Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - RAUF BEKİROĞLU Başvurusuna İlişkin Karar - 19/7/2017

Başkan

:

Burhan ÜSTÜN

Üyeler

:

Serruh KALELİ

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Rıdvan GÜLEÇ

Raportör

:

Osman SARIASLAN

Başvurucu

:

Rauf BEKİROĞLU

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, üç yıllık eğitim sonucu alınan yüksekokuldiplomasının lisans düzeyinde kabul edilmesi için yapılan başvurununreddedilmesi nedeniyle eğitim hakkı ile bağlantılı olarak ayrımcılık yasağınınihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvuru 6/1/2014 tarihindeyapılmıştır.

3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 31/3/2014tarihinde, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafındanyapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:

7. Başvurucu, başvuru formuna ekli evraklardan anlaşıldığı üzere31/3/1967 tarihinde Millî Eğitim Bakanlığı AnkaraTekniker Yüksekokulundan mezun olmuştur.

8. Tekniker Yüksekokulları 1972 yılında kapatılmıştır.

9. Başvurucu, sahip olduğu teknikerlik diplomasına istinadenMillî Eğitim Bakanlığı Yapı İşleri Dairesi ile Sosyal Güvenlik KurumuBaşkanlığı Emlak Dairesinde teknik eleman ve teknik büro şefi olarak yaklaşıkyirmi beş yıl çalıştıktan sonra emekli olmuştur.

10. Öte yandan 4/11/1981 tarihindekabul edilen 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu 6/11/1981 tarihinde yürürlüğegirmiştir. Bu Kanun'la daha önce tanımlı olmayan ön lisans ve lisans kavramlarıyasal düzeyde tanımlanmıştır. Buna göre öğrenim süresi iki yıl (dört dönem)olan yüksekokullar ön lisans, öğrenim süresi dört yıl (sekiz dönem) olanyüksekokullar ise lisans derecesi olarak kabul edilmiştir.

11. 1/12/2004 tarihinde Türkiye"Avrupa Bölgesinde Yükseköğretimle İlgili Belgelerin Tanınmasına İlişkin Sözleşme"yi (Lizbon Sözleşmesi) imzalamıştır. 23/2/2006 tarihli ve 5463 sayılı Kanun'la LizbonSözleşmesi'nin Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından onaylanması uygunbulunmuştur.

12. Başvurucu; Lizbon Sözleşmesi'yle yabancı ülkelerdenuygulamalı bilimler alanında alınan üç yıllık yüksekokul diplomalarının lisansdiploması olarak kabulüne olanak sağlandığı, dolayısıyla kendisinin de sahipolduğu üç yıllık Tekniker Yüksekokulu diplomasının da lisans diploması olarakkabul edilmesi gerektiği savıyla Yükseköğretim Kuruluna (YÖK) idari başvurudabulunmuştur.

13. YÖK, başvuruya yasal süre içinde cevap vermeyerek talebizımnen reddetmiştir. Başvurucu, söz konusu ret işlemine karşı Ankara 10. İdareMahkemesi nezdinde iptal davası açmış; dava reddedilmiştir. Kararın gerekçekısmı şöyledir:

 "Dava dosyasının incelenmesinden ; 31.03.1967tarihinde üç yıllık eğitim veren Milli Eğitim Bakanlığı Tekniker Yüksek Okulumezunu olan ve halen emekli olan davacı tarafından yüksek tekniker okuludiplomasının uygulamalı bilimler alanında lisans derecesinde kabul edilerekdenklik verilmesi istemiyle yapılan 14.12.2010 tarihli başvurunun zımnen reddiüzerine görülmekte olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.

 Olayda, yukarıda yer verilen mevzuat uyarınca lisans diplomasınınverilmesi için en az sekiz yarı yıllık bir programı kapsayan bir yükseköğretimmezunu olunması gerektiği , ön lisansın ise en az ikiyıllık bir programı kapsaması gerektiği , eğitim süresinin üç yıllık olmasınınmezuniyetin ön lisans kapsamında olmasını değiştirmediği, bu nedenle üç yıllıkteknik yüksekokul mezunu olan davacı tarafından yüksek tekniker okuludiplomasının uygulamalı bilimler alanında lisans derecesinde kabul edilmesininmümkün olmadığı anlaşıldığından, davacı hakkında tesis edilen işlemde hukukaaykırılık bulunmamaktadır."

14. Karara karşı yapılan temyiz talebi Danıştay SekizinciDairesi tarafından reddolunmuş, söz konusu kararakarşı yapılan karar düzeltme talebi de aynı Daire tarafından 7/11/2013tarihinde reddedilmiştir. Karar düzeltme talebinin reddine dair karar 27/12/2013 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

15. Başvurucu 6/1/2014 tarihindebireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

A. Ulusal Hukuk

16. 2547 sayılı Kanun’un 3. maddesinin "r" bendişöyledir:

"ÖnLisans: Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programıkapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretimininilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir”

17. 2547 sayılı Kanun’un 3. maddesinin "s" bendi iseşöyledir:

"Lisans: Ortaöğretime dayalı, en az sekizyarı yıllık bir programı kapsayan biryükseköğretimdir.”

