TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
SALİH TUĞRUL BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/1988)
Karar Tarihi: 17/5/2016
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Recep KÖMÜRCÜ
Alparslan ALTAN
Celal Mümtaz AKINCI
Raportör
:
Recep ÜNAL
Başvurucu
:
Salih TUĞRUL
Vekili
:
Av. Gülizar TUNCER
Av. Fazıl Ahmet TAMER
Av. Erman ÖZTÜRK
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, Adli Tıp Kurumunun raporuna rağmen infazınertelenmesi talebinin toplum güvenliği gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyleyaşam hakkı; işkence, eziyet ve insan haysiyeti ile bağdaşmayan muamele yasağı,ayrımcılık yasağı, özgürlük ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı ve etkilibaşvuru hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 13/2/2014 tarihinde İstanbul 8. Ağır Ceza Mahkemesivasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasına engel teşkil edecek bireksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 21/4/2014 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 25/4/2014 tarihinde, başvurununkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü 26/5/2014 tarihinde AnayasaMahkemesine sunmuştur.
6. Bakanlık tarafından Anayasa Mahkemesine sunulan görüş3/6/2014 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu, Bakanlığıngörüşüne karşı beyanlarını 6/6/2014 tarihinde ibraz etmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Projesi (UYAP) bilişim sistemi aracılığıyla erişilen bilgi vebelgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
1. Bireysel BaşvuruÖncesi Süreç
8. Başvurucu, Diyarbakır 4. Ağır Ceza Mahkemesinin 4/12/2001tarihli ve E.1999/77, K.2001/375 sayılı kararıyla müebbet hapis cezasına mahkûmedilmiştir.
9. Başvurucu elli sekiz yaşında olup başvuru tarihi itibarıylayaklaşık on yedi yıldır cezaevinde bulunmaktadır. Kendi beyanına göre 2007yılında cezaevinde bulunduğu sırada iki kez kalp krizi geçirmiş ve ardındankısmi felç durumu ortaya çıkmıştır. Yine kendi beyanına göre 2013 yılındaCezaevinde bulunduğu sırada beyin kanaması geçiren başvurucu, reflekslerini vehafızasını yitirmiş, kendi başına hayatını sürdüremez hâle gelmiştir.
10. Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun 14/6/2013 tarihli ve6759 sayılı raporunda “üç ay süreyle hastaneşartlarında fizik tedavi ve rehabilitasyonunun sağlanması”sonrasında yeni tetkikler yapılarak durumun değerlendirilmesi yönünde mütalaabildirilmiştir.
11. Anılan rapor doğrultusunda başvurucu, Metris T Tipi Cezaİnfaz Kurumuna nakledilmiş; daha sonra durumuyla ilgili yeni rapor düzenlenmesiamacıyla Adli Tıp Kurumuna sevk edilmiştir.
12. Başvurucunun durumunun Anayasa’nın 104. maddesinin ikincifıkrasının (b) bendi kapsamında olup olmadığı, infazın ertelenmesi, 13/12/2004tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un105/A maddesinin (3) numaralı fıkrasının (b) bendi kapsamında olup olmadığıhususlarında görüşleri sorulan Adli Tıp Kurumu 3. İhtisas Kurulunun 20/9/2013tarihli ve 10780 sayılı raporunda “dosyadamevcut tıbbi evrakına göre serebrovasküler hastalıköyküsünün bulunduğu, ilgili tıbbi evrakı ve kurulumuzda yapılan muayenesisonucunda ileri derecede motor afazisinin bulunduğu, kişinin tedavi verehabilitasyon sürecinin daha uygun koşullarda sağlanması amacıyla a) 5275sayılı ... Kanun’un 16. maddesinde yararlanılarak 6 (altı) ay süreyle infaztehirinin (infazına ara verilmesinin) uygun olduğu, b) Tehir bitiminde sondurumunu gösterir tıbbi evrakı ile birlikte muayene edilmek üzere Kurulumuzagönderilmesi sonrasında sorulan diğer hususlar açısından değerlendirilerekgörüş düzenlenebileceği” yönünde mütalaa bildirilmiştir.
13. Bakırköy Cumhuriyet Başsavcılığının (İlamatve İnfaz Bürosu) 25/11/2013 tarihli ve 2013/312 sayılı kararı ile kolluk görevilerince düzenlenen araştırma tutanağı, ilam ve AdliTıp Kurumu raporu birlikte değerlendirilmiş ve 5275 sayılı Kanun’un 16.maddesinin (6) numaralı fıkrası gereğince başvurucunun hapis cezasınıninfazının ertelenmesi talebinin reddine karar verilmiştir.
