TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ÖNER ÇALIŞKAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/15774)
Karar Tarihi: 31/10/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Serruh KALELİ
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör
:
Tuğçe TAKCI
Başvurucu
:
Öner ÇALIŞKAN
Vekili
:
Av. İbrahim PINAR
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kamu görevinden çıkarılmaya karar verilmesinedeniyle anayasal hakların ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 9/9/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
6. 15 Temmuz 2016 gecesi Türk Silahlı Kuvvetleri içindeörgütlenmiş bir grup tarafından darbe girişiminde bulunulmuştur.
7. Bu kapsamda devletin yetkili organları tarafından tehditdeğerlendirmesi yapılarak başta Fetullahçı TerörÖrgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) olmak üzere demokratik anayasaldüzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenliğe yönelik tehditoluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirleralınması kararlaştırılmıştır.
8. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hâl ilan edilmiş vebirçok olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır.
9. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan BakanlarKurulunca 15/8/2016 tarihinde kararlaştırılan 672 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaKamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararname (KHK)1/9/2016 tarihli ve 29818 (Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Anılan KHK ile ülke genelinde ilan edilenolağanüstü hâl kapsamında, kamu personeline ilişkin bazı tedbirlerin alınmasıamaçlanmıştır.
10. 672 sayılı KHK'nın 2. maddesinde; terör örgütlerine veyadevletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna Millî GüvenlikKurulunca (MGK) karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyetiveya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğudeğerlendirilen ve anılan KHK'ya ekli listelerde yer alan kişilerin başkahiçbir işleme gerek kalmaksızın kamu görevinden çıkarıldığı belirtilmiştir.
11. Başvurucu, Millî Eğitim Bakanlığı bünyesinde maarifmüfettişi iken 672 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarılmıştır.
12. Başvurucu 9/9/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
13. Bireysel başvuru yapılması sonrasında Cumhurbaşkanı'nınbaşkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunca 2/1/2017 tarihinde kararlaştırılan685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında KanunHükmünde Kararname, 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
14. 685 sayılı KHK'nın 1. maddesiyle olağanüstü hâl kapsamındatesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamaküzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmuştur. AnılanKHK'nın 2. maddesinde, Komisyonun olağanüstü hâl kapsamında doğrudan kanunhükmünde kararnameler ile "kamugörevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi"neilişkin olarak tesis edilen işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip kararvereceği belirtilmiştir.
15. Başbakanlık tarafından yapılan duyuruda Komisyonabaşvuruların 17/7/2017 tarihinde başlayacağı ilan edilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. İlgili ulusal hukuk için bkz. Remziye Duman, B. No: 2016/25923, 20/7/2017,§§16-25.
V. İNCELEME VE GEREKÇE
17. Mahkemenin 31/10/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
18. Başvurucu, KHK ile kamu görevinden çıkarılmasına kararverildiği için bu işleme karşı gidilebilecek bir yargı yolu bulunmamasınedeniyle mahkemeye erişim hakkının; hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararıverilmeden terör örgütüyle ile iltisak ve irtibatının görülmesi nedeniylemasumiyet karinesinin; kamu görevinde çalışarak gelir elde etme ve emeklilikhakkının elinden alınması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüş; ihlalin tespiti talebinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
19. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği AnayasaMahkemesine başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yollarınıntüketilmesi zorunludur. Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetiniöncelikle yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bukonuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması ve busüreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir(İsmail Buğraİşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).
20. Başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği, ilke olarakAnayasa Mahkemesine başvurunun yapıldığı tarihteki duruma bakılarakdeğerlendirilir. Ancak Anayasa Mahkemesi bazı durumlarda bireysel başvuruyapıldıktan sonra oluşturulan yeni başvuru yollarının tüketilmesi gerektiğinede karar verebilir. Özellikle belli bir konudaki yapısal ve sistemik sorunlaraçözüm bulmak amacıyla sonradan oluşturulmuş bir yol söz konusu ise ikincillik ilkesi,o konudaki temel hak veözgürlüklerin ihlali iddialarının -bu yol vasıtasıyla- öncelikle idari veyargısal makamlarca değerlendirilmesine imkân tanınmasını gerekli kılabilir. (Remziye Duman, § 35).
