Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - İSKENDERUN DEMİR VE ÇELİK A.Ş. (3) Başvurusuna İlişkin Karar - 13/6/2019

Başkan

:

Engin YILDIRIM

Üyeler

:

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M.Emin KUZ

Recai AKYEL

Raportör

:

M. Emin ŞAHİNER

Başvurucu

:

İskenderun Demir ve Çelik A.Ş.

Vekili

:

Av. Bekir BAYKARA

I. BAŞVURUNUN KONUSU

1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gazı üzerinden elektrik vehava gazı tüketim vergisi alınması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ

2. Başvurular, 11/7/2016, 4/11/2016, 11/7/2017 ve 27/7/2017 tarihlerindeyapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. 2016/12214 numaralı başvuru ile 2016/23182, 2017/28963 ve2017/30105 numaralı bireysel başvuruların kişi yönünden hukuki irtibatlarınınbulunması nedeniyle 2016/12214 numaralı bireysel başvuru dosyası ilebirleştirilmesine, incelemenin bu dosya üzerinden yürütülmesine ve diğerbaşvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik veesas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlık görüş bildirmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR

8. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylarözetle şöyledir:

9. Asıl işi çelik üretimi yapmak olan başvurucu, demir cevherinisaf çelik hâline getirmek için -gerekli karbonu edinmek üzere- ihtiyaç duyduğukok kömürünü ithal ettiği taş kömürünü işlemek suretiyle elde etmektedir.Başvurucu ayrıca taş kömüründen kok kömürü elde edilirken ortaya çıkan kokgazını elektrik ve buhar üretiminde veya doğrudan eritme işlemlerindekullanmaktadır. Başvurucu, böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyacını kendiimkânlarıyla karşılamaktadır.

10. Payas Belediyesi (Belediye),başvurucu Şirketin bu şekilde elektrik ve havagazı tüketmiş olması nedeniyle26/5/1981 tarihli ve 2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34 ila 39.maddelerinde düzenlenen hükümlere dayanarak başvurucu Şirketten elektrik ve havagazı tüketim vergisiniödemesini istemiştir.

11. Başvurucu Şirket, elektrik ve kok gazı tüketimininvergilendirilmesiyle ilgili olarak Mart 2014, Ekim 2014, Aralık 2014 ile Ocak2015 dönemleri için dosya kapsamından belirlenemeyen tarihlerde ihtirazi kayıtlarla Belediyeye beyannameler vermiş ve bu beyannamelereistinaden Belediyece anılan dönemlere ilişkin elektrik ve havagazı vergileritahakkuk ettirilmiştir. Tahakkuk tutarlarının bir kısmı elektrik tüketimine,bir kısmı ise kok gazı tüketimine ilişkin olup anılan tahakkuk tutarları yinedosya kapsamından belirlenemeyen tarihlerde Belediyeye ödenmiştir.

12. Başvurucu Şirket sırasıyla 2/5/2014, 10/12/2014, 6/2/2015 ve6/3/2015 tarihlerinde Hatay 1. Vergi Mahkemesinde (Mahkeme), elektrik vehavagazı tüketim vergisi tahakkuklarının terkini ve ödenen vergilerin iadesinitalep ederek davalar açmıştır.

13. Mahkeme yine sırasıyla 3/9/2014, 9/2/2015, 27/4/2015 ve17/6/2015 tarihlerinde davaların reddine karar vermiştir. Kararlarıngerekçelerinde;

i. Davacı Şirketin elektrik ve kok gazı üretimi yaparak bunlarıkendi tesislerinde tükettiğinin ihtilafsız olduğu belirtilmiştir.

ii. Şirketin 2464 sayılı Kanun'un 36. maddesinde istisna olaraksayılan, doğrudan doğruya elektrik ve havagazı üreten dağıtım ve istihsalmüesseselerinden olmadığı vurgulanmıştır.

iii. Kanun'la gerek satın alma yoluyla karşılanan gerekse kendiimkânlarıyla üretilmiş bulunan elektrik ve havagazı tüketimininvergilendirilmesinin amaçlandığı, müesseselerin ürettiği elektriği tüketmesihâlinde bu vergiden muaf olacağı yolunda herhangi bir düzenlemenin bulunmadığıbelirtilmiştir.

iv. Bu sebeplerle başvurucu Şirketin ihtirazikayıtla verdiği beyannameler üzerinden ilgili dönemlere ait elektrik vehavagazı tüketim vergilerinin tarh ve tahakkuk ettirilmelerinde hukukaaykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

14. Başvurucu tarafından temyiz edilen kararlar, DanıştayDokuzuncu Dairesince sırasıyla 22/6/2015,23/9/2015,28/12/72015ve 29/12/2015tarihlerinde onanmıştır. Onama kararlarında, temyize konu kararların usul vekanuna uygun oldukları belirtilmiştir. Başvurucunun karar düzeltme talepleri deaynı Daire tarafından yine sırasıyla 9/3/2016, 21/3/2016, 27/3/2017 ve31/5/2017 tarihlerinde reddedilmiştir.