14. Anılan karara yönelik itiraz, Diyarbakır 4. Ağır CezaMahkemesinin 15/1/2014 tarihli ve 2014/26 Değişik İş sayılı kararıylareddedilmiştir.
15. Bu karar 15/1/2014 tarihinde öğrenilmiştir.
16. Başvurucu 4/2/2014 tarihinde bulunduğu Siirt E Tipi KapalıCeza İnfaz Kurumundan Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesine sevk edilmişancak mahkûm koğuşunun güvenli olmadığı gerekçesiyle İnfaz Kurumuna gerigötürülmüştür.
17. Başvurucu 13/2/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
2. Bireysel Başvuru SonrasıSüreç
18. Daha önce yapılan araştırmaya ilişkin tutanakta 5275 sayılıKanun’un 16. maddesinin (6) numaralı fıkrasında belirtilen "infazın geri bırakılmasının toplum güvenliğibakımından ağır ve somut tehlike oluşturup oluşturmayacağı" hususunundeğerlendirilmediği gerekçesine istinaden Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının23/9/2014 tarihli yazısı ile Mersin Emniyet Müdürlüğünden bu hususun açıklığakavuşturulması istenmiştir.
19. Anılan Emniyet Müdürlüğünün cevap yazısında başvurucununhapis cezasının infazının ertelenmesi hâlinde toplum güvenliği bakımından ağırve somut tehlike oluşturacağına dair herhangi bir veri elde edilemediğibildirilmiştir.
20. Anılan yazı üzerine Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının24/9/2014 tarihli ve 2010/1-2454 İlamat sayılı kararıile başvurucunun hapis cezasının infazının iyileşinceye kadar geribırakılmasına karar verilmiştir. Kararın sonuç kısmı şöyledir:
“…
1- Maruz kaldığı ağır bir hastalık veyaengellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idameettiremediğinden ve infazın geri bırakılmasının toplum güvenliği bakımındanağır ve somut tehlike oluşturmayacağı değerlendirildiğinden, Hükümlü Salih TUĞRUL'un, halen infaz edilmekte olan … cezasının, 5275[s]ayılı ... Kanun’un 16/6. maddesi gereğince İYİLEŞİNCEYE KADAR GERİBIRAKILMASINA,
2- Adli Tıp Kurumu raporunda herhangi bir sürebelirtilmediği anlaşılmakla 5275 [s]ayılı Yasa’nın 16/3. maddesi gereğince,hükümlünün … yılda bir sağlık kontrolü yaptırılmak üzere CumhuriyetBaşsavcılığımıza müracaat etmesi gerektiği şeklinde yükümlülük belirlenmesine,
3- Geri bırakma süresi içerisinde hükümlününbulunacağı yerinaçık adresi ve telefon numaraları ileiler[i]de meydana gelebilecek değişikliklerin zamangeçirilmeksizin bildirilmesinin istenmesine,
4- Belirlenen yükümlülüklere aykırı hareketedilmesi durumunda geri bırakma kararının kaldırılacağının ihtar edilmesine,
… karar verildi.”
B. İlgili Hukuk
21. 5275 sayılı Kanun’un “Hapiscezasının infazının hastalık nedeni ile ertelenmesi” kenar başlıklı16. maddesi şöyledir:
“(1) Akıl hastalığına tutulan hükümlününcezasının infazı geriye bırakılır ve hükümlü, iyileşinceye kadar Türk Ceza Kanununun 57 ncimaddesinde belirtilen sağlık kurumunda koruma ve tedavi altına alınır. Sağlıkkurumunda geçen süreler cezaevinde geçmiş sayılır.
(2) Diğer hastalıklarda cezanın infazına,resmî sağlık kuruluşlarının mahkûmlara ayrılan bölümlerinde devam olunur. Ancakbu durumda bile hapis cezasının infazı, mahkûmun hayatı için kesin bir tehliketeşkil ediyorsa mahkûmun cezasının infazı iyileşinceye kadar geri bırakılır.
(3) Yukarıdaki fıkralarda belirtilen geribırakma kararı, Adlî Tıp Kurumunca düzenlenen ya da Adalet Bakanlığıncabelirlenen tam teşekküllü hastanelerin sağlık kurullarınca düzenlenip Adlî TıpKurumunca onaylanan rapor üzerine, infazın yapıldığı yer CumhuriyetBaşsavcılığınca verilir. Geri bırakma kararı, mahkûmun tâbi olacağıyükümlülükler belirtilmek suretiyle kendisine ve yasal temsilcisine tebliğedilir. Mahkûmun geri bırakma süresi içinde bulunacağı yer, kendisi veya yasaltemsilcisi tarafından ilgili Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilir. Mahkûmunsağlık durumu, geri bırakma kararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca veya onunistemi üzerine, bulunduğu veya tedavisinin yapıldığı yer CumhuriyetBaşsavcılığınca, sağlık raporunda belirtilen sürelere,birsürebulunmadığıtakdirdebirer yıllık dönemleregöre bu fıkrada yazılı usule uygunolarakincelettirilir.İncelemesonuçlarınagöregeribırakmakararını veren Cumhuriyet Başsavcılığınca, geri bırakmanın devam edipetmeyeceğine karar verilir. Geri bırakma kararını veren CumhuriyetBaşsavcılığının istemi üzerine, mahkûmun izlenmesine yönelik tedbirler,bildirimin yapıldığı yerde bulunan kolluk makam ve memurlarınca yerinegetirilir. Bu fıkrada yazılı yükümlülüklere aykırı hareket edilmesi hâlindegeri bırakma kararı, kararı veren Cumhuriyet Başsavcılığınca kaldırılır. Bukarara karşı infaz hâkimliğine başvurulabilir.
…
(6) Maruz kaldığı ağır bir hastalık veyaengellilik nedeniyle ceza infaz kurumu koşullarında hayatını yalnız idameettiremeyen ve toplum güvenliği bakımından ağır ve somut tehlikeoluşturmayacağı değerlendirilen mahkûmun cezasının infazı üçüncü fıkradabelirlenen usule göre iyileşinceye kadar geri bırakılabilir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
22. Mahkemenin 17/5/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
23. Başvurucu; tedavi ve rehabilitasyon amacıyla infaza altı ayara verilmesinin uygun olduğu yönünde Adli Tıp Kurumu raporuna ve başvurucununCezaevinde tek başına hayatını idame ettiremeyecek durumda ve her an ölüm riskialtında olmasına rağmen infazın ertelenmesi talebinin toplum güvenliğigerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle yaşam, özgürlük ve güvenlik hakları ileişkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğini, bu uygulamanın temelindesiyasi görüşüne bağlı ayrımcı tutumun yattığını, bu nedenle ayrımcılıkyasağının ihlal edildiğini, kendisi gibi siyasi nedenlerle mahkûm olankişilerin hukuki başvuru yollarından sonuç almasının mümkün olmadığını, bunedenle etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini, Cumhuriyet Başsavcılığınınerteleme talebinin reddine dair kararına karşı itirazlarında temas edilenhususların itiraz merciinin kararının gerekçesinde tartışılmadığını ve sürecinmakul sürede sonuçlandırılmadığını, bu nedenlerle adil yargılanma hakkınınihlal edildiğini ileri sürmüş; tahliyeye ve manevi tazminata hükmedilmesitaleplerinde bulunmuştur.
B. Değerlendirme
24. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün “Düşme kararı” kenar başlıklı 80. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (ç) bendi şöyledir:
“(1) Bölümler ya daKomisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdaki hâllerde düşme kararıverilebilir:
…
ç) Bölümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçedenötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir nedengörülmemesi.”
25. Başvurucunun tüm ihlal iddialarının temelinde hastalığınarağmen Cezaevinde tutulmaya devam edilmesi ile tedavi ve rehabilitasyonununsağlanmaması yer almaktadır. Bir başka ifadeyle hastalığına rağmen Cezaevindentahliye edilmemesinin başvurucunun anayasal hak ve özgürlüklerini ihlal ettiğiiddiası, başvurunun özünü teşkil etmektedir.
26. Bu bağlamda başvurunun incelenmesini haklı kılan temelneden, hapis cezasının infazına devam edilmesi olup Diyarbakır CumhuriyetBaşsavcılığınca 24/9/2014 tarihinde herhangi bir süreye bağlanmaksızınbaşvurucu iyileşinceye kadar infazın geri bırakılmasına karar verildiği tespitedilmiştir. Bu şartlar altında başvurunun incelenmesini haklı kılan nedenbulunmadığının kabulü gerekir.
27. Açıklanan nedenlerle başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmediğindendüşmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun incelenmesininsürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyleDÜŞMESİNE,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA
17/5/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.