TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
R. K. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/13794)
Karar Tarihi: 22/2/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
GİZLİLİK TALEBİ KABUL
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Hasan Tahsin GÖKCAN
Raportör
:
Mehmet Sadık YAMLI
Başvurucu
:
R. K.
Vekili
:
Av. Ferdi AMCA
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, sınır dışı edilme işleminin iptali istemiyle açılandavanın makul sürede sonuçlandırılmaması nedeniyle adil yargılanma hakkınınihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 8/8/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından, başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, daha önce sunulan görüşler ve AnayasaMahkemesi tarafından ortaya konulan ilkeler çerçevesinde yeni bir görüşsunulmasına gerek bulunmadığını belirterek görüş sunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
9. Rusya Federasyonu vatandaşı olan ve 4/9/2000 tarihlerindeTürkiye’ye giriş yapan Çeçen asıllı başvurucuya, muhtelif tarihli emirlerle enson 2/8/2001 tarihine kadar geçerli oturma izni verilmiştir.
10. Başvurucu 23/6/2004 tarihinde bir grup kişiyle birliktegözaltına alınmış ve 25/6/2004 tarihinde Yabancılar Şube Müdürlüğüne teslimedilmiştir.
11. İçişleri Bakanlığı 19/7/2004 tarihli işlemiyle başvurucununpasaport ve vize temin etmesi hâlinde üçüncü bir ülkeye çıkışının yapılması,aksi hâlde Türkiye'ye geldiği ülkeye çıkışının sağlanması yönünde kararvermiştir.
12. Başvurucu, bu işleme karşı 17/8/2004 tarihinde davaaçmıştır. Ankara 1. İdare Mahkemesinin 23/8/2004 tarihli kararıyla dilekçeninyenilenmesine karar vermesi üzerine başvurucu tarafından yeniden davaaçılmıştır. Başvurucu, söz konusu dava sürerken 25/9/2004 tarihinde serbestbırakılmıştır.
13. Yenilenen davaya bakan Ankara 9. İdare Mahkemesi, 17/11/2005tarihli kararıyla davayı reddetmiştir. Danıştay Onuncu Dairesi 20/7/2010tarihli kararı ile herhangi bir terör örgütü ile bağlantısı tespit edilemeyenbaşvurucunun ülkesine iade edilmesi hâlinde baskı ve zulüm görme tehlikesialtında bulunması nedeniyle üçüncü bir ülke tarafından sığınma talebi kabuledilene kadar ikamet izni verilmesi gerekirken sınır dışı edilmesine ilişkinişlemde ve aksi yönde verilen kararda hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiylekararı bozmuştur. Karar düzeltme istemi de 28/3/2012 tarihli kararlareddedilmiştir.
14. Ankara 9. İdare Mahkemesi, bozmaya uymuş ve 6/6/2012 tarihlikararıyla dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Bu karar, DanıştayOnuncu Dairesinin 28/3/2013 tarihli kararıyla onanmış ve 13/5/2014 tarihlikararla karar düzeltme istemi reddedilerek kesinleşmiştir. Bu karar 10/7/2014tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvuru 8/8/2014 tarihinde yapılmıştır.
15. Öte yandan başvurucu, İstanbul Emniyet Müdürlüğü YabancılarŞubesinde doksan bir gün geçirmesine dair hususlarla ilgili olarak 21/3/2005tarihinde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) başvurmuş (B. No: 10424/05,19/10/2010); AİHM, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 3. ve 5.maddelerinin ihlal edildiği sonucuna varmıştır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 22/2/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
17. Başvurucu, sınır dışı edilme işlemine karşı açtığı davanınyaklaşık on yıl sürmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamında makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ve manevi tazminatahükmedilmesini istemiştir.
B. Değerlendirme
18. Anayasa’nın 148. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“Herkes, Anayasadagüvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiğiiddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir…”
19. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasında, herkesinAnayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden Sözleşmekapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıylaAnayasa Mahkemesine başvurabileceği belirtilmiştir. Buna göre Anayasa ileAnayasa Mahkemesine bireysel başvuruda sadece Anayasa ve Sözleşme'nin ortakkoruma alanı içinde olan temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkiniddiaları inceleme görevi verilmiştir.
20. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 36. maddesini Anayasa'nınyargılamaya ilişkin diğer hükümleri ile Sözleşme'nin 6. maddesi ve Sözleşme'yi yorumlayan AİHM içtihadı ışığındayorumlamaktadır (Güher Ergun ve diğerleri,B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38; Onurhan Solmaz,B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22; AdnanOktar, B. No: 2012/917, 16/4/2013, § 21).
21. Bu çerçevede bireysel başvuruya konu olan, sınır dışı edilmeişlemine karşı açılan davada makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğineilişkin şikâyetin de ancak ortak koruma alanında olan ve Anayasa'nın 36.maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında veSözleşme'nin 6. maddesi ile buna ilişkin AİHM içtihadı gözönündebulundurularak incelenmesi gerekmektedir.
22. AİHM; yabancıların ülkeye girişleri, ikametleri ve sınırdışı edilmeleri ile ilgili işlem ve yargılama süreçlerinin, Sözleşme’nin 6.maddesinin (1) numaralı fıkrası anlamında bir “medeni hak ve yükümlülük” veyabir “suç isnadının” esasının karara bağlanması ile ilgili olmadığını kabulederek anılan Sözleşme hükmünün belirtilen yargılama süreçleri bakımındanuygulanabilir olmadığına karar vermiştir (Maaouia/Fransa [BD], B. No: 39652/98, 5/1/2000, §§ 33-40; Z.M. ve I.M., B. No: 2015/2037, 6/1/2016,§ 62).
23. Anayasa Mahkemesi içtihadında da sınır dışı edilmekararlarına ilişkin uyuşmazlıkları konu alan yargılama süreçlerine ilişkinşikâyetlerin medeni hak niteliğinde olmaması nedeniyle adil yargılanma hakkıkapsamında bireysel başvuruya konu edilemeyeceği belirlenmiştir (Z.M. ve I.M.). Bakılmakta olan bubaşvuruda da anılan içtihattan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı anlaşılamaktadır.
25. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin konubakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurucunun kamuya açık belgelerde kimliğinin gizlitutulması talebinin KABULÜNE,
B. Başvurunun konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABULEDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA22/2/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.