TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
SAİT ORÇAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/29085)
Karar Tarihi: 19/7/2017
R.G. Tarih ve Sayı: 26/7/2017-30135
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Hicabi DURSUN
Kadir ÖZKAYA
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör
:
Akif YILDIRIM
Başvurucu
:
Sait ORÇAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, öğrencilikle ilişiğin kesilmesine karar verilmesi vebu kararın doğurduğu hukuki sonuçlar nedeniyle Anayasa'da düzenlenen bir kısımilke ve hakkın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 3/10/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
6. 15 Temmuz 2016 gecesi Türk Silahlı Kuvvetleri içindeörgütlenmiş bir grup tarafından darbe girişiminde bulunulmuştur.
7. Bu kapsamda devletin yetkili organları tarafından tehditdeğerlendirmesi yapılarak başta Fetullahçı TerörÖrgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) olmak üzere demokratik anayasaldüzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, millî güvenliğe yönelik tehditoluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirleralınması kararlaştırılmıştır.
8. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hâl ilan edilmiş vebirçok olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi çıkarılmıştır.
9. Bu kapsamda Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan BakanlarKurulunca 15/8/2016 tarihinde kararlaştırılan 673 sayılı Olağanüstü HalKapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK)1/9/2016 tarihli ve 29818 (2. Mükerrer) sayılı Resmî Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
10. 673 sayılı KHK'nın 4. maddesinde; 8/4/1929 tarihli ve 1416sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanun'a tabiöğrencilerden millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen FETÖ/PDY terörörgütüne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olan KHK'yaekli (2) sayılı listede yer alanların öğrencilikle ilişiklerinin kesildiği,ilişiği kesilen öğrencilerin bu kapsamda gördükleri eğitimlere ilişkin olarakdenklik işlemlerinin yapılmayacağı ve bunların söz konusu eğitimlerikapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlı haklardan yararlanamayacağıda belirtilmiştir.
11. Başvurucu, 1416 sayılı Kanun kapsamında öğrenci iken 673sayılı KHK ile kendisinin öğrencilikle ilişiği kesilmiştir.
12. Başvurucu 3/10/2016 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
13. Bireysel başvuru sonrasında, Cumhurbaşkanı'nın başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunca 2/1/2017 tarihinde kararlaştırılan 685 sayılıOlağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun HükmündeKararname (KHK) 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
14. 685 sayılı KHK'nın 1. maddesiyle olağanüstü hâl kapsamındatesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamaküzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) kurulmuştur.Anılan KHK'nın 2. maddesinde, olağanüstü hâl kapsamında kanun hükmündekararnameler ile "öğrencilikle ilişiğin kesilmesi"neilişkin olarak tesis edilen işlemler hakkındaki başvuruları doğrudan Komisyonundeğerlendirip karar vereceği belirtilmiştir.
15. Başbakanlık tarafından yapılan duyuruda Komisyonabaşvuruların 17/7/2017 tarihinde başlayacağı ilan edilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK
16. 673 sayılı KHK'nın “Yurtdışındaöğrenim görenler” kenar başlıklı 4. maddesi şöyledir:
"8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı EcnebiMemleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna tabi öğrencilerden, milligüvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen FETÖ/PDY terör örgütüne aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olan ekli (2) sayılı listede yeralanların öğrencilikle ilişikleri kesilmiştir. Bunlar hakkında 22/7/2016tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin KanunHükmünde Kararnamenin 4 üncü maddesinin ikinci veüçüncü fıkraları hükümleri uygulanır. Bunların bu kapsamda gördüklerieğitimlere ilişkin olarak denklik işlemleri yapılmaz ve bunlar söz konusueğitimleri kapsamındaki akademik unvan ve derecelerine bağlı haklardanyararlanamazlar."
17. 667 sayılı KHK'nın 4. maddesinin (2) ve (3) numaralıfıkraları şöyledir:
"(2) Birinci fıkra uyarınca görevine sonverilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dolaylıolarak görevlendirilemezler; görevinden çıkarılanların uhdelerinde bulunan hertürlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiyekurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bu fıkrada sayılangörevleri yürütmekle birlikte kamu görevlisi sıfatını taşımayanlar hakkında dabu fıkra hükümleri uygulanır.