B. Uluslarası Hukuk

18. Avrupa İnsan Hakları Sözlemesi'nin(Sözleşme) 14. maddesi şöyledir:

"Bu Sözleşme’detanınan hak ve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din,siyasal veya diğer kanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığaaidiyet, servet, doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalıhiçbir ayrımcılık gözetilmeksizin sağlanmalıdır."

19. Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün2. maddesi şöyledir:

 "Hiç kimse eğitim hakkından yoksun bırakılamaz. Devlet, eğitim veöğretim alanında yükleneceği görevlerin yerine getirilmesinde, ana ve babanınbu eğitim ve öğretimin kendi dini ve felsefi inançlarına göre yapılmasınısağlama haklarına saygı gösterir."

20. Lizbon Sözleşmesi'nin "Bölüm VI. YüksekeğitimNiteliklerinin Tanınması" başlıklı kısmının VI.1'inci maddesi şöyledir:

 "Bir tanıma kararının, yüksek eğitim niteliğinin tevsik ettiğibilgi ve beceriyi temel aldığı ölçüde, her bir Taraf diğer bir Tarafta tevcihedilen yüksek eğitim niteliğini tanıyacaktır. Bunun yapılmaması için tanınmasıistenilen nitelik ile, tanıma talebi yapılan ülkedeki karsılıkolan nitelik arasında büyük bir fark olduğunun gösterilmesi gerekir.."

V. İNCELEME VE GEREKÇE

21. Mahkemenin 19/7/2017 tarihindeyapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

22. Başvurucu; üç yıllık (altı dönem) eğitim veren Millî EğitimBakanlığı Ankara Tekniker Yüksekokulundan mezun olduğunu, kendisinin mezunolduğu okul da dâhil olmak üzere tekniker yüksekokullarının kapatıldığını,şimdiye kadar bu okullardan mezun olanların ön lisans derecesine sahipolduklarını ifade etmiştir. Buna karşın Türkiye, 2004 yılında taraf olup 2016yılında TBMM tarafından uygun bulunarak mevzuatına dâhil olan LizbonSözleşmesi'nin başlangıcında yer alan "...Belgelerin adil bir şekilde tanınmasının eğitim hakkının temel bir ögesi vetoplumun bir sorumluluğu olduğuna inanarak..." ibaresine dayalıolarak Lizbon Sözleşmesi kapsamında yurt dışında alınmış ve süresi üç yıl (altıdönem) olan yüksekokul diplomalarını uygulamalı bilimler alanında lisansdüzeyinde kabul etmeye başlamıştır. Dolayısıyla başvurucu, Türkiye'nin kendiyüksekokullarından aynı koşullarda mezun olan kişilerin diplomalarını lisansdüzeyinde kabul etmediğini; bu durumun eğitim hakkı ve bağlantılı olarakayrımcılık yasağının ihlali anlamına geldiğini ileri sürmüştür. Başvurucuayrıca, söz konusu uygulamaya dayanak olan 2547 sayılı Kanun'un 3/s maddesininiptalini talep etmiştir.

B. Değerlendirme

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki tavsifi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki nitelendirmesinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu sebeplebaşvurucunun iddiaları eğitim hakkı çerçevesinde değerlendirilmiştir.

24. Anayasa ve Sözleşme'ye ek 1 No.luProtokol’de düzenlenen eğitim hakkının, “belirlibir zamanda var olan eğitim kurumlarına erişim hakkı”nı güvence altına aldığı veherhangi bir ayrıma gidilmeksizin özel eğitim ve kamu kurumları ile ilk, ortave yükseköğrenim seviyelerini kapsadığı anlaşılmaktadır (Hikmet Balabanoğlu, B.No: 2012/1334, 17/9/2013, § 28; Leyla Şahin/Türkiye, B. No: 44774/98,10/11/2005, §§ 134-136).

25. Bu kapsamda, 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesinin birincicümlesinden ilk olarak belirli bir zamanda var olan eğitim kurumlarına erişimhakkını herkese tanınması gerektiği sonucu çıkmaktadır. Bununla birlikte eğitimkurumlarına erişim hakkı, birinci cümlede tanınan eğitim hakkının sadece birparçasını teşkil etmektedir. Hakkın etkili olması için buna ilave olarakeğitimden yararlanan kişi “aldığı eğitimden menfaat sağlama” imkânına da sahipolmalıdır. Bu nedenle Sözleşme ve Lizbon Sözleşmesi kapsamında, bir ülkedeyürürlükte olan kurallara uygun olarak tamamlanan eğitimin yine söz konusuuluslararası metinlere taraf olan ülkerin resmîmakamlarınca tanınması gerekir. Dolayısıyla cümlenin olumsuz bir tarzdayazılmasından devletlerin 1 No.lu Protokol'ün 2. maddesi tarafından korunduğuşekliyle eğitim hakkına saygının temini için herhangi bir pozitifyükümlülüğünün bulunmadığı sonucu çıkarılmamalıdır. Ancak bu gereksinimin somutolay bazında ortaya konulması gerekir.

