TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
ŞEVKET ARSLAN VE NUREDİN DOĞAN BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/1202)
Karar Tarihi: 17/11/2014
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Alparslan ALTAN
Üyeler
:
Serdar ÖZGÜLDÜR
Celal Mümtaz AKINCI
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Raportör Yrd.
:
Derya ATAKUL
Başvurucular
:
Şevket ARSLAN
Nuredin DOĞAN
Vekilleri
:
Av. Mustafa ERASLAN
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvurucular, silahlı terör örgütüne üye olmak suçunu işledikleri iddiasıylayargılandıkları davanın halen devam ettiğini ve makul sürede yargılamayapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşler ve manevi tazminat talebinde bulunmuşlardır.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru, 23/1/2014 tarihindeİstanbul 9. Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. İdari yöndenyapılan ön incelemede başvurunun Komisyona sunulmasına engel bir durumunbulunmadığı tespit edilmiştir.
3. İkinci Bölüm Üçüncü Komisyonunca, 10/6/2014tarihinde, kabul edilebilirlik incelemesi Bölüm tarafından yapılmak üzere,dosyanın Bölüme gönderilmesine karar verilmiştir.
4. Başvurucu Şevket Arslan tarafından yapılan 2014/1202numaralı bireysel başvuru dosyası ile başvurucu NuredinDoğan tarafından yapılan 2014/1205 numaralı bireysel başvuru dosyası,aralarındaki hukuki ve fiili irtibat nedeniyle birleştirilmiş, incelemeye2014/1202 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden devam edilmiştir.
5. Bölüm tarafından 4/7/2014tarihinde, kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
6. Başvuru konusu olay ve olgular ile başvurunun bir örneği,görüş için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının 22/7/2014 tarihli yazısında, Anayasa Mahkemesinin öncekikararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfen, başvuru hakkında görüşsunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
A. Olaylar
7. Başvuru formu ve ekleri ile başvuruya konu yargılamadosyası içeriğinden tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığınca (CMK. 250. madde ile yetkili) yürütülmekte olan soruşturmakapsamında 13/12/2009 tarihinde yakalanarak gözaltınaalınmışlardır.
9. İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesince (CMK.250. madde ile görevli) 14/12/2009 tarih ve 2009/135Sorgu sayılı karar ile başvurucuların "silahlıterör örgütüne üye olmak ve mala zarar vermek" suçlarındantutuklanmalarına karar verilmiştir.
10. Başvurucular hakkında, İstanbul CumhuriyetBaşsavcılığının 26/1/2010 tarih ve E.2010/102 sayısıile "silahlı terör örgütüne üye olmak,mala zarar vermek ve terör örgütü propagandası yapmak"suçlarını işledikleri iddiasıyla iddianame düzenlenmiştir.
11. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK.250. madde ile görevli), 11/2/2010 tarihli karar ileiddianamenin iadesine karar vermiştir.
12. Başsavcılığın, iddianamenin iadesi kararına itirazıüzerine, İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesince (CMK.250. madde ile görevli) 24/2/2010 tarih ve 2010/176Değişik İş sayılı karar ile itirazın kısmen kabulüne karar verilmiştir.
13. Anılan karar üzerine, başvurucular hakkındaBaşsavcılıkça, 8/4/2010 tarih ve E.2010/350 sayısı ile"silahlı terör örgütüne üye olmak, kamumalına zarar vermek, mala zarar vermek ve terör örgütü propagandasıyapmak" suçlarını işledikleri iddiasıyla iddianamedüzenlenmiştir.
14. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK.250. madde ile görevli), 13/4/2010 tarihli karar ileiddianamenin iadesine karar vermiştir.
15. Başsavcılığın itirazı üzerine, İstanbul 14. Ağır CezaMahkemesince (CMK. 250. madde ile görevli) 26/4/2010 tarih ve 2010/391 Değişik İş sayılı karar ileiddianamenin iadesi kararının kaldırılmasına karar verilmiştir.
16. İddianamenin iadesi kararının kaldırılması üzerineyargılamaya başlayan İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi (CMK.250. maddesi ile görevli), E.2010/118 sayılı dosya kapsamında 7/5/2010 tarihinde yaptığı tensiple başvurucularıntahliyesine karar vermiştir.
17. Mahkemece 15/9/2011 tarih veE.2010/118, K.2011/146 sayılı karar ile “malazarar verme” suçundan başvurucular hakkında açılan kamu davasınındüşürülmesine, başvuruculardan Nuredin Doğan’ın “silahlı terör örgütüne üye olmak, kamu malına zararvermek ve terör örgütü propagandası yapmak” suçlarından beraatine, Şevket Arslan’ın “silahlı terör örgütü üyesi olmak ve kamu malına zarar vermek”suçlarından beraatine, “terör örgütü propagandası yapmak” suçundan 10 ay hapiscezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.
