TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/19723)
Karar Tarihi: 28/6/2018
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Kadir ÖZKAYA
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör
:
Heysem KOCAÇİNAR
Başvurucu
:
Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği
Vekili
:
Av. Abdullah Arif KAYA
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kesin olarak verilen kararın maddi hata gerekçesiyleortadan kaldırılmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 22/12/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
6. Başvurucu Orta Anadolu İhracatçılar Birliği GenelSekreterliği (Birlik)Yönetim Kurulu 15/12/2009 tarihli toplantısında tasarruftedbirleri kapsamında fazladan istihdam edilen personelin iş akdininfeshedilmesine karar vermiştir.
7. Başvurucuya ait iş yerinde şube müdürü sıfatıyla çalışmaktaolan Z.M.nin iş akdi alınan bu karar uyarınca29/11/2010 tarihinde feshedilmiştir.
8. Z.M. tasarruf tedbirleri gerekçesiyle iş akdinin feshinekarar verilmişse de başkaca tasarruf tedbirleri uygulanmadan feshe kararverilemeyeceğini ve uygulanan kriterlerin keyfî olduğunu ileri sürerek feshingeçersizliğinin tespiti ve işe iade istemiyle 23/12/2010 tarihinde davaaçmıştır.
9. Ankara 8. İş Mahkemesi (Mahkeme) 21/2/2012 tarihli kararlakanunda üç yıllık bir geçiş süresi öngörülmesine rağmen davacının hizmetinehangi nedenle ihtiyaç kalmadığının somut olarak ortaya konulmaması nedeniylefeshin geçersizliğine ve işe iadeye karar vermiştir.
10. Hüküm davalı başvurucu tarafından temyiz edilmiştir.Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 10/9/2012 tarihli kararla iş akdinin feshine nedenolarak gösterilen personel giderinin Birlik gelirlerinin %40'ını aşıp aşmadığıhususunun bilirkişi vasıtasıyla tespitinden sonrabirdeğerlendirme yapılması gerektiğine işaret ederek ilk derece mahkemesi kararınıbozmuştur.
11. Mahkeme bozma ilamına uyarak yapmış olduğu yargılama sonundaverdiği 6/6/2013 tarihli kararla personel giderinin Birlik gelirlerinin %40'ınıaşmadığı ve sözleşmenin feshinden önce benzer bir tasarruf tedbiriuygulanmadığı gerekçesiyle davanın kabulüyle davacı işçinin işe iadesine kararvermiştir.
12. Hüküm başvurucu tarafından temyiz edilmiştir. Yargıtay 22.Hukuk Dairesi 26/12/2103 tarihinde ek nisbi ödemelergelirler arasında sayılamayacağından personel giderlerinin bilirkişi raporununaksine Birlik gelirlerinin %40'ını aştığı gerekçesiyle davacının işe iadesineilişkin kararın bozularak ortadan kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarakkarar vermiştir.
13. Davacı Z.M vekili maddi hatanın düzeltilmesi talebindebulunmuştur. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 14/10/2014 tarihinde "maddi hataya dayandığı ileri sürülen hususunhukuki takdire ilişkin olduğu'' gerekçesiyle talebi reddetmiştir.
14. Davacı vekili 10/8/2015 tarihinde ikinci kez maddi hatanındüzeltilmesi talebinde bulunmuştur. Daire 22/10/2015 tarihli kararıyla ek nisbi ödemelerin tebliğ ve yönetmeliklerin aksine kanundagelirler arasında sayıldığını ve normlar hiyerarşisine göre kanun hükümlerininöncelikli olup bu ödemeler dikkate alınmaksızın personel ödemelerinin gelirin%40'ını aştığı şeklindeki önceki kabulde maddi hata bulunduğunu belirterek,26/12/2013 tarihli bozma kararını ortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesikararını onamıştır.
15. Nihai kararı davacı işçinin işe iade talebinde bulunmasıüzerine 26/11/2015 tarihinde öğrenen başvurucu, 22/12/2015 tarihinde bireyselbaşvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. 18/6/2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılarMeclisi İle İhracat Birliklerinin Kuruluş ve GörevleriHakkında Kanun’un2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"b) Birlik: İhracatçıları örgütlendirmeksuretiyle ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarakgelişmesini sağlamak üzere, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz olarakkurulan ihracatçı birliğini,
(...)
d)TİM: Birliklerin koordinasyonunu sağlamak,ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda bulunmak, dışticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalaryapmak ve ihracatçıları en üst düzeyde temsil etmek üzere, ihracatçıbirliklerinin üst kuruluşu olan özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haizTürkiye İhracatçılar Meclisini,
ifade eder."
17. 5910 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''(3) Birliklerin görevleri şunlardır:
a) Dış ticarete ilişkin konularda çalışmalaryapmak, bu kapsamda; kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları veözel sektör kuruluşları ve ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdindeüyelerinin menfaatlerini ülke çıkarları çerçevesinde koruyucu ve geliştiriciçalışmalar yapmak.
b) İhracatçılar arasında mesleki ahlâk vedayanışmayı sağlamak.
c) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayınıalmak kaydıyla sektörü ile ilgili mevcut eğitim ve öğretim kurumlarına yardımdabulunmak, yenilerinin kurulmasına öncülük etmek ve katkıda bulunmak.
ç) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayınıalmak kaydıyla; amaç ve görevlerini gerçekleştirmeye yönelik vakıf kurmak veyakurulmuş olanlara iştirak etmek, bütçe imkânları çerçevesinde gerektiğinde malve hizmet almak, yaptırmak, satmak, kiralamak, rehin ve ipotek işlemleri tesisetmek ve kaldırmak, gerektiğinde iştigal sahası ile ilgili ortak hizmet verecekşirket, dernek, tesis ve işletmeler kurmak, kurulmuş olanlara iştirak etmek,laboratuvar, test, muayene ve belgelendirme konularında üyelerini desteklemek,fuar, sergi ve tanıtım faaliyetlerini düzenlemek, düzenlenecek fuar vesergilere iştirak etmek ve tanıtım faaliyetlerinde bulunmak.
d) TİM tarafından verilecek dış ticareteilişkin diğer görevleri yapmak.''
18. 5910 sayılı Kanun’un 20. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''(2)TİM ve birliklerde istihdam edilenler, buKanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmelik hükümleri ile 4857 sayılıİş Kanunu ve İnsan Kaynakları Yönetmeliği hükümlerine tabidir.''
19. 5910 sayılı Kanun’un geçici 1. maddesinin (4) numaralıfıkrası şöyledir:
''Personel giderleri gelirlerinin yüzde 40’ınıaşan birliklerin genel sekreterlikleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren üç yıl içerisinde, personel giderlerini bu seviyeye getirmekleyükümlüdür.''
V. İNCELEME VE GEREKÇE
20. Mahkemenin 28/6/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu; tabi olduğu 5910 sayılı Kanun'un 20. maddesinin(2) numaralı fıkrası uyarınca 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunuhükümlerine göre personel çalıştırdığını ve 4857 sayılı Kanun'un geciçi 1. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca iş akdiile çalışan davacının hizmet akdinin tasarruf tedbirleri kapsamında feshedildiğinibildirmiştir. Başvurucu, Yargıtayca ilk derecemahkemesi kararının ortadan kaldırarak davanın kesin olarak reddine kararverilmesinden sonra davacının talebi üzerine maddi hata gerekçesiyle bu bozmakararının ortadan kaldırılarak hükmün onanmasının usul hükümlerine, Yargıtayiçtihatlarına ve Anayasa'ya açıkça aykırı olduğunu belirterek adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
22. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü, 30/3/2011 tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa'da güvencealtına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesive buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki haklardan herhangibirinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese AnayasaMahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.
23. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasındabireysel başvurunun ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya daihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafındanyapılabileceği kurala bağlanmış, buna karşılık aynı maddenin (2) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuruyapamayacakları belirtilmiştir (Ballıdere BelediyeBaşkanlığı, B. No: 2012/1327, 12/2/2013, §§ 16-19; Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,25/12/2012, §§ 26-29; Doğubayazıt Ticaret veSanayi Odası, B. No: 2012/743, 5/3/2013, §§ 15-17; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, B.No: 2012/1430, 21/11/2013, §§ 20-28 ).
24. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmışöyledir:
"Kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşları ve üst kuruluşları ... kamu
tüzel kişilikleridir."
25. Anılan fıkrada belirtilenkamu tüzel kişisi kavramı içine merkezî idare birimleri ve yerindenyönetim kuruluşlarının yanında kanunla kurulan meslek kuruluşları dagirmektedir.
26. İhracatçı birlikleri, ihracatçıları örgütlendirmek suretiyleihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesinisağlamak üzere kurulan, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz meslekkuruluşlarıdır. İhracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’dabelirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Birlikler, idari ve mali yöndenEkonomi Bakanlığının denetimine tabidir (AYM, E.2017/26, K.2017/116, 12/7/2017,§ 14).
27. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrası ve 5910 sayılıKanun'un 2. ve 3. maddeleri gereğince kamu tüzel kişiliğini haiz meslekkuruluşu olan başvurucuya, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuruyapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (2)numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma hakkı tanınmamıştır.
28. Açıklanan gerekçelerle kamu tüzel kişiliğine sahip olanbaşvurucu Orta Anadolu İhracatçılar Birliği Genel Sekreterliğinin bireyselbaşvuru ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığından başvurunun diğer kabuledilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizinkişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun kişi bakımındanyetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA28/6//2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.