21. Her hâlükârda bir başvuru yolunun tüketilmesinin gerekliolması için ulaşılabilir olması, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarışansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olması gerekir. Bellibir başvuru yolunun soyut olarak belirtilen niteliklere sahip olması yeterlideğildir. Bu yolun uygulamada da anılan niteliklere sahip olması ya da enazından sahip olmadığının kanıtlanmamış olması gerekir. Bununla birlikte soyutolarak makul bir başarı sunma kapasitesi bulunan bir yolun uygulamada başarıyaulaşmayacağına dair süphe, o başvuru yolununtüketilmemesini haklı kılmaz. Özellikle sonradan oluşturulan ve henüzuygulaması olmayan bir başvuru yolunun bu kapsamda değerlendirilmesi gerekir (Remziye Duman, § 36).
22. 685 sayılı KHK’nın 1. maddesiyle Anayasa'nın 120. maddesikapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli Türkiye Büyük Millet Meclisikararıyla onaylanan olağanüstü hâl kapsamında, terör örgütlerine veya devletinmillî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna MGK tarafından karar verilenyapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakıveya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesisedilmeksizin doğrudan KHK hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkinbaşvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Komisyon kurulmuştur.
23. Komisyon, başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudankanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkinbaşvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere kurulmuştur. Olağanüstü hâlkapsamında doğrudan KHK'lar ile tesis edilen kamu görevinden, meslekten veyagörev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi; öğrencilikleilişiğin kesilmesi; dernekler, vakıflar, sendika, federasyon vekonfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıfyükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete vedergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması;emekli personelin rütbelerinin alınması işlemleri hakkındaki başvurularıdeğerlendirip karara bağlayacaktır. Ayrıca olağanüstü hâl kapsamında yürürlüğekonulan KHK'lar ile gerçek veya tüzel kişilerin hukuki statülerine ilişkinolarak doğrudan düzenlenen diğer işlemlerle ilgili de Komisyona talepte bulunmahakkı verilmiştir.
24. 685 sayılı KHK'nın 7. maddesinde, Komisyonun başvuru almayabaşladığı tarihten önce yürürlüğe konulan KHK'larla ilgili olarak başvuru almatarihinden (17/7/2017) itibaren altmış gün içinde; bu tarihten sonra yürürlüğekonulan KHK'larla ilgili olarak ise Resmî Gazete'deyayımlanma tarihinden itibaren altmış gün içinde Komisyona başvuruyapılabileceği, aynı KHK'nın 11. maddesinde de Komisyon kararlarına karşı idaremahkemelerine başvurulabileceği hüküm altına alınmıştır.
25. 685 sayılı KHK'nın geçici 1. maddesinin (3) numaralıfıkrasına göre Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangi biryargı merciine başvurmuş veya dava açmış olanlar hakkında yargı mercilerincekarar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir ve dosyalar yeni birbaşvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir. Anılandüzenlemenin olağan kanun yollarına ilişkin olduğu açıktır. Anayasa Mahkemesinebireysel başvuru yolu ise olağan nitelikte bir kanun yolu değildir. Açıklanannedenle Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurular 685 sayılı KHK'nıngeçici 1. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamına girmemektedir. Dolayısıylasomut bireysel başvuruların kabul edilebilirlik kriterleri bakımındandeğerlendirilmesi gerekir (Benzer yöndeki kararlar için bkz. Sait Orçan, B.No: 2016/29085, 19/7/2017; Ramazan Korkmaz,B. No: 2016/36550, 19/7/2017).
26. Ayrıntıları Anayasa Mahkemesinin Remziye Duman kararında belirtildiği üzere KHK ile kamugörevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiğikesilenlere ilişkin ihlal iddiaları incelendiğinde ilk bakışta ulaşılabilir,ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlamakapasitesi olduğu görünen Komisyona başvuru yolu tüketilmeden yapılanbaşvuruların incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ilebağdaşmayacağı sonucuna varılmıştır.
27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezolduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Başvurucunun 685 sayılı KHK'nın 7. maddesinde belirtilen usulve sürede Komisyona başvurmasında serbestiyetine,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA31/10/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.