18. Kararın savcılık makamı ve başvurucular tarafındantemyizi üzerine dava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş,Başsavcılıkça 24/7/2012 tarihli yazı ile kanundeğişikliği nedeniyle başvurucuların hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesigerektiği belirtilerek, dosya iade edilmiştir.
19. Mahkemece, 24/8/2012 tarih veE.2010/118, K.2011/146 sayılı Ek karar ile başvuruculardan Şevket Arslanhakkında “terör örgütü propagandası yapmak”suçundan kurulan 15/9/2011 tarihli mahkûmiyet hükmünün kaldırılmasına ve busuçtan cezalandırılması talebiyle açılan kamu davasının ertelenmesine kararverilmiştir.
20. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince, başvurucularhakkında 15/9/2011 tarihli hüküm ile verilen beraatkararlarının savcılık makamı tarafından temyiz edildiği gerekçesiyle anılankararlara yönelik temyiz incelemesi yapılması için dosya yeniden Yargıtaya gönderilmiştir.
21. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı, 18/9/2013tarih ve E.2012/260165 sayılı Tebliğname ilebaşvurucu Şevket Arslan hakkında verilen beraat kararlarının onanmasına,başvurucu Nuredin Doğan hakkında “terör örgütü propagandası yapmak”suçundan verilen beraat kararının bozulmasına karar verilmesini talep etmiştir.
22. Temyiz incelemesi Yargıtaydadevam etmektedir.
23. Başvurucular, 23/1/2014tarihinde bireysel başvuruda bulunmuşlardır.
B. İlgiliHukuk
24. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk CezaKanunu’nun 151. maddesinin (1) numaralı fıkrası, 152. maddesinin (1) numaralıfıkrasının (a) bendi ile 314. maddesinin (2) numaralı fıkrası; 12/4/1991 tarihve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nun 7. maddesinin ikinci fıkrası.
IV. İNCELEME VEGEREKÇE
25. Mahkemenin 17/11/2014 tarihindeyapmış olduğu toplantıda, başvurucuların 23/1/2014 tarih ve 2014/1202 numaralıbireysel başvuruları incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
26. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığıncayürütülen soruşturma kapsamında 13/12/2009 tarihindegözaltına alınarak 14/12/2009 tarihinde tutuklandıklarını, 7/5/2010 tarihindetahliye edildiklerini ancak "silahlıterör örgütüne üye olmak, kamu malına zarar vermek, mala zarar vermek ve terörörgütü propagandası yapmak" suçlarını işledikleri iddiasıylahaklarında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılamayapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.
B. Değerlendirme
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden
27. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi sonucunda, açıkçadayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinigerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabuledilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden
28. Başvurucular, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığıncahaklarında açılan kamu davasının halen devam ettiğini ve makul sürede yargılamayapılmadığını belirterek, adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ilerisürmüşlerdir.
29. Anayasa ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme)ortak koruma alanı dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurununkabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün olmayıp (B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18), Sözleşme metni ile Avrupa İnsan HaklarıMahkemesi (AİHM) kararlarından ortaya çıkan ve adil yargılanma hakkının somutgörünümleri olan alt ilke ve haklar, Anayasa’nın 36. maddesinde yer verilenadil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa’nın 36.maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşme’nin6. maddesi ve AİHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, Sözleşme’nin lafziiçeriğinde yer alan ve AİHM içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamınadâhil edilen ilke ve haklara, Anayasa’nın 36. maddesi kapsamında yervermektedir. Somut başvurunun dayanağını oluşturan makul sürede yargılanmahakkı da yukarıda belirtilen ilkeler uyarınca adil yargılanma hakkınınkapsamına dâhil olup, ayrıca davaların en az giderle ve mümkün olan süratlesonuçlandırılmasının yargının görevi olduğunu belirten Anayasa’nın 141.maddesinin de Anayasa’nın bütünselliği ilkesi gereği, makul sürede yargılanmahakkının değerlendirilmesinde göz önünde bulundurulması gerektiği açıktır (B.No: 2012/13, 2/7/2013, §§ 38–39).
30. Davanın karmaşıklığı, yargılamanın kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunundavanın hızla sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar, birdavanın süresinin makul olup olmadığının tespitinde göz önünde bulundurulmasıgereken kriterlerdir (B. No: 2012/13, 2/7/2013, §§41–45).
