TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
SELİM SALİHOĞLU BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2013/6285)
Karar Tarihi: 7/7/2015
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Alparslan ALTAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör
:
Bahadır YALÇINÖZ
Başvurucu
:
Selim SALİHOĞLU
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, KomiserYardımcılığı Kursu Yazılı Sınavında başarısız sayılma işlemine karşı açılandavanın reddedilmesi nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devletiilkesinin ve 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesinin ihlal edildiğiiddiaları hakkındadır.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 14/8/2013 tarihindeTokat İdare Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yönden yapılan önincelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunun bulunmadığıtespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm ÜçüncüKomisyonunca, 14/7/2014 tarihinde kabul edilebilirlik incelemesi Bölümtarafından yapılmak üzere dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından6/11/2014 tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikteyapılmasına karar verilmiştir.
5. Başvuru konusu olay veolgular ile başvurunun bir örneği görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.Adalet Bakanlığının 10/12/2014 tarihli görüş yazısı başvurucuya tebliğ edilmiş,başvurucu tarafından Bakanlık görüşüne karşı herhangi bir beyandabulunulmamıştır.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerindeifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu, polis memuruolarak görev yapmakta iken 2/5/2009 tarihinde yapılan Komiser YardımcılığıKursu Yazılı Sınavına katılmış ve 71 puan almıştır.
8. Erkek ve kadın adaylararasından ayrı ayrı oluşturulacak başarı sıralamasına göre 1125 erkek ve 75kadın adayın alınacağı sınav sonucunda başvurucu, puan sıralamasında ilk 1125kişilik kontenjan arasına giremediği için (354. erkek yedek) başarısızsayılmıştır.
9. Sınav sonucununaçıklanmasından sonra sınavda yöneltilen sorulardan 1 tanesi idare tarafından,11 tanesi de Ankara 2. İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Bununüzerine idare tarafından, iptal edilen sorular değerlendirmeye alınmaksızınikinci bir başarı listesi hazırlanmıştır. Yeniden değerlendirme sonucubaşvurucunun puanı 74,819'a çıkmış, fakat başvurucu 819. erkek yedek olduğundanyine 1125 kişilik başarılı kontenjanına girememiştir.
10. Ankara 2. İdare Mahkemesininkararı, Danıştay Onikinci Dairesince, iptal edilen soruların bütün adaylarca doğruyanıtlandığının kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle düzeltilerekonanmıştır. Bu karar üzerine, üçüncü defa başarı listesi hazırlanmıştır. Başvurucununpuanı yeniden değerlendirme sonucu 78'e çıkmış, fakat başvurucu bu kez de 1125kişilik başarılı kontenjanına girememiştir.
11. Başvurucu, almış olduğupuanın daha önceki başarı listeleri sonucu kursa alınarak mezun edilen bazıkişilerden daha yüksek olduğundan bahisle kendisinin başarısız sayılmasıişlemine karşı Ankara 13. İdare Mahkemesinde dava açmıştır.
12. Mahkeme, 6/3/2012 tarihli veE.2011/1666, K.2012/548 sayılı kararıyla, başvurucununilan edilen kontenjan içine girememesi nedeniyle işlemin hukuka aykırıolmadığı, kendisinden daha düşük puanlı kişilerin başarılı sayıldıklarınailişkin iddia yönünden ise henüz bir mahkeme kararının verilmediği aşamada veyafarklı yöndeki mahkeme kararı doğrultusunda düzenlenen birinci ve ikinci başarılistesine göre tesis edilen ve bu davanın konusu olmayan işlemlerin hukuksalsonuçları ile başvurucunun hukuksal durumunun farklı olduğu ve bu yönüyle saltsöz konusu gerekçeyle başarılı sayılmasına olanak bulunmadığıgerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.
13. Başvurucu tarafından temyizedilen karar, Danıştay Onikinci Dairesinin 8/10/2012tarihli ve E.2012/6388, K.2012/5905 sayılı ilamıyla onanmıştır.
14. Başvurucunun karar düzeltmetalebi de aynı Dairenin 11/6/2013 tarihli ve E.2013/1528, K.2013/5059 sayılıkararıyla reddedilmiştir.
