TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ÖZLEM KIZILVEREN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/15069)
Karar Tarihi: 23/3/2017
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd.
:
Leyla Nur ODUNCU
Başvurucu
:
Özlem KIZILVEREN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru; 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle MücadeleKanunu'nun 21. maddesi kapsamında yapılan burs başvurusunun ve akabinde açılandavanın reddedilmesi nedeniyle eğitim hakkının, eşitlik ilkesinin, mülkiyet veadil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 11/9/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca 29/12/2014 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü sunmuştur.
7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyandabulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:
9. Başvurucunun babası, 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terörve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamındaTunceli Valiliği Zarar Tespit Komisyonuna (Komisyon) başvuruda bulunmuş;2008/3-1292 sayılı Komisyon kararına istinaden 21/4/2008 tarihinde sulhname imzalayarak 20.749,00 TL tazminat almıştır.
10. Başvurucu; Ege Üniversitesi Bergama Meslek YüksekokuluTekstil Bölümünde öğrenci iken 3713 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birincifıkrasında yer alan hüküm uyarınca karşılıksız burs verilmesi istemiyle14/9/2009 tarihinde, Başbakanlık Yüksek Öğrenim Kredi ve Yurtlar Kurumu GenelMüdürlüğüne (Genel Müdürlük) başvuruda bulunmuştur.
11. 23/10/2009 tarihli ve B.02.1.KYK.0.06.00.02/200 sayılı GenelMüdürlük yazında, yapılan değerlendirme sonucunda başvurucuya öğrenim ve katkıkredisi tahsis edilmiş olduğunun tespit edilmesi nedeniyle, Yönetmelikhükümleri gereğince kredi alan bir öğrencinin sosyal durumunda sonradan meydanagelen değişiklik sebebi ile kredisinin bursa dönüştürülmesinin mümkün olmadığıbelirtilerek talep reddedilmiştir.
12. Ret işlemine karşı başvurucu tarafından Ankara 16. İdareMahkemesinde iptal davası açılmıştır.
13. Ankara 16. İdare Mahkemesinin 30/4/2010 tarihli ve E.2009/1550,K.2010/583 sayılı kararı ile davanın reddine hükmedilmiştir. Mahkemeningerekçesi şöyledir:
"...Yukarıda aktarılan Kanun hükmüuyarınca, üniversite çağındaki öğrencilere Devletçe karşılıksız bursverilebilmesi için, öğrencinin köyünün terörle mücadeleden dolayı boşaltılmışolması gerekmektedir.
Dava dosyasına ibraz edilen, Tunceli Valiliğiİl Özel İdaresi Genel Sekreterliği Zarar Tespit Komisyonu Başkanlığı'nın27.08.2009 tarih ve ZTK 1902 sayılı yazısında; yapılan araştırma sonucundadavacının babasının terörden zarar gördüğü, davacının köyü olan Tunceli ili,Hozat ilçesi Kurukaymak Köyü'nün yörede yaşanan terörolayları ve terörle mücadeleden dolayı yoğun göç nedeniyle boşaldığı hususununbelirtildiği, Gümüşbağlar Köyü Muhtarlığı'nın19.11.2008 tarihli yazısında; köylerinde ikamet etmekte olan davacının babası(H.K.)'in terör olaylarından zarar gördüğü ve 1994 yılında Tunceli ili, Hozatilçesi Kurukaymak Köyü'nden köylerine göç ettiğininaçıklandığı görülmüş olup; yukarıda aktarılan belgeler incelendiğinde,davacının ailesiyle birlikte yaşadığı KurukaymakKöyü'nün terörle mücadeleden dolayı boşaltılmadığı, ancak terör olaylarınedeniyle yaşadıkları köyü 1994 yılında kendi istekleri ile terk ettiklerianlaşılmıştır.
Bu durumda; davacı öğrencinin ailesiylebirlikte yaşadığı köyün terörle mücadeleden dolayı boşaltılmamış olmasıkarşısında, davacının, terörle mücadeleden dolayı köyleri boşaltılanöğrencilere yüksek öğrenimleri süresince Devletçe verilecek burstanyararlandırılmasına yasal imkan bulunmadığından, dava konusu işlemde hukukaaykırılık bulunmamaktadır..."
14. Başvurucunun temyizi üzerine Danıştay Sekizinci Dairesinin24/9/2013 tarihli ve E.2010/6184, K.2013/6536 sayılı ilamı ile kararın usul vehukuka uygun olduğu, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenlerinin kararınbozulmasını gerektirecek nitelikte görülmediği belirtilerek onanmasına kararverilmiştir.
15. Karar düzeltme talebi, aynı Dairenin 29/5/2014 tarihli veE.2014/808, K.2014/4437 sayılı ilamı ile reddedilmiştir. Ret kararı 15/8/2014tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
16. Başvurucu, 11/9/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
17. 3/10/2016 tarihli ve 676 sayılı Olağanüstü Hal KapsamındaBazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 89. maddesiile ilga edilen, 5532sayılı Kanun'un 15. maddesiyle değişik 3713 sayılıKanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi şöyledir:
"Terörle mücadeleden dolayı köyleriboşaltılan üniversite çağındaki öğrencilere ve ölenlerin çocuklarına yükseköğrenimleri süresince Devletçe karşılıksız burs verilir."
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
18. Mahkemenin 23/3/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Eğitim Hakkının İhlalEdildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddialarıve Bakanlık Görüşü
19. Başvurucu; 5532 sayılı Kanunun 15. maddesiyle değişik 3713sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendinde yer alan hükümuyarınca yaptığı burs talebinin ve akabinde açtığı davanın reddedildiğini,babasının 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptığı başvuru kabul edilerek babasınatazminat ödenmesine karar verilmiş olmasına rağmen kendisinin yapmış olduğukarşılıksız burs başvurusu hakkında köylerini kendi istekleri ile terkettikleri gerekçesine dayanılarak talebin reddi yönünde karar verilmesindehukuki isabet bulunmadığını belirterek Anayasa’nın42. maddesinde tanımlananeğitim hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
20. Bakanlık görüşünde; devletin, egemenlik alanında bulunanherkes için belirli bir zaman zarfında mevcut olan eğitim kurumlarına erişimhakkını sağlama görevinin bulunduğu, eğitim hakkının düzenlenmesi vesınırlanması kapsamında devletin belirli bir takdir payının olduğu, bu takdirpayının diğer haklarla çelişmemesi gerektiği, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesininiçtihadında, eğitim hakkının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne taraf devletleraçısından, belirli bir düzeyde ve mahiyetteki eğitimi bizzat kendi imkânlarıile sağlama veya bu tür eğitimleri mali olarak destekleme yükümlülüğüyaratmadığına işaret ettiği, somut olayda doğrudan eğitim hakkına yönelik birmüdahalenin bulunmadığı, başvurucunun ileride ödemek zorunda kalacağı birborçtan şikâyet ederek eğitim hakkının ihlal edildiğini ileri sürdüğübelirtilmiştir.
21. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında Bakanlıkgörüşüne katılmadığını, babasına 5233 sayılı Kanun kapsamında tazminat ödemesiyapıldığını, bu bakımdan 3713 sayılı Kanun'un hükmünün emredici nitelikteolduğunu, buna rağmen burs talebinin kabul edilmediğini, ileride ödenmesikaydıyla öğrenim kredisi imkânının tanındığını beyan etmiştir.
2. Değerlendirme
22. Eğitim hakkı; kamu ve özel eğitim kurumlarını kapsadığı gibieğitimin ilk, orta ve yüksek öğrenim seviyelerini de kapsar. (Hikmet Balabanoğlu,B. No: 2012/1334, 17/9/2013,§ 28).
23. Anayasa’da yer alan eğitim ve öğrenim hakkı, kamumakamlarına bireyin eğitim ve öğrenim almasını engellememe negatif ödeviniyüklemekle birlikte tüm bireylere her alanda eğitim ve öğrenim imkânı sağlamasışeklinde pozitif bir ödev yüklememektedir (HikmetBalabanoğlu, § 29).
24. Başvurucu, Ege Üniversitesi Bergama Meslek YüksekokuluTekstil Bölümünde öğrenci olduğu dönemde, burs talebinin reddedilmesinin eğitimhakkını ihlal ettiğini iddia etmektedir.
25. Bu aşamada incelenmesi gereken husus eğitim hakkınınkullanımına veya haktan yararlanılmasına kamu gücünün işlem, eylem veya ihmalinedeniyle doğrudan bir müdahalenin söz konusu olup olmadığıdır. Eğer doğrudanbir müdahalenin varlığı tespit edilirse bu müdahalenin Anayasa'nın 13. ve 42.maddelerinde öngörülen şartlara uygun olup olmadığı değerlendirilmeli; buçerçevede müdahalenin hukuki dayanağının ve meşru bir amacının olup olmadığıile ölçülü ve demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı hususlarıntartışılarak ihlal iddiası hakkında bir sonuca varılması gerekir (Ünal Yıldırım, B. No: 2013/6776,5/11/2014, § 40).
26. Başvurucu, Ege Üniversitesi Bergama Meslek YüksekokuluTekstil Bölümündeki eğitiminin devam ettiği dönemde öğrenim kredisi ve katkı kredisialmakta iken kredisinin karşılıksız bursa dönüştürülmesini talep etmiştir.Genel Müdürlük kredi alan bir öğrencinin sosyal durumunda sonradan meydanagelen değişiklik sebebi ile kredisinin bursa dönüştürülmesinin mümkünolmadığını belirtilerek talebin reddine karar vermiştir. Başvurucu kredisininbursa dönüştürülmemesi nedeniyle eğitimine devam edemediğini iddia etmediğigibi anılan ret kararı nedeniyle eğitim hakkının nasıl engellendiğine ilişkinbir açıklamada da bulunmamıştır. Sonuç itibarıyla başvurucu hakkında tesisedilen işlem ile başvurucunun eğitim hakkını kullanmasına kamu gücünün işlem,eylem veya ihmali nedeniyle doğrudan bir müdahalenin söz konusu olmadığıanlaşılmaktadır.
27. Açıklanan nedenlerle, başvurucunun eğitim hakkının ihlali iddialarınailişkin olarak doğrudan bir müdahalenin olmadığı açık olduğundan, başvurunun bukısmının diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Eşitlik İlkesinin,Mülkiyet ve Adil Yargılanma Haklarının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucunun İddiaları
28. Başvurucu Kanun'un emredici hükmüne, kendisi ile aynıdurumda olanlara karşılıksız burs verilmesine rağmen burs talebinin reddedilmesinedeniyle eşitlik ilkesinin; başvurusunun ve davasının reddi sonucunda bursimkânından yoksun kalması, karşılıksız burs yerine aldığı krediden dolayı borçaltına girmesi nedeniyle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlaledildiğini iddia etmiştir.
2. Değerlendirme
29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (5) numaralıfıkrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 64.maddesinin (1) numaralı fıkrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği,başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz güniçinde bireysel başvuru yapılması gerekir (YasinYaman, B. No: 2012/1075, 12/2/2013, §§ 18, 19). Başvurucunun başvuruformunda değinmediği şikâyetler açısından otuz günlük süre koşulu işlemeyedevam eder (Seyithan Akkuş, B.No: 2013/4267, 24/2/2016, § 29).
30. Başvuru konusu olayda başvuru hakkındaki Bakanlık görüşübaşvurucuya tebliğ edilmiş; başvurucu, 14/4/2015 tarihli dilekçesi ileBakanlığın görüşüne beyanda bulunmuştur. Başvurucunun bu dilekçede, başvuruformunda yer almamakla birlikte yeni iddialarda (bkz. § 32) bulunduğu tespitedilmiştir.
31. Başvurucu tarafından 11/9/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunulduktan sonra otuz günlük başvuru süresinin dolması akabinde 14/4/2015tarihinde Mahkemeye sunulan dilekçede, ileri sürülen argümanların başvuruformunda sunulanlardan farklı olduğu ve sonraki dilekçede ihlal iddialarınıngenişletildiği anlaşılmıştır. Süresi içinde dile getirilmeyen bu iddialarınhaklı bir mazeret nedeniyle ileri sürülemediğine dair herhangi bir beyanda dabulunulmadığı tespit edildiğinden başvurucunun iddialarının incelenmesi mümkündeğildir.
32. Açıklanan nedenlerle, eşitlik ilkesinin, mülkiyet ve adilyargılanma haklarının ihlal edildiğine ilişkin iddiaların otuz günlük başvurusüresi geçtikten sonra ileri sürüldüğü anlaşıldığından anılan iddiaların diğerkabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Eşitlik ilkesinin, mülkiyet ve adil yargılanma haklarınınihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımınedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA23/3/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.