Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - RECEP KARA Başvurusuna İlişkin Karar - 15/1/2020

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Serdar ÖZGÜLDÜR

Hicabi DURSUN

Kadir ÖZKAYA

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Raportör

:

Elif ÇELİKDEMİR ANKITCI

Başvurucu

:

Recep KARA

Vekili

:

Av. Mahmut KAÇAN

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvuru, yakalama sırasında ve gözaltı esnasındakolluk görevlileri tarafından darbedilme ve hakarete maruz kalma nedeniyle kötümuamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru 24/2/2016 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle veUlusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerçerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

6. 1998 doğumlu olan başvurucu, Van'ın Muradiye ilçesinde7/10/2014 tarihinde düzenlenen protesto eylemlerine katıldığı gerekçesiylekolluk kuvvetleri tarafından yakalanarak gözaltına alınmıştır.

7. Başvurucu gözaltında iken hakkında iki kez sağlıkraporu alınmıştır.Muradiye Devlet Hastanesinden (Hastane) alınan 7/10/2014tarihi sağlık raporunda, başvurucunun herhangi bir şikâyetinin olmadığı,muayenesi neticesinde tıbbi müdahale gerektirecek bir bulguya rastlanmadığıaçıklanmıştır. Raporda ayrıca muayene sırasında sadece doktor ve başvurucunun bulunduğubelirtilmiştir.

8. Hastaneden alınan 8/10/2014 tarihli ve saat 23.24'tedüzenlenen ikinci sağlık raporunda, başvurucunun fiziki muayenesinde anormallikolmadığı ve darba dair bir bulgu bulunmadığı belirtilmiştir.

9. İki gün gözaltında kalan başvurucu, MuradiyeCumhuriyet Başsavcılığında (Savcılık) suça sürüklenen çocuk sıfatıylamüdafiiyle birlikte 9/10/2014 tarihinde alınan ifadesinde; olaylar sırasındapolise birkaç taş attığını, sonrasında olay yerinden ayrılmak istediğini ancakyakalandığını belirterek pişman olduğunu beyan etmiştir. Başvurucu, aynıtarihte Muradiye Sulh Ceza Hâkimliği tarafından tutuklanarak Van F Tipi YüksekGüvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna yerleştirilmiştir.

10. Başvurucu, yakalanması esnasında ve gözaltında kaldığısüre boyunca kolluk memurları tarafından darbedildiğini ve hakarete maruzkaldığını iddia ederek 23/12/2014 tarihinde şikâyetçi olmuştur. Başvurucuayrıca fiziki muayenesi yapılmadan hakkında sağlık raporu düzenlendiğini vekendisiyle birlikte kolluk memurlarının da muayene odasında olduğunu iddiaederek doktor ve sağlık görevlilerinden de şikâyetçi olmuştur.

11. Savcılık, başvurucunun soruşturmaya katılmasınısağlayarak 3/2/2015 tarihindeVan Cumhuriyet Başsavcılığı aracılığıyla ayrıntılışikâyetini almıştır. Başvurucunun şikâyeti şöyledir:

" ...Yaklaşık 10-15 kişilik polisekipi beni darp etmeye başladılar. Daha sonra beni Muradiye Emniyet Müdürlüğünegötürdüler, orada 2 gün kaldım. Bu iki gün içerisinde orada sürekli olarak benidarp edip sinkaflı küfürler ediyorlardı.daha sonra 1 gün beni nezarethaneyealdılar. bu süreler içerisinde polisler tarafından sürekli olarak hakaretemaruz kalmaktaydım..."

12. Başvurucu soruşturma makamlarına kendisini darbedenkolluk memurlarının kimliklerini tespit etmeye yarayacak, ayırt edici niteliktebilgi vermemiştir. Savcılık tarafından Muradiye Emniyet Müdürlüğüne müzekkereyazılarak başvurucunun yakalanma ve gözaltına alınmasında görevli kollukgörevlilerinin kimliklerinin tespit edilmesi istenmiş ise de başvurucunun katıldığıprotesto eylemlerinde (6-7 Ekim olayları) destek amacıyla Çevik Kuvvet ekibindegörevli çok sayıda polis memurunun Van il merkezinden görevlendirildiği veMuradiye ilçesinde görevli polislerle birlikte olaylara müdahale ettikleri,buna karşın toplu olarak düzenlenen yakalama tutanaklarının sadece ilçedegörevli polis memurlarınca imzalandığı belirtilerek başvurucuyu yakalayan polismemurlarının kimliklerinin tespit edilemediği bildirilmiştir.

