TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
SEYRAN ÇAKMAKCI BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/16310)
Karar Tarihi: 19/4/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Muammer TOPAL
M. Emin KUZ
Recai AKYEL
Raportör
:
Recep KAPLAN
Başvurucu
:
Seyran ÇAKMAKCI
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, kapalı ceza infaz kurumunda bulunma nedeniylelisansüstü eğitime devam edememenin eğitim hakkını ihlal ettiği iddiasınailişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 30/9/2014 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.
7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyandabulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
9. Maltepe Açık Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunduğudönemde Beykent Üniversitesinde lisansüstü eğitimini sürdürmekte olanbaşvurucunun aldığı bir disiplin cezası nedeniyle kapalı ceza infaz kurumunagönderilmesine karar verilmiştir.
10. Başvurucunun bu karara karşı şikâyeti, İstanbul Anadolu 1.İnfaz Hâkimliğinin 22/9/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Başvurucunun bukarara yönelik itirazı da İstanbul 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 13/10/2014 tarihlikararıyla reddedilmiştir. Ret kararı 23/10/2014 tarihinde başvurucuya tebliğedilmiştir.
11. Başvurucu 29/9/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK
12. AİHM, “hükümlüler”inbir mahkeme tarafından verilen mahkumiyetin infazı için tutuldukları süreye karşılıkgelen süre boyunca (Epistatu/Romanya, B. No: 29343/10, 24/9/2013, §62), “tutuklular”ınise devam etmekte olan bir yargılama esnasındaki yasal tutukluluk süresizarfında (Boltan/Türkiye [k.k.],B. No: 32777/09, 27/3/2012) tam zamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesininAvrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne ek 1 No.lu Protokol’ün 2. maddesinin birincicümlesi kapsamında eğitimden yoksun bırakma olarak değerlendirilemeyeceğigörüşündedir. Bu kapsamda AİHM, hükümlü veya tutukluların, cezaevindebulundukları süre zarfında fiilen eğitimlerine devam edememelerinin eğitimhakkını ihlal ettiğine ilişkin başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulmaktadır(Durmaz, Işık, Unutmaz ve Sezal/Türkiye[k.k.], B. No: 46506/99, 46569/99, 46570/99,4/9/2001).
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
13. Mahkemenin 19/4/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddialarıve Bakanlık Görüşü
14. Başvurucu; kapalı infaz kurumuna gönderilmesine neden olandisiplin cezası nedeniyle eğitime erişim imkânının elinden alındığını, verilencezanın kanuni dayanaktan yoksun olduğunu belirtmiş ve bu nedenlerle suç vecezaların kanuniliği ilkesi ile eğitim hakkının ihlal edildiğini ilerisürmüştür. Başvurucu ayrıca kapalı ceza infaz kurumuna gönderilmesine ilişkinKurum kararında başvuru mercii ve süresinin gösterilmemiş olması nedeniyle deadil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasındadır.
15. Bakanlık görüşünde; derece mahkemelerinin konuya ilişkinkararlarından hareketle kapalı ceza infaz kurumuna iade kararının infazhâkimliği ve itiraz sonucu ağır ceza mahkemesi incelemesinden geçerekkesinleştiğine işaret edilmiştir. Bakanlık, başvurucunun eğitim hakkına dairşikâyetleri hususunda bir görüş sunmamıştır.
16. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında Bakanlığıneğitim hakkına dair şikâyetler hususunda bir görüş sunmamış olmasınınbaşvurusunun haklılığını gösterdiğini ifade etmiştir.
B. Değerlendirme
17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının eğitim hakkıkapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
18. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Kimse, eğitim ve öğrenim hakkındanyoksun bırakılamaz."
19. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında eğitim hakkının;yükseköğrenim seviyesini de kapsadığına (HikmetBalabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013,§ 28; İhsan Asutay, B. No:2012/606, 20/2/2014, § 36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarınaetkili bir biçimde erişimin sağlanmasını güvence altına aldığına (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No:2013/583, 10/12/2014, § 68) ve kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenimalmasını engellememe şeklinde bir negatif ödev yüklediğine (Adem Öğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527,22/11/2017,§ 44; Yüksel Baran, B.No: 2012/782, 26/6/2014, § 36) karar vermiştir.
20. Bununla birlikte, Anayasa’nın 42. maddesi devlete ceza infazkurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülere eğitim öğrenim imkânı sağlanmasıyönünde pozitif bir yükümlülük yüklememiştir (MehmetReşit Arslan ve diğerleri, § 71).
21. Anayasa'da anılan şekilde bir pozitif yükümlülükbulunmamasına karşın, ilgili mevzuatta yer verilen düzenlemeler çerçevesindedevlet, tutuklu ve hükümlülerin ceza infaz kurumunun olanakları çerçevesindebirtakım eğitim faaliyetlerine devam edebilmesine imkân tanımışsa, bu eğitimekatılımın sınırlandırılması hususunda Anayasa’nın 13. maddesindeki ölçütlereuygunluk değerlendirmesi yapılmalıdır (MehmetReşit Arslan ve diğerleri, § 73).
22. Başvuru konusu olayda açık ceza infaz kurumunda hükümlüolarak bulunan başvurucu aldığı disiplin cezası nedeniyle kapalı ceza infazkurumuna gönderilmiş ve kapalı ceza infaz kurumunda bulunması dolayısıyla tamzamanlı lisansüstü eğitim faaliyetlerine devam edememiştir. Bu kapsamda,başvurucunun tam zamanlı lisansüstü eğitime katılamamasının nedeni birmahkumiyet kararına bağlı olarak kapalı ceza infaz kurumunda hükümlü statüsündebulunmasıdır.
23. Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlülerin tamzamanlı eğitime erişimlerinin engellenmesi başka bir ifadeyle kapalı ceza infazkurumlarında hükümlü olarak bulundukları süre zarfında tam zamanlı eğitimfaaliyetlerine devam edememeleri Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fıkrasıkapsamında eğitim hakkından yoksun bırakılma olarak değerlendirilemez.
24. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun eğitim hakkının ihlaliiddialarına ilişkin olarak bir ihlalin olmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkça dayanaktanyoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA19/4/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.