TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2015/14352)
Karar Tarihi: 20/9/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz AKINCI
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Raportör
:
Volkan SEVTEKİN
Başvurucu
:
Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri Genel Sekreterliği
Vekili
:
Av. Abdullah Arif KAYA
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kesin olarak verilen kararın maddi hata gerekçesiyleortadan kaldırılmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiği iddiasınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 26/8/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvurucunun 26/8/2015 tarihli ve 2015/14354 başvuru numaralıbireysel başvuru dosyasının konu yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2015/14352numaralı başvuru ile birleştirilmesine, incelemenin 2015/14352 başvuru numaralıbireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
7. Başvurucu Orta Anadolu İhracatçı Birlikleri GenelSekreterliği (Birlik)Yönetim Kurulu Başkanlarının 15/12/2009 tarihlitoplantısında tasarruf tedbirleri kapsamında fazladan istihdam edilenpersonelin iş akdinin feshedilmesine karar vermiştir.
8. Başvurucuya ait iş yerinde idari memur olarak çalışmakta olanA.Y. ile şube müdürü sıfatıyla çalışmakta olan S.Y.niniş akitleri alınan bu karar uyarınca 29/11/2010 tarihinde feshedilmiştir.
9. A.Y. ve S.Y., tasarruf tedbirleri gerekçesiyle iş akitlerifeshedilmişse de başkaca tasarruf tedbirleri uygulanmadan feshe kararverilemeyeceğini ve uygulanan kriterlerin keyfî olduğunu ileri sürerek feshingeçersizliğinin tespiti ve işe iade istemiyle 23/12/2010 tarihinde dava açmışlardır.
10. Ankara 8. İş Mahkemesi (Mahkeme) 21/2/2012 tarihlikararlarıyla kanunda üç yıllık bir geçiş süresi öngörülmesine rağmendavacıların hizmetine hangi nedenle ihtiyaç kalmadığının somut olarak ortayakonulmaması nedeniyle feshin geçersizliğine ve işe iadeye karar vermiştir.
11. Hükümlerin temyizi üzerine Yargıtay 22. Hukuk Dairesi(Daire) 10/9/2012 tarihli kararlarında iş akitlerinin feshine neden olarakgösterilen personel giderinin Birlik gelirlerinin %40'ını aşıp aşmadığıhususunun bilirkişi vasıtasıyla tespitinden sonra bir değerlendirme yapılmasıgerektiğine işaret ederek ilk derece mahkemesi kararlarını bozmuştur.
12. Mahkeme bozma kararlarına uyarak yapmış olduğu yargılamalarsonunda verdiği 6/6/2013 tarihli kararlarında personel giderinin Birlikgelirlerinin %40'ını aşmadığı ve sözleşmenin feshinden önce benzer bir tasarruftedbiri uygulanmadığı gerekçesiyle davaların kabulüyle davacıların işe iadesinehükmetmiştir.
13. Anılan hükümler başvurucu tarafından temyiz edilmiştir.Daire 27/12/2103 tarihinde ek nisbi ödemeler gelirlerarasında sayılamayacağından personel giderlerinin bilirkişi raporunun aksineBirlik gelirlerinin %40'ını aştığı gerekçesiyle davacıların işe iadesineilişkin kararların bozularak ortadan kaldırılmasına ve davaların reddine kesinolarak karar vermiştir.
14. Davacılar A.Y. ve S.Y.nin vekilimaddi hatanın düzeltilmesi talebinde bulunmuştur. Daire 23/9/2014 tarihinde "maddi hataya dayandığı ileri sürülen hususunhukuki takdire ilişkin olduğu'' gerekçesiyle maddi hata taleplerineilişkin dilekçelerin reddine karar vermiştir.
15. Davacılar vekili 30/3/2015 tarihinde ikinci kez maddihatanın düzeltilmesi talebinde bulunmuştur. Daire 10/6/2015 tarihlikararlarıyla ek nisbi ödemelerin tebliğ veyönetmeliklerin aksine kanunda gelirler arasında sayıldığını ve normlarhiyerarşisine göre kanun hükümlerinin öncelikli olup bu ödemeler dikkatealınmaksızın personel ödemelerinin gelirin %40'ını aştığı şeklindeki öncekikabulde maddi hata bulunduğunu belirterek, 27/12/2013 tarihli bozma kararlarınıortadan kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararlarını onamıştır.
16. Davacıların işe iade taleplerinde bulunması üzerine nihai kararlardanhaberdar olan başvurucu, 26/8/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
17. 18/6/2009 tarihli ve 5910 sayılı Türkiye İhracatçılarMeclisi ile İhracatçı Birliklerinin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun’un2.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"b)Birlik:İhracatçıları örgütlendirmek suretiyle ihracatı artırmak ve dış ticaretin ülkemenfaatine uygun olarak gelişmesini sağlamak üzere, özel bütçeye sahip ve tüzelkişiliği haiz olarak kurulan ihracatçı birliğini,
(...)
ç)Müsteşarlık: Dış Ticaret Müsteşarlığını,
d)TİM: Birliklerin koordinasyonunu sağlamak,ihracatçıların sorunlarının çözümüne yönelik çalışmalarda bulunmak, dışticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesine yardımcı olacak çalışmalaryapmak ve ihracatçıları en üst düzeyde temsil etmek üzere, ihracatçıbirliklerinin üst kuruluşu olan özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haizTürkiye İhracatçılar Meclisini,
ifade eder."
18. 5910 sayılı Kanun’un 3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''(3) Birliklerin görevleri şunlardır:
a) Dış ticarete ilişkin konularda çalışmalaryapmak, bu kapsamda; kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları veözel sektör kuruluşları ve ulusal ve uluslararası kuruluşlar nezdindeüyelerinin menfaatlerini ülke çıkarları çerçevesinde koruyucu ve geliştiriciçalışmalar yapmak.
b) İhracatçılar arasında mesleki ahlâk vedayanışmayı sağlamak.
c) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayınıalmak kaydıyla sektörü ile ilgili mevcut eğitim ve öğretim kurumlarına yardımdabulunmak, yenilerinin kurulmasına öncülük etmek ve katkıda bulunmak.
ç) TİM’in görüşünü ve Müsteşarlık onayınıalmak kaydıyla; amaç ve görevlerini gerçekleştirmeye yönelik vakıf kurmak veyakurulmuş olanlara iştirak etmek, bütçe imkânları çerçevesinde gerektiğinde malve hizmet almak, yaptırmak, satmak, kiralamak, rehin ve ipotek işlemleri tesisetmek ve kaldırmak, gerektiğinde iştigal sahası ile ilgili ortak hizmet verecekşirket, dernek, tesis ve işletmeler kurmak, kurulmuş olanlara iştirak etmek,laboratuvar, test, muayene ve belgelendirme konularında üyelerini desteklemek,fuar, sergi ve tanıtım faaliyetlerini düzenlemek, düzenlenecek fuar vesergilere iştirak etmek ve tanıtım faaliyetlerinde bulunmak.
d) TİM tarafından verilecek dış ticareteilişkin diğer görevleri yapmak.''
19. 5910 sayılı Kanun’un20. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
''(2)TİM ve birliklerde istihdam edilenler, buKanun ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılacak yönetmelik hükümleri ile 4857 sayılıİş Kanunu ve İnsan Kaynakları Yönetmeliği hükümlerine tabidir.''
20. 5910 sayılı Kanun’ungeçici 1.maddesinin (4) numaralı fıkrası şöyledir:
''Personel giderleri gelirlerinin yüzde 40’ınıaşan birliklerin genel sekreterlikleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihtenitibaren üç yıl içerisinde, personel giderlerini bu seviyeye getirmekleyükümlüdür.''
V. İNCELEME VE GEREKÇE
21. Mahkemenin 20/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
22. Başvurucu; tabi olduğu 5910 sayılı Kanun'un 20. maddesinin(2) numaralı fıkrası uyarınca 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunuhükümlerine göre personel çalıştırdığını ve 4857 sayılı Kanun'un geciçi 1. maddesinin (4) numaralı fıkrası uyarınca iş akdiile çalışan davacıların hizmet akdinin tasarruf tedbirleri kapsamındafeshedildiğini bildirmiştir. Başvurucu, ilk derece mahkemesi kararlarının Yargıtayca ortadan kaldırılarak davaların kesin olarakreddine karar verilmesinden sonra davacıların talebi üzerine maddi hatagerekçesiyle bu kararların ortadan kaldırılarak aleyhine karar verilmesininusul hükümlerine, Yargıtay içtihatlarına ve Anayasa'ya açıkça aykırı olduğunubelirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
23. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü, 30/3/2011 tarihli ve6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri HakkındaKanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa'da güvencealtına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesive buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki haklardan herhangibirinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese AnayasaMahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.
24. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1) numaralı fıkrasındabireysel başvurunun ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya daihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafındanyapılabileceği kurala bağlanmış, buna karşılık aynı maddenin (2) numaralıfıkrasının birinci cümlesinde kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuruyapamayacakları belirtilmiştir (Ballıdere BelediyeBaşkanlığı, B. No: 2012/1327, 12/2/2013, §§ 16-19; Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,25/12/2012, §§ 26-29; Doğubayazıt Ticaret veSanayi Odası, B. No: 2012/743, 5/3/2013, §§ 15-17; İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, B. No:2013/1430, 21/11/2013, §§ 20-28).
25. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrasının ilgili kısmışöyledir:
"Kamu kurumu niteliğindeki meslekkuruluşları ve üst kuruluşları ... kamu tüzel kişilikleridir."
26. Anılan fıkrada belirtilenkamu tüzel kişisi kavramı içine merkezî idare birimleri ve yerindenyönetim kuruluşlarının yanında kanunla kurulan meslek kuruluşları dagirmektedir.
27. İhracatçı birlikleri, ihracatçıları örgütlendirmek suretiyleihracatı artırmak ve dış ticaretin ülke menfaatine uygun olarak gelişmesinisağlamak üzere kurulan, özel bütçeye sahip ve tüzel kişiliği haiz meslekkuruluşlarıdır. İhracatçıların ilgili birliğe üye olmaları ve Kanun’dabelirtilen ödemeleri yapmaları zorunludur. Birlikler, idari ve mali yöndenEkonomi Bakanlığının denetimine tabidir (AYM, E.2017/26, K.2017/116, 12/7/2017,§ 14).
28. Anayasa'nın 135. maddesinin birinci fıkrası ve 5910 sayılıKanun'un 2. ve 3. maddeleri gereğince kamu tüzel kişiliğini haiz meslekkuruluşu olan başvurucuya, kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuruyapamayacaklarını hükme bağlayan 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (2)numaralı fıkrası uyarınca bireysel başvuru yapma hakkı tanınmamıştır.
29. Açıklanan gerekçelerle kamu tüzel kişiliğine sahip olanbaşvurucunun bireysel başvuru ehliyetinin bulunmadığı anlaşıldığındanbaşvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kişi bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA20/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.