TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
RAMAZAN BULUT VE ALİ GÜNEY BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/6788)
Karar Tarihi: 10/3/2015
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Serruh KALELİ
Üyeler
:
Burhan ÜSTÜN
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör Yrd.
:
Derya ATAKUL
Başvurucular
:
Ramazan BULUT
Ali GÜNEY
Vekilleri
:
Av. Hüseyin ÇALİŞÇİ
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucular, "silahlıterör örgütüne üye olmak" suçunu işledikleri iddiasıylahaklarında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılamayapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşler ve manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 15/5/2014 tarihinde İstanbul 25. Asliye HukukMahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan ön incelemedebaşvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumun bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca 31/7/2014 tarihinde,kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere, dosyanın Bölümegönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 2/10/2014 tarihinde, kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 24/10/2014tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamdasunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
6. Başvurucu Ramazan Bulut tarafından yapılan 2014/6788numaralı bireysel başvuru dosyası ile başvurucu Ali Güney tarafından yapılan2014/11224 numaralı bireysel başvuru dosyası, aralarındaki hukuki ve fiiliirtibat nedeniyle birleştirilmiş, incelemeye 2014/6788 numaralı bireyselbaşvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetleşöyledir:
8. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK. 250. maddesiile yetkili) yürütülen soruşturma kapsamında başvuruculardan Ali Güney19/3/2007 tarihinde, Ramazan Bulut 20/3/2007 tarihinde gözaltına alınmıştır.
9. İstanbul 9. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK. 250. maddesi ilegörevli) 23/3/2007 tarih ve 2007/34 Sorgu sayılı kararı ile başvuruculardanRamazan Bulut’un tutuklanmasına, Ali Güney’in serbest bırakılmasına kararverilmiştir.
10. Başvurucular hakkında, İstanbul CumhuriyetBaşsavcılığının (CMK. 250. maddesi ile yetkili) 3/4/2007 tarih ve E.2007/534sayılı iddianamesi ile "silahlı terörörgütüne üye olmak ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'namuhalefet" suçlarını işledikleri iddiasıyla kamu davasıaçılmıştır.
11. İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesince (CMK. 250. maddesiile görevli), 23/10/2009 tarih ve E.2007/368, K.2009/261 sayılı karar ilebaşvurucuların "örgüt içindekihiyerarşik yapıya dâhil olmamakla birlikte, örgüte bilerek ve isteyerek yardımetme" suçundan ayrı ayrı 6 yıl 3 ay hapis cezası ilecezalandırılmalarına, başvuruculardan Ramazan Bulut’un tutuklu kaldığı süre gözönünde bulundurularak tahliyesine, "2911sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet"suçundan Mahkemenin görevsizliğine, dosyanın görevli ve yetkili GaziosmanpaşaAsliye Ceza Mahkemesine gönderilmek üzere tefrikine karar verilmiştir.
12. Başvurucuların temyizi üzerine karar, Yargıtay 9. CezaDairesinin 27/2/2013 tarih ve E.2011/6708, K.2013/2963 sayılı ilâmı ilebozulmuştur.
13. İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK. 250. maddesiile görevli) kapatılması üzerine, Mahkemece, 13/3/2014 tarih ve E.2013/57,K.2014/126 sayılı karar ile Mahkemenin görevsizliğine, dava dosyasının görevlive yetkili İstanbul Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
14. Yargılama, İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/192sayılı dava dosyasında devam etmektedir.
15. Başvurucular, 15/5/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuşlardır.
B. İlgiliHukuk
16. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 220.maddesinin (7) numaralı fıkrası.
V. İNCELEMEVE GEREKÇE
17. Mahkemenin 10/3/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda,başvurucuların 15/5/2014 tarih ve 2014/6788 numaralı bireysel başvuruları incelenipgereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
18. Başvurucular Ali Güney ve Ramazan Bulut, İstanbulCumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında sırasıyla 19/3/2007ve 20/3/2007 tarihlerinde gözaltına alındıklarını, “silahlı terör örgütüne üye olmak" suçundan haklarındaaçılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılamayapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
19. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
20. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığıncahaklarında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılamayapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.
21. Adalet Bakanlığı görüşünde, Anayasa Mahkemesinin öncekikararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüşsunulmayacağı, bununla birlikte başvurucular tarafından, makul sürede yargılamayapılmadığı iddiasıyla "2911 sayılıToplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet" suçundanyargılandıkları Gaziosmanpaşa 3. Asliye Ceza Mahkemesinin E.2009/2402 sayılıdava dosyasına ilişkin Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvurudabulunulduğu, İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı tarafından makulsürede yargılanma haklarının ihlal edildiği tespit edilen başvurucularatazminat ödenmesine karar verildiği ve kararın 18/9/2014 tarihinde kesinleştiğibelirtilmiştir.
22. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049,26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile AİHM kararlarından ortaya çıkan ve adilyargılanma hakkının somut görünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36.maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. AnayasaMahkemesi de Anayasa’nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçokkararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin 6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığındayorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lâfzî içeriğinde yer alan ve AİHMiçtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara,Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yer vermektedir. Somut başvurunun dayanağınıoluşturan makul sürede yargılanma hakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarıncaadil yargılanma hakkının kapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderleve mümkün olan süratle sonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirtenAnayasa’nın 141. maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makulsürede yargılanma hakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulmasıgerektiği açıktır (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).
23. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 41–45).
24. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarıncakişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul süredekarara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, cezakanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukununkuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızınkendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625,9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucular hakkında, "silahlı terör örgütüne üye olmak ve 2911 sayılıToplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet" suçlarınıişledikleri iddiasıyla soruşturma başlatılmıştır. Başvurucular hakkında isnatolunan suçlar, 5237 sayılı Kanun’un 220. maddesinin (4) numaralı fıkrası, 314.maddesinin (2) ve (3) numaralı fıkraları ile 6/10/1983 tarih ve 2911 sayılıToplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu’nun 32. maddesinin ikinci fıkrasında hapiscezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır. Bu çerçevede başvurucularhakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36. maddesinin güvencekapsamına girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §32).
25. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olupolmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediğiiddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olaraketkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takımtedbirlerin uygulanması anı ya da kamu davasının açıldığı tarihtir. Somutbaşvuru açısından bu tarih, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca başvurucularAli Güney ve Ramazan Bulut’un gözaltına alındıkları sırasıyla 19/3/2007 ve20/3/2007 tarihleridir. Ceza yargılamasında sürenin sona erdiği tarih, suçisnadının nihai olarak karara bağlandığı, yargılaması devam eden davalaryönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararınıverdiği tarihtir (B. No: 2013/695, 9/1/2014, § 35).
26. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen soruşturma kapsamında 19/3/2007tarihinde başvuruculardan Ali Güney’in, 20/3/2007 tarihinde Ramazan Bulut’ungözaltına alındığı, 23/3/2007 tarihinde İstanbul 9. Ağır Ceza MahkemesinceRamazan Bulut’un tutuklanmasına, Ali Güney’in serbest bırakılmasına kararverildiği, Başsavcılık tarafından başvurucular hakkında, 3/4/2007 tarihliiddianame ile "silahlı terör örgütüneüye olmak ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet"suçlarını işledikleri iddiasıyla kamu davası açıldığı tespit edilmiştir.İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesince yapılan yargılamada başvurucularınsavunmaları ile tanık beyanlarının alındığı, suça konu olaya ilişkin CD’lerinincelendiği ve 23/10/2009 tarihli karar ile başvurucuların "örgüt içindeki hiyerarşik yapıya dâhilolmamakla birlikte, örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme"suçundan ayrı ayrı 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına,başvuruculardan Ramazan Bulut’un tutuklu kaldığı süre göz önünde bulundurularaktahliyesine, "2911 sayılı Toplantı veGösteri Yürüyüşleri Kanunu'na muhalefet" suçundan Mahkemeningörevsizliğine, dosyanın görevli ve yetkili Gaziosmanpaşa Asliye CezaMahkemesine gönderilmek üzere tefrikine karar verildiği belirlenmiştir.Başvurucuların temyizi üzerine hükmün, Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 27/2/2013tarihli ilâmı ile bozulduğu, İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin kapatılmasıüzerine, Mahkemece, 13/3/2014 tarihli karar ile Mahkemenin görevsizliğine, davadosyasının görevli ve yetkili İstanbul Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesinekarar verildiği ve "silahlı terörörgütüne üye olmak” suçundan yargılamanınhalen İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesinin E.2014/192 sayılı dava dosyasındadevam ettiği anlaşılmıştır.
27. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nunöngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindeki yargılamaların makulsürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha önce bireysel başvuru konusuyapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No: 2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B.No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40).
28. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konuceza davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı,delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterlerdikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır. Başvurucuların tutum vedavranışlarıyla ve usuli haklarını kullanırkenözensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemli ölçüde sebep olduğu dasöylenemez. Anılan davaya bütün olarak bakıldığında, somut başvuru açısındanfarklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yön bulunmadığı ve söz konusuyaklaşık sekiz yıldır devam eden yargılama sürecinde makul olmayan birgecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
29. Açıklanan nedenlerle,başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
30. Başvurucular, makul süredeyargılama yapılmadığı için ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi tazminatahükmedilmesini talep etmişlerdir.
31. 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin (2) numaralı fıkrasışöyledir:
“Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolugösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, AnayasaMahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadankaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
32. Başvurucuların tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin yaklaşık sekiz yıldır devam eden yargılama süresi nazaraalındığında, yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlaltespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucularaayrı ayrı net 5.850,00 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
33. Başvurucular Ramazan Bulutve Hakan Güney tarafından ayrı ayrı yapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılamagiderinin ayrı ayrı başvuruculara ödenmesine ve belirtilen başvuruculara1.500,00 TL vekâlet ücretinin müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.
34. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık sekiz yıldır devam ettiği ve bu hususun makul sürede yargılanmahakkını ihlal ettiği gözetilerek, anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olanbir yargılama dosyasında, hukuka, adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğüzararın devam etmesinin önlenmesi amacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısasürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın birörneğinin ilgili Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucuların;
1. Makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği yönündekiiddialarının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altınaalınan makul sürede yargılanma haklarının İHLAL EDİLDİĞİNE,
B. Başvuruculara ayrı ayrı net 5.850,00 TL manevi TAZMİNATÖDENMESİNE, başvurucularıntazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucular tarafından ayrı ayrı yapılan 206,10 TL harçtanoluşan yargılama giderinin ayrı ayrı BAŞVURUCULARA ÖDENMESİNE ve 1.500,00 TLvekâlet ücretinin ise BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
D. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararın bir örneğinin İstanbul 4. Ağır Ceza Mahkemesinegönderilmesine,
10/3/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE kararverildi.