26. Hâlihazırda emekli olan başvurucunun1972 yılında kapatılan tekniker yüksekokullarından mezun olanların ve dahikendisinin lisans mezunu olarak kabul edilmesi için yaptığı idari başvurununtemelinde Türkiye'nin yukarıda ifade edilen Lizbon Sözleşmesi'ne taraf olmasıve bu Sözleşme'nin TBMM'nin onayı ile birlikte mevzuata dönüşmesinin bulunduğuhem başvuru formundan hem de ekli belgelerden anlaşılmaktadır. Anılan Sözleşme'deen genel hatlarıyla taraf ülkelerin birinde yapılan eğitim faaliyetinin diğerülke veya ülkeler tarafından ve belli şartların varlığı hâlinde geçerli kabuledilmesine ilişkin düzenlemeler bulunduğu görülmektedir.

27. Somut başvuruda ilk olarak eğitim hakkının kullanımına veyahaktan yararlanılmasına kamu gücünün işlem, eylem veya ihmali nedeniyledoğrudan bir müdahalenin söz konusu olup olmadığı incelenmelidir. Eğer doğrudanbir müdahalenin varlığı tespit edilirse bu müdahalenin Anayasa’nın 13. ve 42.maddelerinde öngörülen şartlara uygun olup olmadığı değerlendirilmeli; buçerçevede müdahalenin hukuki dayanağının ve meşru bir amacının olup olmadığıile ölçülü ve demokratik bir toplumda gerekli olup olmadığı hususlarınıntartışılarak ihlal iddiası hakkında bir sonuca varılması gerekir (Ünal Yıldırım, B. No: 2013/6776, 5/11/2014, § 40).

28. Başvuru konusu olayda başvurucunun talebini zımnen reddedenYÖK, üç yıllık tekniker diplomasının lisans düzeyinde kabul edilmesinin yasaldüzeyde mümkün olmadığı yolunda Ankara 10. İdare Mahkemesine savunma vermiş veişleminin gerekçesini bu şekilde ortaya koymuştur. Bu durum çerçevesinde devletinnegatif yükümlülükleri bağlamında 31/3/1967 tarihindemezun olan başvurucunun eğitim hakkına yönelik doğrudan bir müdahalesibulunmamaktadır. Bu durumda başvurucunun sahip olduğu üç yıllık TeknikerYüksekokulu diplomasının lisans düzeyinde kabul edilmesi talebinin kabuledilmemesi, eğitim hakkına yönelik bir kısıtlama olarak düşünülemez. Kaldı kibaşvurucunun ilgili dönemde yürürlükte olan mevzuata uygun şekilde eğitimaldığı ve eğitim gördüğü, mezun olduktan sonra da aldığı eğitim doğrultusundaçalışma hayatına devam ettiği, esasen başvurucunun yüksekokulda eğitimgörmesinin engellendiğine ilişkin bir şikâyetinin de bulunmadığı görülmüştür.Bu kapsamda başvurucunun talebine binaen YÖK'ün konuyla ilgili mevzuatekseninde tesis etmiş olduğu bireysel başvuruya konu edilen işlem, 2547 sayılıKanun'un amir hükümlerinin bir gereği olduğu anlaşılmaktadır.

29. Öte yandan başvurucunun diplomasının Lizbon Sözleşmesi'niimzalayan başka bir ülke makamlarından alınmadığı ise açıktır. Dolayısıylaolayda Lizbon Sözlemesi'nin uygulanmasını gereklikılacak şartlar bulunmamaktadır. Bu nedenle Anayasanın 90. maddesinin sonfıkrası anlamında bir kanun/sözleşme ihtilafından söz edilemeyecektir.

30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48.maddesinin (2) numaralı fıkrasına göre Mahkemece açıkça dayanaktan yoksunbaşvuruların kabul edilemez olduğuna karar verilebilir. Başvurucunun ihlaliddialarını temellendiremediği, iddialarının salt kanun yolunda gözetilmesi gerekenhususlara ilişkin olduğu, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veyamüdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlamaşikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Kürşat Eyol, B.No: 2012/665, 13/6/2013, § 20).

31. Açıklanan nedenlerle bir ihlal olmadığı açık olduğundaneğitim hakkı ve bağlantılı olarak ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine ilişkinbaşvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğudeğerlendirilmiştir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 19/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy