TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
SAMİ ÇELEBİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/71472)
Karar Tarihi: 21/10/2020
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU
Basri BAĞCI
Raportör
:
Kamber Ozan TUTAL
Başvurucu
:
Sami ÇELEBİ
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, ceza soruşturması kapsamında mal varlığıhakkında verilen elkoyma tedbiri nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 22/12/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.
7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyandabulunmamıştır.
III. OLAY VEOLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleolaylar özetle şöyledir:
9. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi silahlı bir darbeteşebbüsüyle karşı karşıya kalmış ve Bakanlar Kurulu tarafından ülke genelinde21/7/2016 tarihinden itibaren doksan gün süreyle olağanüstü hâl (OHAL) ilanedilmesine karar verilmiştir. Müteaddit defalar uzatılan OHAL 19/7/2018tarihinde son bulmuştur. Darbe teşebbüsüne ilişkin süreç, OHAL ilanı, OHALdöneminin gerektirdiği tedbirlere ilişkin detaylı açıklamalar AnayasaMahkemesinin Aydın Yavuz ve diğerleri ([GK], B. No: 2016/22169,20/6/2017, §§ 12-20, 47-66) kararında yer almaktadır.
10. Başvurucu, polis olarak görev yapmakta iken darbeteşebbüsü sonrasında anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs ve FetullahçıTerör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) üye olma suçlarınıişlediği şüphesiyle Kocaeli Cumhuriyet Başsavcılığınca (Başsavcılık) 19/8/2016tarihinde gözaltına alınmıştır. Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimliği 22/8/2016tarihinde başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmasınakarar vermiştir.
11. Başsavcılık 2/9/2016 tarihinde anayasal düzeniortadan kaldırmaya teşebbüs ve silahlı terör örgütüne üye olma suçlarındanhaklarında soruşturma yürütülen başvurucu dâhil bazı şüphelilerin mal varlığıhakkında elkoyma tedbiri uygulanmasını talep etmiştir.
12. Kocaeli 1. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) 5/9/2016tarihinde talebi kabul etmiştir. Kararın gerekçesinde, başvurucu ile diğerşüphelilerin soruşturma konusu suçu işlediklerine dair kuvvetli şüphenin mevcutolduğu belirtilmiştir. Kararda 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza MuhakemesiKanunu'nun 128. maddesi ile 27/7/2016 tarihli ve 29783 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ileBazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun HükmündeKararname'nin (KHK) 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (ı) bendi dayanakolarak gösterilmiştir.
13. Başvurucu 31/10/2016 tarihinde elkoyma kararınaitiraz etmiştir. Hâkimlik 14/11/2016 tarihinde itirazın reddine kesin olarakkarar vermiştir.
14. Bu karar başvurucuya 22/11/2016 tarihinde tebliğedilmiştir.
15. Başvurucu 22/12/2016 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
16. Başsavcılık 26/12/2016 tarihinde mal varlığıdeğerlerinin atılı suçtan kaynaklandığına dair kamu davası açmaya yeterli delilbulunmadığı ve 15/8/2016 tarihli ve 671 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıKurum ve Kuruluşlara İlişkin Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun HükmündeKararname'nin 31. maddesi ile değişik 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı TerörleMücadele Kanunu'nun 20/A maddesi uyarınca üzere tedbiri gereken bir durumunbugüne kadar ortaya çıkmadığını belirterek başvurucunun mal varlığı üzerindekielkoyma tedbirinin kaldırılmasını talep etmiştir.
17. Kocaeli 2. Sulh Ceza Hâkimliği, 27/12/2016 tarihli ve2016/7626 Değişik İş sayılı kararı ile başvurucunun da içinde bulunduğuşüphelilerin mal varlıkları üzerindeki elkoyma tedbirlerini kaldırmıştır.Kararın gerekçesinde mal varlığı değerlerinin müsnet suçtan elde edildiğinedair somut delil bulunmadığı belirtilmiştir.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
18. Mahkemenin 21/10/2020 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları ve Bakanlık Görüşü
19. Başvurucu, tedbire konu mal varlığının suçtan eldeedildiğine dair somut bir delil bulunmadığını ve darbe teşebbüsü ile herhangibir ilgi veya bağlantısı olmadığını vurgulamıştır. Başvurucu, mal varlığınıçalışarak elde ettiğini belirtmiş ve kanuni dayanaktan yoksun müdahaleninölçüsüz olduğunu ifade etmiştir. Başvurucu, sonuç olarak bu gerekçelerlemülkiyet hakkı ile suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğini ilerisürmüştür.
20. Bakanlık görüşünde başvurucunun mal varlığı üzerindekonulan tedbirin kaldırıldığı belirtilmiştir. Bakanlık, elkoyma kararınınşartları oluşmadığı iddiasının 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi uyarıncatazminat davasında ileri sürülebileceğinden başvuru yollarının tüketilmemesinedeniyle başvurunun kabul edilemez bulunması gerektiğini ifade etmiştir.Bakanlık; yürütülen soruşturma kapsamında 5271 sayılı Kanun'un 128. maddesineuygun olarak verilen elkoyma kararında herhangi bir keyfîlik ya da takdirhatası bulunmadığı, dolayısıyla müdahalenin kanuni, meşru ve orantılı olduğuyönünde görüş bildirmiştir.
B. Değerlendirme
21. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucunun mal varlığı hakkında elkoyma tedbirinin uygulanmasınailişkin şikâyeti esas itibarıyla mülkiyet hakkını ilgilendirdiğindenbaşvurucunun tüm iddialarının mülkiyet hakkı bağlamında incelenmesi uygungörülmüştür.
22. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fıkrasında "Herkes,mülkiyet ve miras haklarına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyethakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlananmülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen hertürlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, §20).
23. Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 4/7/2013 tarihli veE.2013/8830, K.2013/18335 sayılı; 23/9/2013 tarihli ve E.2013/14435,K.2013/21106 sayılı ve 14/12/2015 tarihli ve E.2014/19906, K.2015/19237 sayılıilamlarından da anlaşıldığı üzere 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesindedüzenlenen yol, bir yandan başvurucunun maruz kaldığı elkoyma işleminin hukukaaykırılığının tespitini, diğer yandan da uğradığı zararın tazmini imkânınısağlamaktadır. Bu nedenle 5271 sayılı Kanun’un 141. maddesi ile öngörülen hukukyolu başvurucunun şikâyetleri açısından erişilebilir ve elverişli bir çözümolanağı ve makul ölçüde bir başarı imkânı sunmaktadır (Mehmet Ali Aslan,B. No: 2013/2429, 30/3/2016, § 28).
24. Somut olayda, başvurucu hakkında FETÖ/PDY üyeliğisuçlamasıyla yürütülen ceza soruşturması kapsamında başvurucunun tüm malvarlığına tedbir konulmuş ve söz konusu tedbir kararı 27/12/2016 tarihindekaldırıldığı anlaşıldığından somut başvuru yönünden anılan içtihattan ayrılmayıgerektiren bir durumun olmadığı değerlendirilmiştir.
25. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun mal varlığınatedbir konulmasına ilişkin şikâyetinin diğer kabul edilebilirlik koşullarıyönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 21/10/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.