TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
SELANİK ASLAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/491)
Karar Tarihi: 11/1/2017
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Serruh KALELİ
Nuri NECİPOĞLU
Hasan Tahsin GÖKCAN
Rıdvan GÜLEÇ
Raportör Yrd.
:
İsmail Emrah PERDECİOĞLU
Başvurucular
:
1. Selanik ASLAN
2. Reşit KARADAĞ
3. Fikri TUNÇ
4. Hasan GÖKÇEN
Vekili
:
Av. Hakan GELERİ
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 13/1/2014 tarihindeyapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca 2014/491 ve 2014/493 numaralı dosyalar yönündenbaşvuruların kabul edilebilir olduğuna, esas incelemesinin Bölüm tarafındanyapılmasına; 2014/1008 ve 2014/492 numaralı dosyalar yönünden kabuledilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. 2014/1008, 2014/492, 2014/493 başvuru numaralı bireyselbaşvuru dosyalarının usul ekonomisi yönünden hukuki irtibat nedeniyle 2014/491başvuru numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine; 2014/1008,2014/492, 2014/493 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyalarınınkapatılmasına; incelemenin 2014/491 başvuru numaralı bireysel başvuru dosyasıüzerinden yürütülmesine karar verilmiştir.
6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir.
8. Merkezî Nüfus İdaresi Sistemi'nden yapılan sorgulamaneticesinde başvuruculardan Reşit Karadağ'ın bireysel başvuru tarihinden önce3/5/2009 tarihinde vefat ettiği tespit edilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
9. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
10. Başvurucular ve diğer iki kişi tarafından 1/2/2007 tarihindeKızıltepe Asliye Hukuk Mahkemesinde (İş Mahkemesi Sıfatıyla) işçi ve işverenilişkisinden kaynaklanan alacak davası açılmış, İlk Derece Mahkemesinin 18/4/2008tarihli kararı ile davanın başvurucular yönünden kabulüne diğer iki kişiyönünden reddine hükmedilmiş, bu karar temyiz incelemesi sonucu Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin 1/3/2012 tarihli ilamı ile bozulmuş, bozma ilamında her davacıyönünden davaların ayrılarak görülmesi gerektiği ifade edilmiştir.
11. Bozma ilamı sonrası yargılama her davacı için Kızıltepe 1.Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) farklı esas sıralarınakaydedilerek ayrı ayrı devam etmiştir.
12. Başvurucu Selanik Aslan yönünden yapılan yargılamadaKızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 25/4/2013tarihli davanın kabulüne yönelik hükmü, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 12/12/2013tarihli ilamı ile bozulmuş, bozma sonrası dava dosyası Kızıltepe 1. Asliye HukukMahkemesine (İş Mahkemesi Sıfatıyla) gönderilmiş, yargılama henüzsonuçlanmamıştır.
13. Başvurucu Fikri Tunç yönünden yapılan yargılamada Kızıltepe1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 27/6/2013 tarihli davanınkabulüne yönelik hükmü, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından 12/12/2013tarihinde bozulmuş, bozma sonrası Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İşMahkemesi Sıfatıyla) E.2014/255 sıra sayısına kaydengörülen yargılamada dava dosyası taraflarca takipsiz bırakıldığından Mahkemece4/6/2014 tarihinde işlemden kaldırılmış, bu tarihten itibaren üç aylık yasalsüresi içerisinde ise davanın yenilenmediği anlaşıldığından davanın açılmamışsayılmasına hükmedilmiştir.
14. Başvurucu Hasan Gökçen yönünden yapılan yargılamadaKızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 16/5/2013tarihli davanın kabulüne yönelik hükmü, Yargıtay 9. Hukuk Dairesi tarafından20/1/2015 tarihinde bozulmuş, bozma sonrası Kızıltepe 1. Asliye HukukMahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) E.2015/444 sıra sayısına kayden görülen yargılamada dava dosyası taraflarca takipsizbırakıldığından Mahkemece 12/11/2015 tarihinde işlemden kaldırılmış, butarihten itibaren üç aylık yasal süresi içerisinde ise davanın yenilenmediğianlaşıldığından davanın açılmamış sayılmasına hükmedilmiştir.
15. Başvurucu Reşit Karadağ yönünden yapılan yargılamadaKızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (İş Mahkemesi Sıfatıyla) 16/1/2014tarihli davanın kabulüne yönelik hükmü temyiz edilmemiş, dava dosyası üzerindekesinleştirme işlemi de yapılmamıştır.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 11/1/2017 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
17. Başvurucular makul sürede yargılanma hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüştür.
A. Kabul EdilebilirlikYönünden
1. Reşit Karadağ Adına Av. Hakan Geleri Tarafından Yapılan Başvuru Yönünden İnceleme
18. Başvurucu vekili Avukat Hakan Geleribaşvuruculardan Reşit Karadağ yönünden de makul sürede yargılanma hakkınınihlal edildiğini belirtmiştir.
19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenarbaşlıklı 46. maddesinin (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem,eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenlertarafından yapılabilir."
20. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü ve 6216 sayılı Kanun'un45. maddesinin (1) numaralı fıkraları uyarınca Anayasa'da güvence altınaalınmış temel hak ve özgürlüklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi(Sözleşme) ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındakiherhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkeseAnayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır. Dolayısıylamedeni haklara sahip gerçek ve tüzel kişiler bireysel başvuru yönünden davaehliyetine sahiptir (Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,25/12/2012, § 24).
21. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), Sözleşme'nin 34.maddesinde yer alan "mağdur"kelimesi ile ihtilaf konusu eylem ya da ihmalden doğrudan etkilenen kişininkast edildiğini belirtmiş (Brumarescu/Romanya [BD], B. No: 28342/95,28/10/1999, § 50); hakkı ihlal edilen kişinin bireysel başvuru yapmadan önce ölmesidurumunda mağdurluk durumunun ortadan kalkması nedeniyle hukuken bir başkasınınölen kişi adına bireysel başvuruda bulunamayacağına karar vermiştir (Davut Kaya, ZöhrePolat/Türkiye, B. No: 2794/05, 40345/05, 21/10/2008).
22. 11/1/2011tarihli ve 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun "b.Ölüm, ehliyetsizlik ve diğer durumlar" kenar başlıklı 43.maddesi şöyledir:
"Hukuki işlemden doğan temsil yetkisi, aksi taraflarcakararlaştırılmadıkça veya işin özelliğinden anlaşılmadıkça, temsil olunanınveya temsilcinin ölümü, gaipliğine karar verilmesi, fiil ehliyetini kaybetmesiveya iflas etmesi durumlarında sona erer.
Bu hüküm, bir tüzel kişiliğin sona ermesi durumunda da uygulanır.
Tarafların karşılıklı kişisel hakları saklıdır."
23. 6098 sayılı Kanun'un "2.Ölüm, ehliyetin kaybedilmesi ve iflas" kenar başlıklı 513.maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Sözleşmeden veya işin niteliğinden aksi anlaşılmadıkça sözleşme,vekilin veya vekâlet verenin ölümü, ehliyetini kaybetmesi ya da iflası ilekendiliğinden sona ermiş olur."
24. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 28.maddesine göre gerçek kişiler hakkında sağ doğmakla başlayan kişilik ölümlesona ermekte olup ölüm ile kişiliği sona erenler için artık hak ve fiilehliyetine sahip olduklarından söz etmeye olanak bulunmamaktadır. 6098 sayılıKanun'un anılan hükümlerinden anlaşıldığı üzere ise hukuki işlemden doğanvekâlet veren ile vekil arasında temsil yetkisine dair sözleşme,aksi kararlaştırılmadıkça veya işinniteliğinden aksi anlaşılmadıkça tarafların birinin ölümü, ehliyetinikaybetmesi veya iflası ile hiçbir işleme gerek kalmaksızın kendiliğinden sonbulacaktır (Abdurrehman URAY, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 28).
25. 6216 sayılı Kanun'un "Başvuruhakkının kötüye kullanılması" kenar başlıklı 51. maddesişöyledir:
"Bireyselbaşvuru hakkını açıkça kötüye kullandığı tespit edilen başvurucular aleyhine,yargılama giderlerinin dışında, ayrıca ikibin TürkLirasından fazla olmamak üzere disiplin para cezasına hükmedilebilir."
26. İçtüzük'ün “Başvuru hakkının kötüye kullanılması”kenar başlıklı 83. maddesi şöyledir:
“Başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri niteliktekidavranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespitedilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında, ilgilinin ikibin Türk Lirasından fazla olmamak üzere disiplin paracezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.”
27. İlgili düzenlemeler vasıtasıyla genel hukuk teorisinde birkamu düzeni kuralı olarak ele alınan ve genel olarak bir hakkın açıkçaöngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasınınhukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının,bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığı görülmektedir. Bu bağlamdabireysel başvuru usulünün amacına açıkça aykırı olan ve Mahkemenin başvuruyugereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüyekullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (Mehmet Güven Ulusoy, [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31;S.Ö., B. No: 2013/7087,18/9/2014, § 28).
28. Bu kapsamda özellikle mahkemeyi yanıltmak amacıyla gerçekolmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması,başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgiverilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusudeğerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemli gelişmeler hakkındamahkemenin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaatoluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmakkaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret, tehdit veyatahrik edici bir üslup kullanılması ile söz konusu başvuru yolu kapsamındaihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçlabağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuruhakkının kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (Mehmet Güven Ulusoy, § 32; S.Ö.,§ 29).
29. Başvuru konusu olayda Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde(iş mahkemesi sıfatıyla) açılan dava devam ederken başvurucu ReşitKaradağ3/5/2009 tarihinde vefat etmiştir. Yargılama sürecinde İlk DereceMahkemesince verilen 18/4/2008 tarihli karar temyiz incelemesi sonucu,başvurucunun vefat etmesinden sonra Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 1/3/2012tarihli ilamı ile bozulmuş bozma sonrası yargılamaya Kızıltepe 1. Asliye HukukMahkemesinde (iş mahkemesi sıfatıyla) devam edilmiş (bkz.§10, §11, §15), buaşamada henüz İlk Derece Mahkemesince inceleme devam ederken vekil tarafından13/1/2014 tarihinde söz konusu yargılama kapsamında başvurucunun makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapılmış,başvuru formunda başvurucunun öldüğü konusunda bir bilgiye yer verilmemiştir.
30. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireyselbaşvuru yapmadan önce ölmesi durumunda ölen kişi adına bir başkası tarafındanbireysel başvuru yapma imkânı bulunmamaktadır (Abdurrehman Uray, § 30).
31. Açıklanan nedenlerle başvuru tarihinden önce vefat etmişbaşvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafından yapılanbireysel başvurunun başvuru hakkının kötüyekullanımı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
32. Bu durumda Avukat Hakan Gelerialeyhine Anayasa Mahkemesini yanıltıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216sayılı Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük’ün 83. maddesiuyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasınahükmedilmesi gerekir.
2. Başvurucu Fikri Tunç Yönünden İnceleme
33. İkinci Bölüm İkinci Komisyonunca 30/9/2014 tarihinde2014/492 numaralı bireysel başvuru dosyası yönünden yapılan incelemede kabuledilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir(bkz. § 4).
34. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makulsürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Esas Yönünden
35. Medeni hak ve yükümlülüklere ilişkin olan iş mahkemelerindeaçılan davalarda yargılama süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihiolarak uyuşmazlığı karara bağlayacak davanın açıldığı tarih; sürenin sonaerdiği tarih olarak yargılamanın sona erdiği (NesrinKılıç, B. No: 2013/772, 7/11/2013 § 69), yargılaması devam edendavalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgilikararını verdiği tarih esas alınır (MehmetSalih Ayyıldız, B. No: 2012/397, 17/11/2014, § 25).
36. İş mahkemelerinde görülen davalarda yargılama süresininmakul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaçdereceli olduğu, tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumuve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatininniteliği gibi hususlar dikkate alınır (NesrinKılıç, §§ 57, 58).
37. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurulardaverdiği kararlar dikkate alındığında somut olayda;
i. başvurucu Selanik Aslan yönünden yaklaşık 10 yıllık;
ii. başvurucu Fikri Tunç yönünden söz konusu dava dosyasını4/6/2014 tarihinden itibaren takip etmeyi bıraktığı dikkate alınarak hesaplanan7 yıl 4 aylık;
iii. başvurucu Hasan Gökçen yönünden söz konusu dava dosyasını12/11/2015 tarihinden itibaren takip etmeyi bıraktığı dikkate alınarakhesaplanan yaklaşık 8 yıl 10 aylık yargılama sürelerinin makul olmadığısonucuna varmak gerekir.
38. Açıklanan gerekçelerle Anayasa’nın 36. maddesinde güvencealtına alınan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
C. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden
39. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (1) numaralı fıkrasışöyledir:
“Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkınınihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesihâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerehükmedilir…”
40. Başvurucular, manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.
41. Somut olayda makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğisonucuna varılmıştır.
42. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşılığında başvurucu Selanik Aslan'a net 15.600 TL; başvurucu Fikri Tunç'anet 9.350 TL; başvurucu Hasan Gökçen'e net 12.500 TL manevi tazminat ödenmesinekarar verilmesi gerekir.
43. 2014/491, 2014/492, 2014/493 numaralı bireysel başvurudosyalarındaki belgelerden tespit edilen 618,30 TL harç ve 1.800 TL vekâletücretinden oluşan toplam 2.418,30 TL yargılama giderinin başvurucular SelanikAslan, Hasan Gökçen ve Fikri Tunç'a müştereken ödenmesine karar verilmesigerekir.
44. 2014/1008 numaralı bireysel başvuru dosyası yönünden 206,10TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvuru tarihinden önce vefat eden ReşitKaradağ adına bireysel başvuruda bulunan Avukat Hakan Geleriüzerinde bırakılmasına karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Reşit Karadağ adına Avukat Hakan Geleritarafından yapılan başvurunun başvuruhakkının kötüye kullanılması nedeniyleREDDİNE,
B. Başvurucu Fikri Tunç yönünden makul sürede yargılanmahakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma hakkının başvurucular Selanik Aslan, Fikri Tunç ve Hasan Gökçenyönünden İHLAL EDİLDİĞİNE,
D. Başvurucu Selanik Aslan'a net 15.600 TL, başvurucu FikriTunç'a net 9.350 TL, başvurucu Hasan Gökçen'e net 12.500 TL manevi tazminatÖDENMESİNE,
E. 1. 618,30 TL harç ve 1.800 TL vekâlet ücretinden oluşantoplam 2.418,30 TL yargılama giderinin başvurucular Selanik Aslan, Hasan Gökçenve Fikri Tunç'a MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
2. 2014/1008 numaralı bireysel başvuru dosyası yönünden 206,10TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvuru tarihinden önce vefat eden ReşitKaradağ adına bireysel başvuruda bulunan Avukat Hakan Geleriüzerinde BIRAKILMASINA,
F. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca Avukat Hakan GELERİ'nin2.000 TL disiplin para cezası ile CEZALANDIRILMASINA,
H. Kararın bir örneğinin Mardin Barosu BaşkanlığınaGÖNDERİLMESİNE,
I. Kararın bir örneğinin Kızıltepe 1. Asliye Hukuk Mahkemesine(E.2014/396; E.2014/755, K.2014/750; E.2015/444, K.2016/320; E.2013/192,K.2014/27) GÖNDERİLMESİNE,
J. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE11/1/2017 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.