(3) Bu maddeye göre görevlerine sonverilenlerin silah ruhsatları ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişileroturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından onbeşgün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu,ortağı ve çalışanı olamazlar."
18. 685 sayılı KHK'nın “Komisyonunoluşumu” kenar başlıklı 1. maddesinin (1) ve (2) numaralı fıkralarışöyledir:
" (1) Anayasanın 120 ncimaddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı TürkiyeBüyük Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terörörgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarlairtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudankanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkinbaşvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleriİnceleme Komisyonu kurulmuştur.
(2) Komisyon, yedi üyeden oluşur. Üyelerin üçükamu görevlileri arasından Başbakan tarafından, bir üye Adalet Bakanlığınınmerkez teşkilatı ile bağlı ve ilgili kuruluşlarında çalışan hâkim ve savcılararasından Adalet Bakanınca, bir üye mülki idare amirleri sınıfına mensuppersonel arasından İçişleri Bakanınca, birer üye Yargıtaydave Danıştayda görev yapan tetkik hâkimleri arasındanHâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu tarafından belirlenir. Komisyon, kendiüyeleri arasından yapacağı seçimle bir başkan ve bir başkanvekili seçer."
19. 685 sayılı KHK'nın “Komisyonungörevleri” kenar başlıklı 2. maddesinin (1) ve (2) numaralıfıkraları şöyledir:
"(1) Komisyon, olağanüstü hal kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler iletesis edilen aşağıdaki işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip kararverir.
...
b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi.
...
(2) Olağanüstü halkapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle gerçek veya tüzelkişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen ve birincifıkra kapsamına girmeyen işlemler de Komisyonun görev alanındadır. "
20. 685 sayılı KHK'nın “Komisyonungörev süresi” kenar başlıklı 3. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
"Komisyon, bu Kanun Hükmünde Kararnameninyürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yıl süreyle görev yapar. Bakanlar Kurulu,gerek görmesi halinde bu süreyi bitiminden itibaren birer yıllık sürelerleuzatabilir. "
21. 685 sayılı KHK'nın “Üyeleringüvenceleri ve hakları” kenar başlıklı 4. maddesinin (1) ve (2)numaralı fıkraları şöyledir:
"(1) Üyelerin süreleri dolmadan herhangibir nedenle görevlerine son verilemez. Ancak üyenin;
a) Komisyon tarafından kabul edilebilir mazereti olmaksızın bir takvimyılı içinde toplam beş Komisyon toplantısına katılmaması,
b) Ağır hastalık veya engellilik nedeniyle iş göremeyeceğinin sağlıkkurulu raporuyla belgelenmesi,
c) Görevi ile ilgili olarak işlediği suçlardan dolayı hakkında verilenmahkûmiyet kararının kesinleşmesi,
ç)Geçici iş göremezlik halinin üç aydan fazla sürmesi,
d) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk CezaKanununun 302 nci, 309 uncu, 310 uncu, 311inci, 312 nci, 313 üncü, 314 üncü ve 315 incimaddelerinde yazılı suçlar nedeniyle hakkında soruşturma veya kovuşturmabaşlatılması,
e) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milligüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veyagruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı veya bunlarlairtibatı olduğu gerekçesiyle hakkında Başbakanlıkça idari soruşturmabaşlatılması veya soruşturma izni verilmesi,
hallerinin tespit edilmesi üzerine Komisyon tarafından üyeliğine son verilir.Ölüm, istifa veya herhangi bir diğer nedenle boşalan üyelikler için en geç ikiay içinde 1 inci maddenin ikinci fıkrasındaki usule göre yeni üyelerbelirlenir.
(2) (Ek cümle: 17/4/2017-KHK-690/52 md.) Üyeler, Komisyondaki görevleri süresince kurumlarındanaylıklı izinli sayılır. Üyeler, mali ve sosyal haklarını kurumlarından almayadevam ederler. Üyelere, kurumlarınca mali haklar kapsamında bir ayda yapılantoplam ödeme tutarı ile (142.000) gösterge rakamının memur aylık katsayısıylaçarpımı sonucu bulunan tutar arasındaki fark, damga vergisi hariç herhangi birvergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ve görev yaptıkları süreyle orantılıolmak üzere Başbakanlıkça ayrıca her ay ilave ücret olarak ödenir""
22. 685 sayılı KHK'nın “Bilgive belge talep etme yetkisi” kenar başlıklı 5. maddesinin (1) ve (2)numaralı fıkraları şöyledir:
"(1) Komisyon, görev alanı ile ilgili hertürlü bilgi ve belgeyi ilgililerden talep edebilir.
(2)Soruşturmanın gizliliğine ve Devlet sırlarına ilişkin ilgili mevzuat hükümlerisaklı kalmak kaydıyla kamu kurum ve kuruluşları ile yargı mercileri, Komisyonungörevi kapsamında ihtiyaç duyduğu her türlü bilgi ve belgeyi gecikmeksizinKomisyona göndermek veya yerinde incelenmesine imkân sağlamak zorundadır."
23. 685 sayılı KHK'nın “Başvurulardausul ve süre” kenar başlıklı 7. maddesinin (1) ve (3) numaralıfıkraları şöyledir:
"(1) Komisyona başvurular valilikleraracılığıyla yapılır. Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattançıkarılanlar ya da ilişiği kesilenler, en son görev yaptıkları kuruma dabaşvurabilir. Başvuru tarihi, valiliklere veya ilgili kurumlara başvurununyapıldığı tarih olarak kabul edilir. Valilikler ve ilgili kurumlar kendilerineyapılan başvuruları gecikmeksizin Komisyona iletir. Mükerrer başvurular işlemealınmaz.
....
(3) Komisyonun başvuru almaya başladığıtarihten önce yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarakbaşvuru alma tarihinden itibaren altmış gün içinde; bu tarihten sonra yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak ise ResmiGazetede yayımlanma tarihinden itibaren altmış gün içinde yapılmayan başvurularişleme alınmaz. "
24. 685 sayılı KHK'nın “İncelemeve karar” kenar başlıklı 9. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
" (1) Komisyon incelemelerini dosya üzerindenyapar. Komisyon, inceleme sonucunda başvurunun reddine veya kabulüne kararverebilir. "
25. 685 sayılı KHK'nın “Yargıdenetimi” kenar başlıklı 11. maddesinin (1) numaralı fıkrasınınilgili kısmı şöyledir:
" Komisyon kararlarınakarşı Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunca belirlenecek Ankara idaremahkemelerinde ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine iptaldavası açılabilir... "
V. İNCELEME VE GEREKÇE
26. Mahkemenin 19/7/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden
27. Anayasa Mahkemesinin MehmetŞerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013) kararında belirtilen ilkelerdikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılamagiderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkçadayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesigerekir.
B. Kabul EdilebilirlikYönünden
1. Başvurucunun İddiaları
28. Başvurucu, KHK ile öğrencilikle ilişiğinin kesilmesine kararverildiği için bu işleme karşı gidilebilecek bir yargı yolu bulunmamasınedeniyle mahkemeye erişim hakkının; yargılanmadan terör örgütleri ile iltisakve irtibatının görülmesi nedeniyle masumiyet karinesinin; yargılamasıyapılmadan terör örgütleriyle ilişkisi bulunduğu değerlendirilerek öğrencilikleilişiğinin kesilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının diğer tümgüvencelerinin; sosyal çevre bilgisinin, özel hayatının, iletişim bilgilerininve aile fertlerine dair bilgilerin delil olarak kullanılması, hiçbir somutdelille dayanılmadan ve yargı kararı olmaksızın örgüt üyesi ilan edilip KHK ileisminin ifşa edilmesi, söz konusu eğitimleri kapsamındaki akademik unvan vederecelerine bağlı haklardan bir daha yararlanamayacak olması ve bu işlemin sosyalve çalışma hayatında birçok sonuç doğurması nedenleriyle özel hayata ve ailehayatına saygı hakkı ile bu kapsamda şeref ve itibarının korunması hakkının veayrımcılık yasağının; söz konusu eğitimleri kapsamındaki akademik unvan vederecelerine bağlı haklardan yararlanamayacak olması ve yasal olarak kurulmuşbir bankada hesabının bulunmasının ve bu bankanın verdiği kredi kartınıkullanmasının aleyhinde delil olarak kullanılması nedenleriyle mülkiyethakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş; ihlallerin ortadan kaldırılması vetazminat taleplerinde bulunmuştur.
29. Başvurucu; ayrıca hangi gerekçelerle kamu görevindençıkarıldığının belirtilmemesine karşın yetkililerin iddia ettikleri ve medyadada yer alan nedenlerin bulunduğu varsayılsa bile bu durumda da haberleşmehürriyetinin, özel hayata saygı hakkının, suç ve cezaların kanuniliği ilkesininihlal edildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
30. 685 sayılı KHK'nın geçici 1. maddesinin (3) numaralıfıkrasına göre Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangi biryargı merciine başvurmuş veya dava açmış olanlar hakkında yargı mercilerincekarar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir ve dosyalar yeni birbaşvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir. Ancak anılandüzenlemenin olağan kanun yollarına ilişkin olduğu açıktır. Anayasa Mahkemesinebireysel başvuru yolu ise olağan nitelikte bir kanun yolu değildir. Açıklanannedenle Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurular 685 sayılı KHK'nıngeçici 1. maddesinin (3) numaralı fıkrası kapsamına girmemektedir. Dolayısıylasomut bireysel başvurunun kabul edilebilirlik kriterleri bakımındandeğerlendirilmesi gerekir.
31. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fıkrasının son cümlesişöyledir:
"Başvuruda bulunabilmek için olağan kanunyollarının tüketilmiş olması şarttır."
32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45.maddesinin (2) numaralı fıkrası şöyledir:
"İhlale neden olduğu ileri sürülen işlem,eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarınıntamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmiş olması gerekir."
33. Anılan Anayasa ve Kanun hükümlerine göre bireysel başvuruyoluyla Anayasa Mahkemesine başvurabilmek için olağan kanun yollarınıntüketilmiş olması gerekir. Temel hak ve özgürlüklere saygı, devletin tümorganlarının anayasal ödevi olup bu ödevin ihmal edilmesi nedeniyle ortayaçıkan hak ihlallerinin düzeltilmesi idari ve yargısal makamların görevidir. Bunedenle temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddialarınöncelikle derece mahkemeleri önünde ileri sürülmesi, bu makamlar tarafındandeğerlendirilmesi ve bir çözüme kavuşturulması esastır (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt,B. No: 2012/403, 26/3/2013, § 16).
34. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hakihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecekikincil nitelikte bir başvuru yoludur. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliğigereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikleolağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca başvurucununşikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüneuygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bumakamlara sunması, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek içingerekli özeni göstermiş olması gerekir (AyşeZıraman ve Cennet Yeşilyurt, § 17).
35. Başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği, ilke olarakAnayasa Mahkemesine başvurunun yapıldığı tarihteki duruma bakılarakdeğerlendirilir. Ancak Anayasa Mahkemesi bazı durumlarda bireysel başvuruyapıldıktan sonra oluşturulan yeni başvuru yollarının tüketilmesi gerektiğinede karar verebilir. Özellikle belli bir konudaki yapısal ve sistemik sorunlaraçözüm bulmak amacıyla sonradan oluşturulmuş bir yol söz konusu ise ikincillik ilkesi,o konudaki temel hak veözgürlüklerin ihlali iddialarının -bu yol vasıtasıyla- öncelikle idari veyargısal makamlarca değerlendirilmesine imkân tanınmasını gerekli kılabilir.
36. Her hâlükârda bir başvuru yolunun tüketilmesinin gerekliolması için ulaşılabilir olması, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarışansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olması gerekir. Bellibir başvuru yolunun soyut olarak belirtilen niteliklere sahip olması yeterlideğildir. Bu yolun uygulamada da anılan niteliklere sahip olması ya da enazından sahip olmadığının kanıtlanmamış olması gerekir. Bununla birlikte soyutolarak makul bir başarı sunma kapasitesi bulunan bir yolun uygulamada başarıyaulaşmayacağına dair şüphe, o başvuru yolunun tüketilmemesini haklı kılmaz.Özellikle sonradan oluşturulan ve henüz uygulaması olmayan bir başvuru yolununbu kapsamda değerlendirilmesi gerekir.
37. Dolayısıyla bireysel başvuru yapıldıktan sonra yeni birbaşvuru yolunun oluşturulması hâlinde Anayasa Mahkemesinin görevi, söz konusubaşvuru yolunundüzenleniş şekli itibarıylaulaşılabilir olup olmadığını, ihlal iddiaları yönünden makul bir başarı şansısunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesine sahip olup olmadığınıdeğerlendirmektir.
38. 685 sayılı KHK’nın 1. maddesiyle Anayasa'nın 120. maddesikapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli TBMM kararıyla onaylanan olağanüstühâl kapsamında, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna Millî Güvenlik Kurulunca (MGK) karar verilen yapı,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakıveya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesisedilmeksizin doğrudan KHK hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkinbaşvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleriİnceleme Komisyonu kurulmuştur. Sonradan açılan bu başvuru yolununulaşılabilirlik açısından ve başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlamakapasitesi yönünden ayrı ayrı ve sırayla incelenmesi gerekir.
a. Ulaşılabilir Olma
39. Komisyona başvurular valilikler aracılığıyla yapılabilir(bkz. § 23). Komisyona başvurulması için başvuranlardan masraf talep edilmesineyönelik bir düzenleme bulunmamaktadır. Diğer yandan 685 sayılı KHK, makul birsüre içinde Komisyona başvurma imkânı da tanımaktadır. Daha önce yürürlüğekonulan kanun hükmünde kararnameler yönünden de başvuru süresine ilişkindüzenlemelere yer verilmiştir (bkz. § 23). Dolayısıyla sonradan oluşturulan bubaşvuru yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve kişilere makul birsüre içinde valilikler vasıtasıyla başvuru imkânı tanıyarak başvuruda kolaylıksağlaması nedenleriyle ulaşılabilir olduğu sonucuna varılmıştır.
b. Başarı Şansı Sunma Kapasitesine Sahip Olma
40. Komisyon, başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudankanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkinbaşvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere kurulmuştur. Olağanüstü hâlkapsamında doğrudan KHK'lar ile tesis edilen kamu görevinden, meslekten veyagörev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi; öğrencilikleilişiğin kesilmesi; dernekler, vakıflar, sendika, federasyon vekonfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıfyükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete vedergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması;emekli personelin rütbelerinin alınması işlemleri hakkındaki başvurularıdeğerlendirip karara bağlayacaktır(bkz. §§ 18, 19). Dolayısıyla Komisyonunbaşvuru konusu işlemi inceleme hususunda yetkili olduğu anlaşılmaktadır.
41. Komisyon, incelemelerini dosya üzerinden yapacak ve incelemesonunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verir. Komisyon, görev alanı ileilgili her türlü bilgi ve belgeyi ilgililerden talep edebilir. Soruşturmanıngizliliğine ve devlet sırlarına ilişkin ilgili mevzuat hükümleri saklı kalmakkaydıyla kamu kurum ve kuruluşları ile yargı mercileri, Komisyonun görevikapsamında ihtiyaç duyduğu her türlü bilgi ve belgeyi gecikmeksizin Komisyonagöndermek veya yerinde incelenmesine imkân sağlamak zorundadır. BaşvurucularınKomisyona bilgi/belge sunmasına da bir engel bulunmamaktadır.
42. Komisyonun yapısı önceden KHK ile belirlenmiştir. Komisyonyedi üyeden oluşmakta olup üyelerin üçü yargı mensubu kişiler arasındanseçilir. Komisyon üyeleri atanma, görevlerinin sona ermesi ve çalışma şartlarıbakımından bazı güvencelerle donatılmıştır (bkz. § 21). Buna göre üyelerinsüreleri dolmadan herhangi bir nedenle görevlerine son verilemez. Ayrıcaüyeliğin sona ermesini gerektirecek bir durum söz konusu olduğunda bunaKomisyon tarafından karar verilir. Üyeler, mali ve sosyal haklarınıkurumlarından almaya devam eder. Komisyon, 685 sayılı KHK'nın yürürlüğe girdiğitarihten itibaren iki yıl süreyle görev yapar ve Bakanlar Kurulunun gerekgörmesi hâlinde bu sürenin bitiminden itibaren Komisyonun görev süresi bireryıllık sürelerle uzatılabilir.
43. Komisyon kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Başvurucular,Komisyon kararlarına karşı idare mahkemelerinde dava açarak yargı yoluyla dahakkını arayabilir. Komisyon kararları yargı denetimine açık olduğundan anılankararlara karşı yargı yoluna başvurulduğunda Anayasa'nın 36. maddesi gereğibaşvuruculara adil yargılanma hakkının tüm güvencelerinin sağlanması gerekir.Bu bağlamda yargılamanın bağımsız ve tarafsız bir mahkemece, silahlarıneşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerine aykırı olmayacak şekilde hakkaniyeteuygun yürütülmesi ve makul sürede sonuçlandırılması anayasal zorunluluktur.Yargılamanın adil yargılanma hakkı kapsamındaki usul güvencelerine uygunyürütülmesi gerektiğinden ve aksine bir düzenleme de bulunmadığındanyargılamada potansiyel olarak başvurucuların dosyaya erişmelerine, davayaetkili şekilde katılmalarına, delillerini sunma ve inceletme fırsatına sahipolmalarına engel bir durum bulunmamaktadır.
44. Komisyonun başvuru konusu işlemi incelemeye, başvuruyu kabulederek icra edilebilir bir karar verebilmeye, bilgi/belgelere ulaşma ve bunlarıincelemeye yetkili olması, başvurucunun Komisyona bilgi ve belge sunmalarınaengel bir durumun bulunmaması, Komisyonun yapısının KHK ile önceden belirlenmişve üyelerinin bazı güvencelere sahip olması, özellikle Komisyon kararlarınakarşı yargı yolunun açık olması, bu kapsamda adil yargılanma hakkına ilişkingüvencelerin yargılama sırasında sağlanmasının Anayasa'nın 36. maddesi gereğizorunluluk arz etmesi ve KHK ile bu konuda sınırlama getirilmemiş olmasıhususları bir bütün olarak değerlendirildiğinde söz konusu başvuru yolunundüzenleniş şekli itibarıyla başvurucunun ihlal iddiaları yönünden makul birbaşarı şansı sunma kapasitesine sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
c. Yeterli Giderim Sağlama Kapasitesine SahipOlma
45. Öğrencilikle ilişiği kesilenlerin yaptıkları başvurununkabulü hâlinde işin doğası gereği bu kişiler bakımından eski hâlin iadesi veyabu mümkün olmadığında yeterli giderim imkânının sağlanması gerekir. Uygulamadada daha önce bu durumdaki öğrenciler bakımından ilişik kesmeye ilişkin KHK'larile tesis edilen işlemin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmışsayılacağına dair yine sonradan çıkarılan KHK'lar ile geçiş hükümleri ihdasedilmiştir.
46. Sonuç olarak söz konusu başvuru yolunun, öğrenciliğe dönüşeimkân tanıması ve veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanaklarısunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama kapasitesine desahip olduğu kanaatine ulaşılmıştır.
47. Başvurucunun ihlal iddiaları dikkate alındığında ilk bakıştaulaşılabilir ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderimsağlama kapasitesi olduğu görünen (Komisyona) başvuru yolu tüketilmeden yapılanbaşvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun "ikincil niteliği" ilebağdaşmayacağı sonucuna varılmıştır.
48. Açıklanan nedenlerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabuledilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Başvurunun başvuruyollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Başvurucunun, 685 sayılı KHK'nın 7. maddesinde belirtilenusul ve sürede Komisyona başvurmasında serbestiyetine,
D. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk MuhakemeleriKanunu’nun 339. maddesinin (2) numaralı fıkrası uyarınca tahsil edilmesimağduriyetine neden olacağından başvurucunun yargılama giderlerini ödemektenTAMAMEN MUAF TUTULMASINA 19/7/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.