13. Savcılık, başvurucunun şikâyet dilekçesinde tanık olarakisimlerini belirttiği ve kendisiyle birlikte gözaltına alınan kişilerin olayailişkin beyanlarına başvurmuştur. Tanıklar M.Ş. ve T.G., yakalama esnasındadarp edildiklerini ancak nezarethanede darba maruz kalmadıklarını beyan ederek,eylemi gerçekleştiren polislerin kimler olduklarını bilmediklerini, kişilerihatırlayamadıklarını ve görseler dahi teşhis edemeyeceklerini ifadeetmişlerdir.

14. Başvurucu hakkında sağlık raporu düzenleyenHastanenin giriş çıkışlarını gösteren kamera kayıtları bilirkişi marifetiyleincelenmiştir. Soruşturma dosyasında bulunan Cd İzleme Tutanağı'na görebaşvurucunun Hastaneye giriş çıkış görüntülerinde darbedildiğine dair bir husustespit edilmemiştir.

15. Soruşturma dosyasında bulunan 14/1/2015 tarihlitutanağa göre başvurucu, yakalandıktan sonra İlçe Emniyet Müdürlüğünezarethanesinin müsait olmaması nedeniyle Savcılık talimatı doğrultusunda ikigün İlçe Jandarma Karakolunun nezarethanesinde gözaltında kalmış ve bu süreboyunca nezarethane nöbetleri polis memurları tarafından tutulmuştur.

16. Savcılık, başvurucunun şikayetiyle ilgili yürüttüğüsoruşturma sonunda 19/11/2015 tarihinde kovuşturma yapılmasına yer olmadığınakarar vermiştir.Savcılığın karar gerekçesinin ilgili kısımları şöyledir:

"...Kimlik bilgileri tespit edilemeyenpolis memurları hakkındaki suçlar yönünden; müştekinin salt iddiaları haricindepolis memurlarının üzerineatılı bulunan suçtan dolayı dava açılmasını vesoruşturmanındevamını gerektirecek nitelikte ve yeterlilikte somut bir delilinelde edilemediği,

Şüpheli doktorlar ve sağlık personelininüzerine atılı resmi evrakta fikri sahtecilik eylemine yönelik olarak ise; bahsigeçen görevlilerin üzerlerine atılı bulunan suçtan dolayı dava açılmasını vesoruşturmanın devamını gerektirecek nitelikte ve yeterlilikte somut bir delilinelde edilemediği ..."

17. Başvurucunun Savcılık kararına yaptığı itiraz, ErcişSulh Ceza Hâkimliğinin (Hâkimlik) 5/1/2016 tarihli kararıyla reddedilmiştir.Hâkimliğin ret gerekçesi şöyledir:

"...Müştekinin şüpheliler hakkındasoyut iddiaları ile müştekinin tanık olarak bildirdiği kişilerin olayıhatırlamadıklarından bahisle beyanda bulunmamış olmaları dolayısıyla Mahkemecetaktiri gereken ve atılı suçlardan yargılama yapılmasına yeter şüpheyioluşturacak delilin dosyada bulunmadığı anlaşılmış olmakla Muradiye CumhuriyetBaşsavcılığının kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın usul ve yasaya aykırıyönünün bulunmadığı ..."

18. Anılan karar, başvurucuya 5/2/2016 tarihinde tebliğedilmiş, başvurucu 24/2/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİHUKUK

19. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu'nun 99. maddesi şöyledir:

"(1) Gözaltına alınan kişilerinbulundurulacakları nezarethanelerin maddî koşulları, bu kişinin hangigörevlinin sorumluluğuna bırakılacağı, sağlık kontrolünün nasıl yapılacağı,gözaltı işlemlerine ilişkin kayıt ve defterlerin nasıl tutulacağı, gözaltınaalınmanın başlangıcında ve bu tedbire son verildiğinde hangi tutanaklarıntutulacağı ve gözaltına alınan kişiye hangi belgelerin verileceği ile kolluktarafından gerçekleştirilen yakalama işlemlerinin yürütülmesinde uyulacakkurallar, yönetmelikte gösterilir."

20. 1/6/2005 tarihli ve 25832 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği'nin 9. maddesininbirinci fıkrası şöyledir:

"Yakalanan kişinin gözaltınaalınacak olması veya zor kullanılarak yakalanması hâllerinde hekim kontrolündengeçirilerek yakalanma anındaki sağlık durumu belirlenir."

V. İNCELEME VEGEREKÇE

21. Mahkemenin 15/1/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucununİddiaları

22. Başvurucu; yakalanması esnasında 10-15 kollukgörevlisi tarafından 15 dakika boyunca kendisine cebir uygulandığını, polisaracında da darba maruz kaldığını, ayrıca polis merkezi veya Kaymakamlık binasıolduğunu düşündüğü yerdeyken de sözlü ve fiilî şiddetin devam ettiğini,kendisini darbeden polis memurlarını teşhis edebileceğini düşündüğünü ifadeetmiştir. Ek olarak hastaneye götürüldüğünde yanında polisler olduğu içindoktora şikâyetlerini söyleyemediğini ve tıbbi muayeneden geçirilmeden hakkındasağlık raporu düzenlendiğini, buna yönelik şikayetlerinin Savcılıkça eksiksoruşturulduğunu, gözaltında tutulma koşullarının işkence kapsamındasayılabileceğini belirterek kötü muamele yasağının ihlal edildiğini ilerisürmüştür.

B. Değerlendirme

23. Başvurucunun şikâyetlerinin temeli, yakalanma vegözaltı sürecinde kolluk memurları tarafından fiilî ve sözlü şiddete maruzkalması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğine yöneliktir. Her nekadar başvurucu gözaltında tutulma koşullarının uygun olmadığını ifade etmişise de bireysel başvuruya konu ettiği sürecin kolluk görevlileri tarafındandarbedilmesi iddiasına ilişkin soruşturma süreci olduğu dikkate alınarakinceleme bu kapsamda yapılmıştır.

24. Anayasa'nın 17. maddesinin birinci ve üçüncüfıkraları şöyledir:

"Herkes, yaşama, maddî ve manevîvarlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.

...

Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz;kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz."

25. Anayasa’nın 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

 “Devletin temel amaç ve görevleri,(...) kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adaletilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyalengelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gereklişartları hazırlamaya çalışmaktır.”

26. Herkesin maddi ve manevi varlığını koruma vegeliştirme hakkı Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınmıştır. Anılanmaddenin birinci fıkrasında insan onurunun korunması amaçlanmıştır. Üçüncüfıkrasında da kimseye işkence ve eziyet yapılamayacağı, kimsenin insanhaysiyetiyle bağdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayacağı hükümaltına alınmıştır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014,§ 80).

27. Devletin bireyin maddi ve manevi varlığını koruma vegeliştirme hakkına saygı gösterme yükümlülüğü, öncelikle kamu otoritelerinin buhakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüncü fıkrasında belirtilenşekillerde kişilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalarınıgerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlüğüne saygı göstermeyükümlülüğünden kaynaklanan negatif ödevidir (Cezmi Demir ve diğerleri,§ 81).

28. Anayasa’nın 17. maddesi Anayasa'nın 5. maddesiylebirlikte değerlendirildiğinde devlete ayrıca kişilerin işkence ve eziyete ya dainsan haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza veya muameleye maruz bırakılmalarınıengelleyecek tedbirler alma ödevi yüklemektedir. Anılan yükümlülük, devletinkişilerin fiziksel ve ruhsal bütünlüklerini idari ve yasal mevzuat aracılığıylakoruma hususundaki pozitif yükümlülüğünü oluşturmaktadır.

29. Devletin kişinin maddi ve manevi varlığını korumahakkı kapsamında sahip olduğu pozitif yükümlülüğün usule ilişkin boyutuçerçevesinde bireyin bir devlet görevlisi tarafından hukuka aykırı olarak veAnayasa’nın 17. maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutulduğunailişkin savunulabilir bir iddiasının bulunması hâlinde olay hakkında etkili birresmî soruşturmanın yürütülmesi gerekmektedir (Cezmi Demir ve diğerleri,§ 110; Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 25).

30. Ancak bir soruşturmanın başlatılabilmesi içinöncelikle işkence ve kötü muamele konusundaki iddialar uygun delillerledesteklenmelidir. İddia edilen olayların gerçekliğini tespit etmek için hertürlü makul şüpheden uzak kanıtların varlığı gerekir. Bu nitelikteki bir kanıtyeterince ciddi, açık ve tutarlı emarelerden ya da aksi ispat edilemeyenbirtakım karinelerden de oluşabilir. Ancak bu uygun koşulların tespiti hâlindebir soruşturma yükümlülüğünün bulunduğundan bahsedilebilir (C.D., B. No:2013/394, 6/3/2014, § 28).

31. Öte yandan bir şikâyet yapılmadığında bile kötümuameleyi gösteren yeterli belirtiler olduğunda soruşturma açılmasısağlanmalıdır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, §116).

32. Bu noktada kişinin sağlıklı hâldeyken gözaltınaalındığı ancak salıverildiği anda ya da salıverilmeden önce vücudunda yaralanmatespit edildiği durumlarda söz konusu yaralanmanın nasıl oluştuğu hususundamakul bir açıklama getirme ve mağdurun bu yöndeki iddialarını şüphede bırakacakkanıtları sunma yükümlülüğünün devlete ait olduğunu, özellikle ilgiliiddiaların doktor raporları ile doğrulandığı hâllerde kötü muamele yasağıbağlamında açık sorunların ortaya çıkacağını ifade etmek gerekir (CezmiDemir ve diğerleri, § 94).

33. Anayasa Mahkemesi, asgari eşik seviyesini aştığıvarsayılan kötü muamele iddialarının makul şüphe kalmayacak şekildekanıtlanması şartını aramakta ve başvurularda öncelikle bu konudaki kanıtlamasorununu ele almaktadır. Burada kötü muameleye maruz kalması nedeniyle mağdurolduğunu ileri süren kişilerin kötü muamele yasağı kapsamına giren ağırlıktabir muamele görmüş olabileceklerini gösteren emareleri ve delilleri sunmalarıgerektiğini belirtmek gerekir. Bu kapsamda, mağdur olduğunu ileri sürenkişilerin olgulara dayanmayan, yetersiz açıklamaları, iddialarının delillerledesteklenmemesi hatta kimi zaman delillerin uyumsuzluğu, kötü muameleninyapıldığı yer, zaman ve diğer konulardaki çelişkili ifadeleri gibi hususlarkötü muamelenin gerçekliğini şüpheye düşürür. Bu durumda iddiaların savunabilirolduğundan ve dolayısıyla bu iddialara ilişkin derhâl resmî bir soruşturmabaşlatılması gerekliliğinden söz edilemeyecektir. Bu gibi durumlar -iddialarıngüçlü bir dayanak ile birlikte yetkili merciler nezdinde dile getirilmemesi-söz konusu olduğunda mağdur olduğunu ileri süren kişilerin etkili birsoruşturma yürütülmesine ilişkin meşru (haklı) bir beklentiye girebileceklerinisöyleyebilmek de mümkün değildir (Beyza Metin, B. No: 2014/19426, 12/12/2018,§ § 45, 46).

34. Bununla birlikte kişilerin iddialarını desteklemekiçin yetkili makamlara zamanında başvurmaları gibi bir özen yükümlülükleri debulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi, bu tür şikâyetleri esastan inceleyebilmekiçin bu konuda haklı bir neden ileri sürülmediğinde kişilerin iddialarınıdesteklemek için kendilerinden makul olarak beklenen her şeyi yerinegetirdiğine kanaat getirmek durumundadır. Aksine kanaat getirildiğinde sözkonusu iddialar savunabilir düzeye ulaşmadığı için kötü muamele yasağının ihlaledildiğinin incelenebilmesi mümkün olmamaktadır (Beyza Metin, § 47).

35. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 47. maddesinin (3),48.maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkraları uyarınca bireysel başvuruda,kamugücünün neden olduğu iddia edilen ihlale dair olayların tarih sırasına göreözeti yapılmalı; bireysel başvuru kapsamındaki hakların ne şekilde ihlaledildiği, buna ilişkin gerekçeler ve deliller açıklanmalıdır (Veli Özdemir, B.No: 2013/276, 9/1/2014, §§ 19, 20).

36. Kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddialarınailişkin başvurularda, başvurucuların delil elde etmeleri konusundaki zorluklardikkate alınmakta ve başvuruculardan ihlal iddialarını kanıtlamaları beklenmemektedir.Ancak başvuruculardan ihlal iddialarının araştırılmasına, dosya kapsamındasahip olunan bilgi ve belgelerle karşılaştırılarak bir değerlendirmeyapılmasına elverişli somut bir olay anlatımı yapmaları beklenmektedir (MehmetÖzkara, B. No: 2015/7415, 17/7/2019, § 31).

37. Başvurucu, gözaltına alınırken ve polis merkezindetutulduğu sırada sözlü ve fiziksel şiddete uğradığını ileri sürmektedir.Başvurucu hakkında gözaltına alınırken ve gözaltı süresi uzatıldıktan sonraalınan sağlık raporlarında, başvurucuda darp ve cebir izine rastlanmadığınayönelik tespit yapıldığı anlaşılmaktadır. Başvurucu, her iki sağlık raporununda muayenesi yapılmaksızın düzenlendiğini iddia etmiş ise de bu iddiayıdestekleyen bir olguya ulaşılamamıştır. Öte yandan başvurucunun muayenesırasında kolluk memurlarının yanında olması nedeniyle darbedildiğinidoktorlara söylemediği iddiasının aksine sağlık raporlarında muayene odasındasadece başvurucu ve doktorun bulunduğu belirtilmiştir.

38. Kolluk kontrolünden (gözaltından) çıkarıldıktan sonrabaşvurucu, suça sürüklenen çocuk sıfatıyla ifadesini Savcılığa müdafiyardımından yararlanarak vermiştir. Başvurucunun ifadesinde, kolluk güçleritarafından kendisine şiddet uygulandığına dair bir söylemi bulunmamaktadır. Başvurucununkorktuğu, çekindiği için bu tür bir beyanda bulunamadığına ya da bu iddialarıileri sürdüğü hâlde Savcılıkça dikkate alınmadığına ilişkin başvuru formundabir bilgi de yer almamaktadır.

39. Başvurucu, darbedildiğini iddia ettiği tarihten yaklaşıküç ay sonra Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunmuştur. Başvurucu, şikâyetetmek için üç ay gibi uzun süre beklemesinin nedenini soruşturma sürecinde veyabireysel başvurusunda açıklamamıştır.

40. Savcılıkça 3/2/2015 tarihinde alınan şikâyet beyanındabaşvurucu, maruz kaldığını ileri sürdüğü şiddete ilişkin somut bir anlatımdabulunmamış, sadece darbedildiğini ileri sürmüştür. Buna karşın başvurucunun neşekilde darbedildiğine ilişkin ayrıntılı beyanda bulunmadığı ve kendisinidarbettiğini ileri sürdüğü polis memurlarının kimlik teşhisine yarayacak ayırtedici bir ifadesinin olmadığı anlaşılmaktadır.

41. Diğer yandan yapılan soruşturma kapsamında alınantanık beyanları ve tespit edilen kamera görüntülerinde başvurucunundarbedildiğine dair somut bir olgunun bulunmayışı da dikkate değerdir.

42. Tüm bu tespitlere göre başvuruya konu fiilî ve sözlüşiddet olayına ilişkin olarak olay tarihinden yaklaşık üç ay sonra ilerisürülen somutlaştırılmamış iddialar ile bu iddiaları desteklemeyen sağlıkraporları birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun kötü muameleye maruzkaldığına ilişkin olarak savunulabilir bir iddiasının bulunmadığı sonucunaulaşılmıştır.

43. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksunolması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 15/1/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy