Kanun;

a) Ceza hukuku kapsamındaki soruşturma vekovuşturmalar ile özel hukuk ve idare hukuku kapsamındaki yargılamaların makulsürede sonuçlandırılmadığı,

b) Mahkeme kararlarının geç veya eksik icraedildiği ya da hiç icra edilmediği,

iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine yapılmış başvuruları kapsar."

11. 6384 sayılı Kanun'un "Komisyonve çalışma esasları" kenar başlıklı 4. maddesinin (1) ve (3)numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Bu Kanun kapsamında yapılacakmüracaatlar hakkında karar vermek üzere Bakanlığın merkez, bağlı ve ilgilikuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılar arasından Adalet Bakanı tarafındanatanacak dört kişi ile Maliye Bakanı tarafından Maliye Bakanlığı personeliarasından atanacak bir kişiden oluşan toplam beş kişilik bir Komisyon kurulur.Komisyon Başkanı bu üyeler arasından Adalet Bakanı tarafından seçilir.

3) Komisyon, üye sayısının salt çoğunluğuylatoplanır ve toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla karar verir."

12. 6384 sayılı Kanun'un"Müracaat hakkında karar ve karara itiraz" kenar başlıklı 7. maddesi şöyledir:

(1) Komisyon, müracaat hakkında dokuz ayiçinde karar vermek zorundadır.

2) Komisyon, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesininemsal kararlarını da gözetmek suretiyle müracaat konusunda gerekçeli olarakkarar verir.

3) Komisyon kararlarına karşı tebliğtarihinden itibaren on beş gün içinde Komisyon aracılığıyla Ankara Bölge İdareMahkemesine itiraz edilebilir. İtiraz dilekçesi müracaata ilişkin diğer tümbelgelerle birlikte derhal itiraz merciine gönderilir. Bu itiraz öncelikliişlerden sayılarak üç ay içinde karara bağlanır. Mahkeme tarafından Komisyonkararı yerinde görülmezse işin esası hakkında karar verilir. İtiraz üzerineverilen kararlar kesindir.

4) Ödenmesine karar verilen tazminat, kararınkesinleşmesinden itibaren üç ay içinde Bakanlık tarafından ödenir. Ödemeyeilişkin düzenlenecek kâğıtlar damga vergisinden, yapılacak işlemler harçlardanmüstesnadır."

13. 6384 sayılı Kanun'un "AnayasaMahkemesinde bulunan bazı bireysel başvurular hakkında Komisyona müracaat" kenar başlıklı geçici 2. maddesişöyledir:

"GEÇİCİ MADDE 2- (Ek:25/7/2018-7145/20md.) (1) Kanunun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b)bentleri kapsamında olup, münhasıran bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihitibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel başvurular, başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararınıntebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine Komisyontarafından incelenir.

(2) Komisyona müracaat, müracaat edenin kimlikbilgileri ile Anayasa Mahkemesine başvuru tarihi ve numarasını içeren imzalıbir dilekçeyle yapılır. Dilekçeye, Anayasa Mahkemesine yapılan bireyselbaşvuruya ilişkin form, kabul edilemezlik kararı ve bu kararın tebliğine dairbelge ile ihlal iddiasına ilişkin diğer bilgi ve belgeler eklenir.

(3) Müracaat evrakındaki eksikliğingiderilmesi için müracaat edene otuz günü geçmemek üzere süre verilir. Bu süreiçinde, geçerli bir mazereti olmaksızın eksikliğin tamamlanmaması hâlindemüracaat reddedilir.

(4) Bu madde uyarınca Komisyona gelenmüracaatlar bakımından 7 ncimaddenin birinci fıkrasındaki dokuz aylık süre, on altı ay olarak uygulanır."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

14. Mahkemenin 13/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

15. Başvurucu, bireysel başvuru konusu yargılamanın uzun sürmesinedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş;ihlalin ortadan kaldırılması ve tazminat taleplerinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

16. 6384 sayılı Kanun'a göre kurulan Komisyon, aynı Kanun'un2.maddesi uyarınca ceza hukuku kapsamındaki soruşturma ve kovuşturmalar ileözel hukuk ve idare hukuku kapsamındaki yargılamaların makul süredesonuçlandırılmadığı veya mahkeme kararlarının geç veya eksik icra edildiği yada hiç icra edilmediği iddialarıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM)yapılan başvuruları incelemekle görevlidir. Bu Kanun, makul sürede yargılamayapılmaması ile mahkeme kararlarının icra edilmemesi iddialarıyla 23/3/2013tarihinden önce AİHM'e yapılmış olan başvurularhakkında uygulanmaktadır.

17. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici 2. maddeye göre, benzeriddialarla Anayasa Mahkemesine yapılan ve münhasıran bu maddenin yürürlüğegirdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireyselbaşvuruların da Komisyon tarafından incelenerek karara bağlanmasıöngörülmüştür.

18. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesişöyledir:

"Başvuruda bulunabilmekiçin olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır."

19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45. maddesinin (2)numaralı fıkrası şöyledir:

"İhlale neden olduğuileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari veyargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan öncetüketilmiş olması gerekir."

20. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuruyoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarınıntüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tümorganlarının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortayaçıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bunedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddialarınöncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafındandeğerlendirilmesi ve bir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve CennetYeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).

21. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hakihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecekikincil nitelikte bir başvuru yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincilniteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek içinöncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarıncabaşvurucunun şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısalmercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarınızamanında bu makamlara sunması, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunutakip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir (Ayşe Zıraman ve CennetYeşilyurt, § 17).

22. Başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği, ilke olarakAnayasa Mahkemesine başvurunun yapıldığı tarihteki duruma bakılarakdeğerlendirilir. Ancak Anayasa Mahkemesi bazı durumlarda bireysel başvuruyapıldıktan sonra oluşturulan yeni başvuru yollarının tüketilmesi gerektiğinede karar verebilir. Özellikle belli bir konudaki yapısal ve sistemik sorunlaraçözüm bulmak amacıyla sonradan oluşturulmuş bir yol söz konusu ise ikincillik ilkesi,o konudaki temel hak veözgürlüklerin ihlali iddialarının -bu yol vasıtasıyla- öncelikle idari veyargısal makamlarca değerlendirilmesine imkân tanınmasını gerekli kılabilir (Sait Orçan, B.No: 2016/29085, 19/7/201, § 35).

23.Her hâlükârda bir başvuru yolunun tüketilmesinin gerekliolması için ulaşılabilir olması, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarışansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olması gerekir. Bellibir başvuru yolunun soyut olarak belirtilen niteliklere sahip olması yeterlideğildir. Bu yolun uygulamada da anılan niteliklere sahip olması ya da enazından sahip olmadığının kanıtlanmamış olması gerekir. Bununla birlikte soyutolarak makul bir başarı sunma kapasitesi bulunan bir yolun uygulamada başarıyaulaşmayacağına dair şüphe, o başvuru yolunun tüketilmemesini haklı kılmaz.Özellikle sonradan oluşturulan ve henüz uygulaması olmayan bir başvuru yolununbu kapsamda değerlendirilmesi gerekir (Sait Orçan, § 36).

24. Dolayısıyla bireysel başvuru yapıldıktan sonra yeni birbaşvuru yolunun oluşturulması hâlinde Anayasa Mahkemesinin görevi, söz konusubaşvuru yolunundüzenleniş şekli itibarıylaulaşılabilir olup olmadığını, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarı şansısunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olup olmadığınıdeğerlendirmektir (Sait Orçan, § 37).

25. Somut olayda, 6384 sayılı Kanun'da yargılama sürelerininuzunluğu ve aynı zamanda yargı kararlarının geç veya eksik icra edilmesi ya dahiç icra edilmemesi konularında Anayasa Mahkemesine yapılan bireyselbaşvuruların Komisyon tarafından değerlendirilerek karara bağlanmasındaizlenecek yol belirlenmiştir. Sonradan açılan bu başvuru yolununulaşılabilirlik açısından ve başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlamakapasitesi yönünden ayrı ayrı ve sırayla incelenmesi gerekir.

1. Ulaşılabilir Olma

26. Komisyona başvurular, başvuranın kimlik bilgilerini veAnayasa Mahkemesine yapılan başvurunun tarih ve numarasını içeren birdilekçeyle doğrudan yapılabilir (bkz. § 13). Komisyona başvurulması içinbaşvuranlardan masraf talep edilmesine yönelik bir düzenleme bulunmamaktadır.Diğer yandan 6384 sayılı Kanun, başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyleverilen kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde Komisyonabaşvurma imkânı da tanımaktadır. Dolayısıyla sonradan oluşturulan bu başvuruyolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve kişilere makul bir süre içindedoğrudan başvuru imkânı tanıyarak başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyleulaşılabilir olduğu sonucuna varılmıştır.

2. Başarı Şansı Sunma Kapasitesine Sahip Olma

27. Komisyon,makulsürede yargılama yapılmaması ile mahkeme kararlarının icra edilmemesiiddialarıyla 23/3/2013 tarihinden önce AİHM'eyapılmış olan başvuruları incelemekle görevlidir. Bu görevine ek olarakKomisyon, benzer iddialarla 31/7/2018 tarihinden önce Anayasa Mahkemesineyapılmış olan bireysel başvuruları da karara bağlamakla görevlendirilmiştir.Dolayısıyla Komisyonun başvuru konusu işlemi inceleme hususunda yetkili olduğuanlaşılmaktadır.

28. Komisyon, incelemelerini dosya üzerinden yapacak ve incelemesonunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verecektir. Komisyon, görevalanıyla ilgili her türlü bilgi ve belgeyi ilgililerden talep edebilir.Başvurucuların Komisyona bilgi/belge sunmasına da bir engel bulunmamaktadır.Komisyon, şikâyet konusu yargılamanın makul süre içinde bitirilmediğini,mahkeme kararlarının geç veya eksik icra edildiğini ya da hiç icra edilmediğinitespit ederse bu konuda AİHM'in içtihadına uygun vegerekçeli bir karar vermek ve tazminata hükmetmek zorundadır.

29. Komisyonun yapısı önceden kanun ile belirlenmiştir. Komisyonbeş üyeden oluşmakta olup üyelerin dördü yargımensubu kişiler arasından seçilir.

30. Komisyon kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Başvurucular,Komisyon kararlarına karşı Ankara Bölge İdare Mahkemesinde dava açarak yargıyoluyla da hakkını arayabilir. Komisyon kararları yargı denetimine açıkolduğundan anılan kararlara karşı yargı yoluna başvurulduğunda Anayasa'nın 36.maddesi gereği başvuruculara adil yargılanma hakkının tüm güvencelerininsağlanması gerekir. Bu bağlamda yargılamanın bağımsız ve tarafsız birmahkemece, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine aykırıolmayacak şekilde hakkaniyete uygun yürütülmesi ve makul süredesonuçlandırılması anayasal zorunluluktur. Yargılamanın adil yargılanma hakkıkapsamındaki usul güvencelerine uygun yürütülmesi gerektiğinden ve aksine birdüzenleme de bulunmadığından yargılamada potansiyel olarak başvurucularındosyaya erişmelerine, davaya etkili şekilde katılmalarına, delillerini sunma veinceletme fırsatına sahip olmalarına engel bir durum bulunmamaktadır.

31. Komisyonun başvuru konusu işlemi incelemeye, başvuruyu kabulederek icra edilebilir bir karar verebilmeye, bilgi/belgelere ulaşma ve bunlarıincelemeye yetkili olması, başvurucunun Komisyona bilgi ve belge sunmalarınaengel bir durumun bulunmaması, Komisyonun yapısının kanun ile öncedenbelirlenmiş olması, özellikle Komisyon kararlarına karşı yargı yolunun açıkolması, bu kapsamda adil yargılanma hakkına ilişkin güvencelerin yargılamasırasında sağlanmasının Anayasa'nın 36. maddesi gereği zorunluluk arz etmesi vekanun ile bu konuda sınırlama getirilmemiş olması hususları bir bütün olarakdeğerlendirildiğinde söz konusu başvuru yolunun düzenleniş şekli itibarıylabaşvurucunun ihlal iddiaları yönünden makul bir başarı şansı sunma kapasitesinesahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

3. Yeterli Giderim Sağlama Kapasitesine SahipOlma

32. Komisyon, şikâyet konusu yargılamanın makul süre içindebitirilmediğini veya mahkeme kararlarının geç veya eksik icra edildiğini ya dahiç icra edilmediğini tespit ettiği takdirde gerekçeli bir karar vermek vetazminata hükmetmek zorundadır. Komisyon tarafından ödenmesine hükmedilentazminat, kararın kesinleşmesinden itibaren üç ay içerisinde ilgili bakanlıktarafından ödenmek zorundadır. Ödemeye ilişkin düzenlenecek kâğıtlar damgavergisinden, yapılacak işlemler harçlardan müstesna tutulmuştur. Komisyonunkararlarına karşı itiraz kanun yoluna müracaat imkânı da tanınmıştır.

33. Sonuç olarak söz konusu başvuru yolunun, tazminat ödenmesineimkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanaklarısunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama kapasitesine desahip olduğukanaatine ulaşılmıştır.

34. Başvurucunun ihlal iddiaları dikkate alındığında ilk bakıştaulaşılabilir ve ihlal iddialarıyla ilgilibaşarı şansısunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görünen (Komisyona) başvuruyolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağısonucuna varılmıştır.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabuledilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA13/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy