TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
REMZİYE UYAR VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/2845)
Karar Tarihi: 7/6/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Nuri NECİPOĞLU
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör Yrd.
:
Derya ATAKUL
Başvurucular
:
1. Remziye UYAR
2. Gül YARAR
3. Murat MARHAN
4. Kadir UYAR
5. Mehmet MENGÜTEKİN
6. Nejla MENGÜTEKİN
7. Nur UYAR
8. Muhammet Emin MARHAN
9. Hamza MARHAN
Vekili
:
Av. Temel ÇOLAK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, murislerin trafik kazasında vefat etmeleri sonucuortaya çıkan maddi ve manevi zararın tazmini talebiyle açılan davada yargılamanınuzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma ve mülkiyet haklarının ihlaledildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 28/2/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına vebu kapsamda sunulan görüşlerine atfen başvuru hakkında görüş sunulmayacağınıbildirmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucular, murislerinin trafik kazasında vefat etmelerisonucu ortaya çıkan maddi ve manevi zararlarının tazmini talebiyle 5/9/2003tarihinde dava açmışlardır. Samsun 4. Asliye Hukuk Mahkemesi 12/11/2003 tarihlikararı ile Mahkemenin yetkisizliğine, talep edildiği takdirde dava dosyasınınyetkili Fatsa Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.
9. Fatsa Asliye Hukuk Mahkemesinin E.2004/193 sayılı dosyasınakaydedilen davada Mahkemece 8/7/2004 tarihli karar ile davalılarınbelirlenebilecek tüm gayrimenkulleri üzerine ihtiyati tedbir konulmasına kararverilmiştir. Fatsa Tapu Sicil Müdürlüğü 21/7/2004 tarihli yazı ile davalılardanH.Ü. adına kayıtlı Ilıca köyü, Sarmaşık mevkiinde bulunan 1510, 1525, 1526,1579 ve 1580 parsel numaralı taşınmazlara ihtiyati tedbir konulduğunu, diğerdavalıların adlarına kayıtlı taşınmaz mal kaydına rastlanılamadığınıbildirmiştir.
10. Mahkemece 15/6/2010 tarihli karar ile davanın kısmenkabulüne karar verilmiş, davalı H.Ü.ye karşı açılan dava husumet yokluğundanreddedilmiştir. Temyiz üzerine karar, Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin (Daire)29/6/2012 tarihli ilamı ile manevi tazminat miktarı yönünden bozulmuştur. Karardüzeltme talebi, Dairenin 17/1/2013 tarihli ilamı ile kısmen kabul edilerekdavalı H.Ü. hakkında verilen Mahkeme kararı bozulmuştur. Fatsa 2. Asliye HukukMahkemesinin kurulmasının ardından yargılamaya bu Mahkemede devam edilmiş,Mahkemece bozmaya uyularak yapılan yargılamada 17/12/2013 tarihli karar iledavanın kısmen kabulü ile hükmedilen tazminatın davalılardan müştereken ve müteselsilen alınarak başvuruculara verilmesine kararverilmiştir. Karar, Dairenin 26/11/2014 tarihli ilamı ile onanarak kesinleşmiştir.
11. Başvurucular 31/1/2014 tarihinde Samsun 3. İcra MüdürlüğününE.2014/814 sayılı dosyasında davalılar aleyhine icra takibi başlatmışlardır.Anılan takibe yönelik olarak davalı H.Ü. adına kayıtlı Ilıca köyü, 1510 parselnumaralı taşınmaza ilişkin haciz işlemi yapılmış olup icra takip dosyasının,takipsiz bırakılması nedeniyle 11/2/2015 tarihinde işlemden kaldırıldığıanlaşılmıştır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
12. Mahkemenin 7/6/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
13. Başvurucular kamuya açık belgelerde kimliklerinin gizlitutulması talebinde bulunmuşlardır. Başvurucuların, gizlilik taleplerinin kabuledilebilmesi için somut bir olgu sunmadıkları görüldüğünden taleplerininreddine karar verilmesi gerekir.
A. Makul SüredeYargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
14. Başvurucular, makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiğini ileri sürmüşlerdir.
1. Kabul EdilebilirlikYönünden
15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
16. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinyargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanınikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icraaşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği, yargılaması devameden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13,2/7/2013, §§ 50, 52).
17. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkinyargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanınkarmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılamasürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındakimenfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 41-45).
18. Anılan ilkeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesinin benzerbaşvurularda verdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda 11 yıl 2 aylıkyargılama süresinin makul olmadığı sonucuna varmak gerekir.
19. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
B. Mülkiyet Hakkınınİhlal Edildiğine İlişkin İddia
20. Başvurucular; murislerinin trafik kazasında vefat etmelerisonucu ortaya çıkan maddi ve manevi zararlarının tazmini talebiyle 5/9/2003tarihinde açtıkları davada 21/7/2004 tarihinde davalılardan H.Ü.ye aittaşınmazlar üzerine ihtiyati tedbir konulduğunu, Mahkemece 17/12/2013 tarihlikarar ile toplam 273.037,75 TL destekten yoksun kalma tazminatı ile 38.000 TLmanevi tazminatın olay tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi iledavalılardan tahsiline karar verildiğini belirtmişlerdir. Başvurucular; uzunsüren yargılama esnasında davalıların mal varlıklarını üçüncü kişileredevrettiklerini, dolayısıyla Mahkemece hükmedilen alacaklarını tahsil imkânıolsa bile bunun uzun zaman alacağını belirterek adil yargılanma haklarınınihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.
21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların ihlal iddialarının, Mahkemecehükmedilen alacağın davalılardan tahsil edilememesine yönelik olduğuanlaşılmıştır. Başvurucuların bu şikâyeti mülkiyet hakkı kapsamındadeğerlendirilmiştir.
22. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralıfıkrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların Mahkemece kabul edilemezliğinekarar verilebileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun ihlal iddialarınıkanıtlayamadığı, temel haklara yönelik bir müdahalenin olmadığı veyamüdahalenin meşru olduğu açık olan başvurular ile karmaşık veya zorlamaşikâyetlerden ibaret başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu,B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).
23. Somut olayda başvurucular, murislerinin trafik kazasındavefat etmeleri sonucu ortaya çıkan maddi ve manevi zararlarının tazminitalebiyle 5/9/2003 tarihinde dava açmışlardır. Fatsa Asliye Hukuk MahkemesininE.2004/193 sayılı dosyasına kaydedilen davada Mahkemenin 8/7/2004 tarihlikararı ile davalıların belirlenebilecek tüm gayrimenkulleri üzerine ihtiyatitedbir konulmasına karar verilmiş, davalılardan H.Ü. adına kayıtlı taşınmazlaraihtiyati tedbir konulmuştur. Fatsa 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin kurulmasınınardından yargılamaya bu Mahkemede devam edilmiş, Mahkemece 17/12/2013 tarihlikarar ile davanın kısmen kabulü ile hükmedilen tazminatın davalılardanmüştereken ve müteselsilen alınarak başvurucularaverilmesine karar verilmiş ve karar, Dairenin 26/11/2014 tarihli ilamı ileonanarak kesinleşmiştir. Başvurucuların 31/1/2014 tarihinde Samsun 3. İcraMüdürlüğünün E.2014/814 sayılı dosyasında davalılar aleyhine icra takibibaşlattıkları, anılan takibe yönelik olarak davalı H.Ü. adına kayıtlı Ilıcaköyü, 1510 parsel numaralı taşınmaza ilişkin haciz işlemi yapıldığı ve icratakip dosyasının takipsiz bırakılması nedeniyle 11/2/2015 tarihinde işlemdenkaldırıldığı anlaşılmıştır.
24. Başvurucular tarafından yapılan icra takibi, özel hukukkişileri arasındaki bir takip olup devletin taraf sıfatı bulunmamaktadır.Başvuru konusu olayda, icra takibinin devam etmesinde İcra Müdürlüğüneyüklenebilecek herhangi bir kusur da isnat edilmemiştir. Kaldı ki icratakibinin, takipte bulunan alacaklı tarafından yürütülmesi esas olup İcraMüdürlüğünün kendiliğinden hareket etmesi de mümkün değildir (Feridun Köylü, B. No: 2013/4454,15/10/2014, § 49). Başvuru konusu olayda, icra takibine rağmen alacağın tahsiledilememesi hususunda kamu makamlarından kaynaklanan bir gecikme olmadığı gibiİcra Müdürlüğüne yüklenebilecek herhangi bir kusur da isnat edilmemiştir.Dolayısıyla icra süreci nedeniyle mülkiyet hakkına yönelik bir ihlalinolmadığının açık olduğu anlaşılmıştır.
25. Açıklanan nedenlerle, başvurunun, diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktanyoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
26. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”
27. Başvurucular, maddi ve manevi tazminat talebindebulunmuşlardır.
28. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğisonucuna varılmıştır.
29. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında dava konusu hukuki menfaatin niteliği, dava dosyasındaki tarafsayısı ve aile birliği de dikkate alınarak başvurucular NejlaMengütekin ve Mehmet Mengütekin'emüştereken net 14.000 TL, başvurucular Murat Marhan,Muhammet Emin Marhan ve Hamza Marhan'amüştereken net 14.000 TL, başvurucular Remziye Uyar ve Nur Uyar'a müşterekennet 14.000 TL, başvurucular Gül Yarar ve Kadir Uyar'a ayrı ayrı net 14.000 TLmanevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
30. Başvurucular tarafından maddi tazminat talebinde bulunulmuşolmakla beraber tespit edilen ihlal ile iddia edilen maddi zarar arasındailliyet bağı bulunmadığı anlaşıldığından başvurucuların maddi tazminattaleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
31. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.236,60 TL harç ve1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.036,60 TL yargılama giderininbaşvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurucuların kamuya açık belgelerde kimliklerinin gizlitutulması taleplerinin REDDİNE,
B. 1. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
D. Başvurucular Nejla Mengütekin ve Mehmet Mengütekin'emüştereken net 14.000 TL, başvurucular Murat Marhan,Muhammet Emin Marhan ve Hamza Marhan'amüştereken net 14.000 TL, başvurucular Remziye Uyar ve Nur Uyar'a müşterekennet 14.000 TL, başvurucular Gül Yarar ve Kadir Uyar'a ayrı ayrı net 14.000 TL manevitazminat ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
E. 1.236,60 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam3.036,60 TL yargılama giderinin BAŞVURUCULARA MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Fatsa 2. Asliye Hukuk Mahkemesine(E.2013/94, K.2013/512) GÖNDERİLMESİNE,
H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE7/6/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.