31. Anayasa’nın 36. ve Sözleşme’nin 6. maddesi uyarıncakişilere, cezai alanda yöneltilen suçlamaların da (suç isnadı) makul süredekarara bağlanmasını isteme hakkı tanınmıştır. İsnat olunan fiil, cezakanunlarında suç olarak nitelendirilmiş ve yargılama aşamasında ceza hukukununkuralları uygulanmış ise ayrıca bir uygulanabilirlik incelemesi yapılmaksızınkendiliğinden adil yargılanma hakkının kapsamına girer (B. No: 2013/625, 9/1/2014, § 31). Başvuru konusu olayda, başvurucularhakkında, "silahlı terör örgütüne üyeolmak, kamu malına zarar vermek, mala zarar vermek ve terör örgütü propagandasıyapmak" suçlarını işledikleriiddiasıyla soruşturma başlatılmıştır. Başvurucular hakkında isnatolunan suçlar 5237 sayılı Kanun’un 151. maddesinin (1) numaralı fıkrası, 152.maddesinin (1) numaralı fıkrasının (a) bendi ve 314. maddesinin (2) numaralıfıkrası ile 3713 sayılı Kanun’un 7. maddesinin ikinci fıkrasında hapis veyaadli para cezasını gerektirir şekilde tanımlanmıştır. Bu çerçevede başvurucularhakkındaki suç isnadına dayalı yargılamanın Anayasa’nın 36. maddesinin güvencekapsamına girdiği konusunda kuşku bulunmamaktadır (B. No: 2012/625, 9/1/2014, § 32).
32. Ceza muhakemesinde yargılama süresinin makul olupolmadığı değerlendirilirken sürenin başlangıcı, bir kişiye suç işlediğiiddiasının yetkili makamlar tarafından bildirilmesi veya isnattan ilk olaraketkilendiği arama ve gözaltı gibi bir takım tedbirlerin uygulanması anıdır.Somut başvuru açısından bu tarih, İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığıncabaşvurucuların gözaltına alındıkları 13/12/2009tarihidir. Ceza yargılamasında sürenin sona erdiği tarih, suç isnadının nihaiolarak karara bağlandığı, yargılaması devam eden davalar yönünden ise AnayasaMahkemesinin makul süre şikâyetiyle ilgili kararını verdiği tarihtir (B. No:2013/695, 9/1/2014, § 35).
33. Başvuruya konu yargılama sürecinin incelenmesinde,İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 13/12/2009tarihinde gözaltına alınan, 14/12/2009 tarihinde tutuklanan başvurucularhakkında, 26/1/2010 tarihinde "silahlıterör örgütüne üye olmak, mala zarar vermek ve terör örgütü propagandasıyapmak" suçlarından iddianame hazırlandığı, İstanbul 13. AğırCeza Mahkemesince iddianamenin iadesine karar verildiği, bu karara yapılanitirazın kısmen kabulü üzerine Başsavcılıkça bu defa başvurucular hakkında,8/4/2010 tarihinde "silahlı terörörgütüne üye olmak, kamu malına zarar vermek, mala zarar vermek ve terör örgütüpropagandası yapmak" suçlarından iddianame hazırlandığı,Mahkemece tekrar iddianamenin iadesine karar verildiği, ancak bu karara yapılanitiraz üzerine, İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesince kararın kaldırılmasınahükmedildiği anlaşılmıştır. Anılan hüküm üzerine, İstanbul 13. Ağır CezaMahkemesince, 7/5/2010 tarihli tensiple başvurucularıntahliyesine karar verildiği, Mahkemece yapılan yargılamada başvurucularınsavunmalarının alındığı, suça konu olayın görüntülerini içeren CD’lere ilişkinbilirkişi incelemesi yaptırıldığı ve 15/9/2011 tarihli karar ile “mala zarar verme” suçundan başvurucularhakkında açılan kamu davasının düşürülmesine, başvuruculardan Nuredin Doğan’ın “silahlıterör örgütüne üye olmak, kamu malına zarar vermek ve terör örgütü propagandasıyapmak” suçlarından beraatine, ŞevketArslan’ın “silahlı terör örgütü üyesi olmakve kamu malına zarar vermek” suçlarından beraatine,“terör örgütü propagandası yapmak”suçundan 10 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verildiği tespitedilmiştir. Kararın savcılık makamı ve başvurucular tarafından temyizi üzerinedava dosyası Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmiş, Başsavcılıkça 24/7/2012 tarihli yazı ile kanun değişikliği nedeniylebaşvurucuların hukuki durumunun yeniden değerlendirilmesi gerektiği belirtilerek,dosya iade edilmiştir. Mahkemece, 24/8/2012 tarihli Ekkarar ile başvuruculardan Şevket Arslan hakkında “terör örgütü propagandası yapmak” suçundan cezalandırılmasıtalebiyle açılan kamu davasının ertelenmesine karar verilmiştir. Başvurularhakkında verilen beraat kararlarının savcılık makamı tarafından da temyizedildiği gerekçesiyle anılan kararlara yönelik temyiz incelemesi yapılması içindosyanın 10/9/2012 tarihinde Yargıtayagönderildiği, incelemenin Yargıtayda devam ettiğibelirlenmiştir.
34. 4/12/2004 tarih ve 5271 sayılı CezaMuhakemesi Kanunu’nun öngördüğü yargılama usullerine tabi mahkemeler nezdindekiyargılamaların makul sürede tamamlanmadığı yönündeki iddialar daha öncebireysel başvuru konusu yapılmış ve Anayasa Mahkemesi tarafından makul süredeyargılanma hakkının ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir (B. No:2012/625, 9/1/2014, §§ 23-41; B. No: 2013/695, 9/1/2014, §§ 24-40).
35. Başvurunun değerlendirilmesi neticesinde, başvuruya konuceza davası; hukuki meselenin çözümündeki güçlük, maddi olayların karmaşıklığı,delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi kriterler dikkate alındığında karmaşık olmaktan uzaktır.Başvurucuların tutum ve davranışlarıyla ve usulihaklarını kullanırken özensiz davranmasıyla yargılamanın uzamasına önemliölçüde sebep oldukları da söylenemez. Anılan davaya bütün olarak bakıldığında,somut başvuru açısından farklı bir karar verilmesini gerektirecek bir yönbulunmadığı ve söz konusu yaklaşık beş yıllık yargılama sürecinde makul olmayanbir gecikmenin olduğu sonucuna varılmıştır.
36. Açıklanan nedenlerle,başvurucuların Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan makul süredeyargılanma haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun’un 50. Maddesi Yönünden
37. Başvurucular, makul süredeyargılama yapılmadığı için ayrı ayrı 20.000,00 TL manevi tazminatahükmedilmesini talep etmişlerdir.
38. 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un “Kararlar” kenar başlıklı 50. maddesinin(2) numaralı fıkrası şöyledir:
“Tespit edilen ihlalbir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmakiçin yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yenidenyargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehinetazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolugösterilebilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, AnayasaMahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadankaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir.”
39. Başvurucuların tarafı olduğuuyuşmazlığa ilişkin yaklaşık beş yıllık yargılama süresi nazara alındığında,yargılama faaliyetinin uzunluğu sebebiyle, yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecekolan manevi zararları karşılığında başvuruculara ayrı ayrı net 3.350,00 TLmanevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
40. Başvurucular Şevket Arslanve Nuredin Doğan tarafından ayrı ayrı yapılan 206,10TL harçtan oluşan yargılama giderinin ayrı ayrı başvuruculara ödenmesine vebelirtilen başvuruculara 1.500,00 TL vekâlet ücretinin müştereken ödenmesinekarar verilmesi gerekir.
41. Başvuruya konu yargılamanınyaklaşık beş yıldırdevamettiği ve bu hususun makul sürede yargılanma hakkını ihlal ettiği gözetilerek,anayasal bir hakkın ihlal edildiği açık olan bir yargılama dosyasında, hukuka,adalete ve mahkemeye güven ilkesinin gördüğü zararın devam etmesinin önlenmesiamacıyla, yargılamanın mümkün olan en kısa sürede sonuçlandırılmasını teminen, kararın bir örneğinin ilgili Mahkemesinegönderilmesine karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanangerekçelerle;
A. Başvurucuların;
1. Makul sürede yargılanma haklarının ihlaledildiği yönündeki iddialarının KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Anayasa’nın36. maddesinde güvence altına alınan makul sürede yargılanma haklarının İHLALEDİLDİĞİNE,
B. Başvuruculara ayrı ayrı net 3.350,00 TL manevi TAZMİNATÖDENMESİNE, başvurucularıntazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDİNE,
C. Başvurucular Şevket Arslan ve NuredinDoğan tarafından ayrı ayrı yapılan 206,10 TL harçtan oluşan yargılama giderininayrı ayrı BAŞVURUCULARA ÖDENMESİNE ve belirtilen başvuruculara 1.500,00 TLvekâlet ücretinin müştereken ödenmesine,
D. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların MaliyeBakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına; ödemedegecikme olması halinde, bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal faiz uygulanmasına,
E. Kararın bir örneğinin ilgili derece Mahkemelerinegönderilmesine,
17/11/2014 tarihinde OY BİRLİĞİYLEkarar verildi.