TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
İSKENDERUN DEMİR VE ÇELİK A.Ş. BAŞVURUSU (5)
(Başvuru Numarası: 2019/6774)
Karar Tarihi: 14/9/2022
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Hasan Tahsin GÖKCAN
Üyeler
:
Muammer TOPAL
Recai AKYEL
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
İrfan FİDAN
Raportör
:
Ayhan KILIÇ
Başvurucu
:
İskenderun Demir ve Çelik A.Ş.
Vekili
:
Av. Bekir BAYKARA
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gazı üzerindenelektrik ve hava gazı tüketim vergisi alınması nedeniyle mülkiyet hakkınınihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvurular muhtelif tarihlerde yapılmıştır. Komisyoncabaşvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
3. 2019/6777, 2019/6778, 2019/6784, 2019/6787, 2019/6790,2019/6793, 2019/6794 ve 2019/6796 numaralı başvurular eldeki bireyselbaşvuruyla birleştirilmiştir.
4. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Asıl işi çelik üretimi yapmak olan başvurucuİskenderun Demir ve Çelik Anonim Şirketi (Şirket) demir cevherini saf çelikhâline getirmek için -gerekli karbonu edinmek üzere- ihtiyaç duyduğu kokkömürünü ithal ettiği taş kömürünü işlemek suretiyle elde etmektedir. Başvurucuayrıca taş kömüründen kok kömürü elde edilirken ortaya çıkan kok gazınıelektrik ve buhar üretiminde veya doğrudan eritme işlemlerinde kullanmaktadır.Başvurucu, böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyacını kendi imkânlarıylakarşılamaktadır.
7. Payas Belediyesi (Belediye), başvurucu Şirketin buşekilde elektrik ve hava gazı tüketmiş olması nedeniyle 26/5/1981 tarihli ve2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34 ila 39. maddelerinde düzenlenenhükümlere dayanarak başvurucu Şirketten elektrik ve havagazı tüketim vergisiniödemesini istemiştir.
8. Başvurucu Şirket, bu talep üzerine elektrik ve kokgazı tüketiminin vergilendirilmesiyle ilgili olarak muhtelif dönemler içinihtirazi kayıtlarla Belediyeye beyannameler vermiş ve bu beyannamelereistinaden Belediyece anılan dönemlere ilişkin elektrik ve hava gazı vergileritahakkuk ettirilmiştir. Tahakkuk ettirilen tutarlar Belediyeye ödenmiştir.
9. Başvurucu Şirket, Hatay 1. Vergi Mahkemesinde elektrikve hava gazı tüketim vergisi tahakkuklarının terkini ve ödenen vergileriniadesi istemiyle davalar açmıştır.
10. Mahkeme davaların esastan reddine karar vermiştir.Kararların aynı mahiyetteki gerekçelerinde özetle;
i. Davacı Şirketin elektrik ve kok gazı üretimi yaparakbunları kendi tesislerinde tükettiğinin ihtilafsız olduğu belirtilmiştir.
ii. Şirketin 2464 sayılı Kanun'un 36. maddesinde istisnaolarak sayılan, doğrudan doğruya elektrik ve hava gazı üreten dağıtım veistihsal müesseselerinden olmadığı vurgulanmıştır.
iii. İlgili Kanun'la gerek satın alma yoluyla karşılanangerekse kendi imkânlarıyla üretilmiş bulunan elektrik ve hava gazı tüketimininvergilendirilmesinin amaçlandığı, müesseselerin ürettiği elektriği tüketmesihâlinde bu vergiden muaf olacağı yolunda herhangi bir düzenlemenin bulunmadığıbelirtilmiştir.
iv. Bu sebeplerle başvurucu Şirketin ihtirazi kayıtlaverdiği beyannameler üzerinden ilgili dönemlere ait elektrik ve hava gazıtüketim vergilerinin tarh ve tahakkuk ettirilmesinde hukuka aykırılıkbulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
11. Başvurucu tarafından kanun yoluna götürülen kararlarDanıştay Dokuzuncu Dairesince onanmış ve kesinleşmiştir.
12. Nihai kararlar başvurucuya tebliğ edilmiş, başvurucusüresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİHUKUK
13. İlgili hukuk için bkz. İskenderun Demir ve ÇelikA.Ş. [GK], B. No: 2015/941, 25/10/2018, §§ 19-34.
V. İNCELEME VEGEREKÇE
14. Anayasa Mahkemesinin 14/9/2022 tarihinde yapmışolduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
15. Başvurucu, tükettiği elektrik ve kok gazını yinekendisinin üretmiş olması nedeniyle elektrik ve hava gazı vergisine tabitutulmaması gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 sayılıKanun'un 36. maddesinde yer alan istisna hükmünün tartışılmasının söz konusuolmadığını zira kendisi tarafından üretilen elektrik ve kok gazının yinekendisi tarafından tüketilmesinin söz konusu verginin konusuna girmediğiniifade etmiştir. Başvurucu ayrıca verginin sorumlusunun, matrahının, oranının,beyan ve ödeme usulünün kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde esaslı niteliktekibu hususların 2464 sayılı Kanun'da düzenlenmediğini, bu sebeplerle mülkiyethakkına yapılan müdahalenin kanuna dayalı olmadığını, otoprodüktör olarakenerji üretimini ve dolayısıyla kamusal faydayı caydırıcı bir yönü bulunduğunu,bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmadığı için müdahalenin ölçülü deolmadığını belirtmiştir.
16. Başvurucu ayrıca söz konusu verginin terkin ve iadesiiçin açtığı davalarda derece mahkemeleri tarafından verilen kararlarda temeliddialarını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmaması nedeniylegerekçeli karar hakkı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallarınınyorumunda bariz takdir hatası bulunması nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesiyönünden Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
17. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" kenarbaşlıklı 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve mirashaklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla,kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplumyararına aykırı olamaz."
18. Anayasa'nın "Vergi ödevi" kenarbaşlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:
"Herkes, kamu giderlerinikarşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.
Vergi yükünün adaletli ve dengelidağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır."
19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiası yanında aynı gerekçelerleadil yargılanma hakkının ihlal edildiğini de ileri sürmüştür. Başvurucununşikâyetinin özünün vergilendirmenin kanuni dayanağının bulunmadığına yönelikolduğu dikkate alındığında başvurucunun ihlal iddialarının mülkiyet hakkıkapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.
1. KabulEdilebilirlik Yönünden
20. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuledilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığıanlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.
2. EsasYönünden
21. Başvurucunun aynı konu ile ilgili olarak yukarıdabelirtilen şikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve kararabağlanmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 44-85).
22. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu başvurudavergi matrahının ve verginin tahsil yönteminin belirsiz olduğunu tespit etmişve başvurucunun kendisinin ürettiği elektrik ve kok gazı üzerinden elektrik vehava gazı tüketim vergisi alınmasının esaslı unsurlarının kanunla belirli veöngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olması nedeniyle mülkiyet hakkınayapılan müdahalenin Anayasa'nın 13., 35. ve 73. maddelerinde öngörülenkanunilik ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır (İskenderun Demir veÇelik A.Ş., §§ 71-80).
23. Aynı şikâyetleri içeren somut başvuruda da builkelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmayıp mülkiyet hakkına yapılanmüdahalenin kanuni dayanağının olmadığı sonucuna varılmıştır.
24. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesindegüvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.
3. GiderimYönünden
25. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yenidenyargılama taleplerinde bulunmuştur.
26. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasınailişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır.
27. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakkı ihlalininsonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukukiyarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerinceyapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve AnayasaMahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararındabelirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun’un 50.maddesinin (2) numaralı fıkrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yenidenyargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. MehmetDoğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya vediğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri EnisBerberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
28. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yenidenyargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucununtazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınKABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınanmülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalininsonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay1. Vergi Mahkemesine (E.2013/931, E.2015/947, E.2014/709, E.2015/809,E.2015/746, E.2015/1061, E.2015/1227, E.2016/578, E.2016/432) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,
E. 3.281,40 TL harç ile 9.900 TL vekâlet ücretindenoluşan toplam 13.181,40 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazineve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına,ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihinekadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 14/9/2022 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.