15. Bu karar, 18/7/2013tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
16. Başvurucu, 14/8/2013tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmıştır.
B. İlgiliHukuk
17. 4/6/1937 tarihli ve 3201sayılı Emniyet Teşkilatı Kanunu’nun “Terfî ve atama” başlıklı 55. maddesinin onbirinci fıkrası şöyledir:
“İhtiyaç halindemeslekte fiilen altı yılını dolduran, 37 yaşından gün almamış olan veyönetmelikte belirtilen diğer nitelikleri taşıyan polis memurlarından,yönetmelik hükümlerine göre açılacak komiser yardımcılığı sınavını kazanıpdokuz aydan az olmamak üzere eğitim kursunu başarıyla bitirenler komiseryardımcılığı rütbesine atanır.”
18. 10/8/2001 tarihli ve 24489sayılı Resmi Gazete’deyayımlanarak yürürlüğe giren Emniyet Hizmetleri Sınıfı Personeli RütbeTerfileri ve Değerlendirme Kurullarının Çalışmalarına İlişkin Yönetmeliğin “Yazılı ve mülakat sınavları” başlıklı 43.maddesi şöyledir:
“Başvuru niteliklerini taşıyan polis memurları, komiseryardımcılığı kursu için hazırlanacak çoktan seçmeli yazılı test sınavınaalınırlar.
(Değişik ikinci fıkra:29/7/2004-2004/7675 K.)Yazılısınav, Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi, Milli Eğitim Bakanlığı veya EğitimDairesi Başkanının teklifi ve Genel Müdürün onayı ile oluşturulan komisyonlarayaptırılır.
Değerlendirme, yüz tam puan üzerinden yapılır. Çoktanseçmeli test cevap kağıtları, bilgisayarda optik okuyucuda değerlendirilir.
(Değişik dördüncü fıkra:29/7/2004-2004/7675 K.)Mülakat sınavı, Eğitim Dairesi Başkanının teklifi veGenel Müdürün onayı ile oluşturulan komisyonlara yaptırılır. Mülakat sınavına,yazılı sınav başarı sıralamasına göre en yüksek puan alandan başlanarakkontenjan miktarının 3 katı personel çağırılır. Mülakat sınavında adayın 100tam puan üzerinden; bilgi düzeyi, kendisinden istenileni kavrama, kendine güvenduyma, sözlü ifade ve beden dilini kullanma becerisi olmak üzere 5 ayrı kriteregöre değerlendirmesi yapılır. Yazılı ve mülakat sınavı puanlarının toplamınagöre en yüksek puandan başlanarak tekrar başarı sıralaması yapılır. Sıralamasonucuna göre, o yıl belirlenen kontenjan miktarı kadar personel asıl, bumiktarın yarısı kadar personel yedek olarak belirlenir
Başarı sırasının tespitinde eşit puanın önlenmesine yöneliksınav tekniği ve bu Yönetmelikte yer almayan polis memurluğundan komiseryardımcılığına yükselme ve komiser yardımcılığı kursuna ilişkin diğer hususlar,Eğitim Daire Başkanlığınca yayınlanacak yönerge ile belirlenir.”
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
19. Mahkemenin 7/7/2015tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun 14/8/2013 tarihli ve 2013/6285numaralı bireysel başvurusu incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
20. Başvurucu, katıldığı KomiserYardımcılığı Kursu Yazılı Sınavının bazı sorularının iptal edilmesi üzerineyeni bir başarı listesinin hazırlandığını, ilk listede kendi puanının 71olduğunu, fakat soruların iptal edilmesinden sonra puanının 78'e çıktığını,hazırlanan son listeye göre kendisinden daha düşük puan almış bazı kişilerinilk iki listede kendisinden daha fazla puan almaları sebebiyle komiseryardımcısı olduklarını, bu durumun hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğunu,ayrıca kontenjanların belirlenmesinde kadın-erkek ayrımının yapılması sebebiylekendinden daha düşük puan alan bayan adayların komiser yardımcısı olduklarını,polislik mesleğinde kadın erkek ayrımı yapılmaması gerektiğini belirterek,Anayasa’nın 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin ve 10. maddesindedüzenlenen eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
21. Anayasa Mahkemesi, olaylarınbaşvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp, olay veolguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu kapsamdabaşvurucunun iddialarının, yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığına veeşitlik ilkesinin ihlal edildiğine yönelik olması nedeniyle, başvurunun bu ikibaşlıkta değerlendirilmesi uygun görülmüştür.
1. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil Olmadığı İddiası
22. Başvurucu, yargı kararıüzerine hazırlanan son listeye göre kendisinden daha düşük puan almış bazıkişilerin ilk iki listeye göre başarılı sayılmaları sebebiyle komiseryardımcısı olduklarını, kendisinin ise son değerlendirmeye göre puanının dahayüksek olmasına rağmen kursa çağrılmadığını, bu durumun hukuka ve hakkaniyeteaykırı olduğunu, aleyhine verilen yargı kararının incelenerek bozulmasıgerektiğini ileri sürmüştür.
23. Anayasa’nın 36. maddesininbirinci fıkrasında herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyleyargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adilyargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Maddede geçen “adil yargılanma hakkının” kapsamıAnayasa’da açık bir şekilde düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin,Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) “Adilyargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesindebelirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22)..
24. Anılan kurallar uyarınca,ilke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış maddi olay veolguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarınınyorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgilivarılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru incelemesinekonu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlarınınadaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda bariz takdir hatası veya açık keyfilikiçermesi ve bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak veözgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede, kanun yolu şikâyetiniteliğindeki başvurular, bariz takdir hatası veya açık keyfilik bulunmadıkçaAnayasa Mahkemesince incelenemez (NecatiGündüz, B. No: 2012/1027, 12/2/2013, § 26).
25. Adil yargılanma hakkıbireylere dava sonucunda verilen kararın değil, yargılama sürecinin ve usulününadil olup olmadığını denetletme imkânı verir. Bu nedenle, bireysel başvurudaadil yargılanmaya ilişkin şikâyetlerin incelenebilmesi için başvurucunun yargılamasürecinde haklarına saygı gösterilmediğine, bu çerçevede yargılama sürecindekarşı tarafın sunduğu deliller ve görüşlerden bilgi sahibi olamadığı veyabunlara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı bulamadığı, kendi delillerini veiddialarını sunamadığı ya da uyuşmazlığın çözüme kavuşturulmasıyla ilgiliiddialarının derece mahkemesi tarafından dinlenmediği veya kararın gerekçesizolduğu gibi, mahkeme kararının oluşumuna sebep olan unsurlardan değerlendirmeyealınmamış eksiklik, ihmal ya da açık keyfiliğe ilişkin bir bilgi ya da belgesunmuş olması gerekir (Nadi Karakoç, B.No: 2013/2767, 2/10/2013, § 22).
26. Başvuru konusu olayda,başvurucunun, katıldığı komiser yardımcılığı kursu yazılı sınavında bazısoruların iptali üzerine yapılan nihai değerlendirme sonucunda almış olduğu puanın daha öncekideğerlendirmeler sonucu kursa alınarak mezun edilen bazı kişilerden daha yüksekolduğundan bahisle başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı dava, yukarıda(§12) belirtilen gerekçe ile reddedilmiştir.
27. Somut olayda, başvurucununidare tarafından yapılan her üç değerlendirmede de başarılı kontenjanınagiremediği, Mahkeme kararında, yargı kararı üzerine tesis edilen başarısız sayılmayailişkin başvuru konusu işlemin hukuka uygun olduğu, son listeye görekendisinden daha düşük puan alanlar hakkında tesis edilen işlemlerin isebakılan davanın konusu olmadığından ve başvurucunun hukuksal durumu farklıolduğundan bu iddianın başvurucunun başarısız sayılmasına ilişkin işleminhukuka uygun olduğu tespitini değiştirmediği vurgulanmıştır.
28. Mahkemenin gerekçesi vebaşvurucunun iddiaları incelendiğinde, iddiaların özünün esas itibarıylayargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.
29. Başvurucu, kendi delillerinive iddialarını sunma olanağı bulamadığına, uyuşmazlığın çözümekavuşturulmasıyla ilgili iddialarının derece mahkemesi tarafındandinlenmediğine veya kararın gerekçesiz olduğuna ilişkin bir bilgi ya da kanıtsunmadığı gibi Mahkemenin kararında açıkça keyfilik oluşturan herhangi birdurum da tespit edilmemiştir.
30. Açıklanan nedenlerle,başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğindeolduğu ve derece mahkemesi kararlarının bariz takdir hatası da içermediğianlaşıldığından, başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşullarıyönünden incelenmeksizin "açıkçadayanaktan yoksun olması" nedeniyle kabul edilemez olduğunakarar verilmesi gerekir.
2. Eşitlik İlkesinin İhlal Edildiği İddiası
31. Başvurucu, kontenjanlarınbelirlenmesinde kadın-erkek ayrımının yapılması sebebiyle kendinden daha düşükpuan alan bayan adayların komiser yardımcısı olduklarını, polislik mesleğindekadın-erkek ayrımı yapılmaması gerektiğini belirterek eşitlik ilkesinin ihlaledildiğini iddia etmiştir.
32. Adalet Bakanlığı görüşünde,Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ve Sözleşme’nin 14.maddesinde düzenlenen ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddialarınAnayasa ve Sözleşme kapsamında yer alan diğer temel hak ve özgürlüklerlebağlantılı olarak yorumlanması gerektiği, somut olaydaki ihlal iddiasının da bubağlamda Anayasa’da güvence altına alınmış ve Sözleşme kapsamında olan temelhak ve özgürlüklerin koruma alanı kapsamında değerlendirilipdeğerlendirilmeyeceği hususunun Anayasa Mahkemesi tarafından dikkate alınmasıgerektiği belirtilmiştir.
33. Anayasa'nın “Kanun önünde eşitlik” kenar başlıklı 10. maddesinin birinci vebeşinci fıkraları şöyledir:
"Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
34. Sözleşme'nin "Ayırımcılık yasağı" kenarbaşlıklı 14. maddesi şöyledir:
"Bu Sözleşme'de tanınan hakve özgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğerkanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet,doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılıkgözetilmeksizin sağlanmalıdır."
35. Başvurucunun, Anayasa'nın10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ve Sözleşme'nin 14. maddesindedüzenlenen ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddialarının, bahsigeçen maddelerdeki ifadeler dikkate alındığında, soyut olarak değerlendirilmesimümkün olmayıp, mutlaka Anayasa ve Sözleşme kapsamında yer alan diğer temel hakve özgürlüklerle bağlantılı olarak ele alınması gerekir. Bir başka ifadeyleayrımcılık yasağının ihlal edilip edilmediğinin tartışılabilmesi için, ihlaliddiasının, kişinin hangi temel hak ve özgürlüğü konusunda ayrımcılığa maruzkaldığı sorularına cevap verebilmesi gerekmektedir (Onurhan Solmaz, 26/3/2013).
36. Başvuru konusu olaydabaşvurucu, komiser yardımcılığı kursuna katılabilmek için kontenjanlarbelirlenirken kadın ve erkekler için ayrı kontenjanlar oluşturulduğunu, meslekianlamda yükselmede kadın-erkek ayrımı yapılarak eşitliğe aykırı hareketedildiğini, dolayısıyla ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini ileri sürmekteise de söz konusu ayrımcılığın hangi temel hak ve özgürlüğün kullanımınayönelik olarak gerçekleştiğini belirtmemiştir. Başvuru dilekçesinin içeriğindende, başvuru konusu olayın Anayasa ve Sözleşmekapsamındaki hak ve hürriyetlerden herhangi biri ile bağlantısının kurulmadığıanlaşılmaktadır.
37. Açıklanan nedenlerle, başvurununbu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin "konu bakımından yetkisizlik"nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucunun,
1.Yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığı yönündeki iddiasının “açıkça dayanaktan yoksun olması” nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2.Eşitlik ilkesinin ihlal edildiği yönündeki iddiasının “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerine bırakılmasına,
7/7/2015tarihinde OY BİRLİĞİYLE karar verildi.