15. Nihai kararlar, sırasıyla 17/6/2016, 10/10/2016, 14/6/2017ve 24/7/2017 tarihlerinde tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucu sırasıyla 11/7/2016, 4/11/2016, 11/7/2017 ve27/7/2017 tarihlerinde bireysel başvurularda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK

17. İlgili hukuk için bkz. İskenderunDemir ve Çelik A.Ş. (GK),B. No: 2015/941, 25/10/2018, §§ 19-34.

V. İNCELEME VE GEREKÇE

18. Mahkemenin 13/6/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları

19. Başvurucu, tükettiği elektrik ve kok gazını yine kendisininüretmiş olması nedeniyle elektrik ve havagazı vergisine tabi tutulmamasıgerektiğini belirtmiştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 sayılı Kanun'un 36.maddesinde yer alan istisna hükmünün tartışılmasının söz konusu olmadığını,zira kendisi tarafından üretilen elektrik ve kok gazının yine kendisitarafından tüketilmesinin söz konusu verginin konusuna girmediğini ifadeetmiştir. Başvurucu ayrıca verginin sorumlusunun, matrahının, oranının, beyanve ödeme usulünün kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde esaslı nitelikteki buhususların 2464 sayılı Kanun'da düzenlenmediğini, bu sebeplerle mülkiyethakkına yapılan müdahalenin kanuna dayalı olmadığını, otoprodüktör olarakenerji üretimini ve dolayısıyla kamusal faydayı caydırıcı bir yönü bulunduğunu,bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmadığı için müdahalenin ölçülü deolmadığını belirtmiştir.

20. Başvurucu ayrıca söz konusu verginin terkin ve iadesi içinaçtığı davalarda derece mahkemeleri tarafından verilen kararlarda temeliddialarını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmaması nedeniylegerekçeli karar hakkı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallarınınyorumunda bariz takdir hatası bulunması nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesi yönündenAnayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının ihlaledildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

21. Anayasa'nın "Mülkiyethakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararınaaykırı olamaz."

22. Anayasa'nın "Vergiödevi" kenar başlıklı 73. maddesinin birinci ve ikincifıkraları şöyledir:

"Herkes, kamu giderlerini karşılamaküzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengeli dağılımı,maliye politikasının sosyal amacıdır."

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiasıyanında aynı gerekçelerle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini de ileri sürmüştür.Başvurucunun şikâyetininözünün vergilendirmenin kanuni dayanağının bulunmadığına yönelik olduğu dikkatealındığında başvurucunun ihlal iddialarının mülkiyet hakkı kapsamındaincelenmesi uygun görülmüştür.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden

24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğinekarar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığı anlaşılanmülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğunakarar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden

25. Başvurucunun aynı konu ile ilgili olarak yukarıda belirtilenşikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve karara bağlanmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 44-85).

26. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu başvuruda vergimatrahının ve verginin tahsil yönteminin belirsiz olduğunu tespit etmiş vebaşvurucunun kendisinin ürettiği elektrik ve havagazı tüketim vergisinin esaslıunsurlarının kanunla belirli ve öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olmasınedeniyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin Anayasa'nın 13., 35. ve 73.maddelerinde öngörülen kanunilik ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 71-80).

27. Aynı şikâyeti içeren somut başvuruda da bu ilkelerdenayrılmayı gerektirir bir durum bulunmayıp mülkiyet hakkına yapılan müdahaleninkanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

28. Açıklanan gerekçeyle, Anayasa'nın 35. maddesinde güvencealtına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un50. Maddesi Yönünden

29. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (1) ve (2)numaralı fıkraları şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucununhakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararıverilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılmasıgerekenlere hükmedilir…

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararındankaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılamayapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapılmasındahukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veyagenel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir. Yeniden yargılamayapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığıihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden kararverir.”

30. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yenidenyargılama taleplerinde bulunmuştur.

31. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hak ve hürriyetinihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadankaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün olduğunca eski hâlegetirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun içinise öncelikle devam eden ihlalin durdurulması, ihlale konu kararın veya işleminve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğumaddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğertedbirlerin alınması gerekmektedir (MehmetDoğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, § 55).

32. Başvuruda, mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucunavarılmıştır.

33. Anayasa Mahkemesi aynı başvurucunun 25/10/2018 tarihindekarara bağlanan başvurusunda da mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucunavarmış ve ihlalin sonuçlarının nasıl giderileceğini de göstermiştir (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 86-92).Somut olayda da bu doğrultuda mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadankaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunduğundanihlal kararının bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay 1. VergiMahkemesine (E.2014/400, E.2014/896, E.2015/154, E.2015/228) gönderilmesinekarar verilmesi gerekir.

34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 994 TL harç ve 2.475 TLvekâlet ücretinden oluşan toplam 3.469 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABULEDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa’nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyethakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalininsonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay1. Vergi Mahkemesine (E.2014/400, E.2014/896, E.2015/154, E.2015/228)GÖNDERİLMESİNE,

D. 994 TL harç ve 2.475 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam3.469 TL yargılama giderinin BAŞVURUCUYA ÖDENMESİNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine veMaliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemedegecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadargeçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE13/6/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy