Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - İSKENDERUN DEMİR VE ÇELİK A.Ş. (4) Başvurusuna İlişkin Karar - 7/4/2021

Başkan

:

Hasan Tahsin GÖKCAN

Üyeler

:

Recai AKYEL

Yusuf Şevki HAKYEMEZ

Selahaddin MENTEŞ

İrfan FİDAN

Raportör

:

Olcay ÖZCAN

Başvurucu

:

İskenderun Demir ve Çelik A.Ş.

Vekili

:

Av. Bekir BAYKARA

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvuru, üretilen elektrik ve kok gazı üzerindenelektrik ve hava gazı tüketim vergisi alınması nedeniyle mülkiyet hakkınınihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvurular 18/7/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5. Konularının aynı olması sebebiyle ekli tablonun (A)sütununda belirtilen bireysel başvuru dosyalarının 2018/20884 numaralı bireyselbaşvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin 2018/20884 numaralı dosyaüzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabuledilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için AdaletBakanlığına gönderilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleolaylar özetle şöyledir:

9. Asıl işi çelik üretimi yapmak olan başvurucuİskenderun Demir ve Çelik A.Ş. (Şirket) demir cevherini saf çelik hâlinegetirmek için -gerekli karbonu edinmek üzere- ihtiyaç duyduğu kok kömürünüithal ettiği taş kömürünü işlemek suretiyle elde etmektedir. Başvurucu ayrıcataş kömüründen kok kömürü elde edilirken ortaya çıkan kok gazını elektrik vebuhar üretiminde veya doğrudan eritme işlemlerinde kullanmaktadır. Başvurucu,böylelikle elektrik enerjisi ve gaz ihtiyacını kendi imkânlarıylakarşılamaktadır.

10. Payas Belediyesi (Belediye), başvurucu Şirketin buşekilde elektrik ve havagazı tüketmiş olması nedeniyle 26/5/1981 tarihli ve2464 sayılı Belediye Gelirleri Kanunu'nun 34 ila 39. maddelerinde düzenlenenhükümlere dayanarak başvurucu Şirketten elektrik ve havagazı tüketim vergisiniödemesini istemiştir.

11. Başvurucu Şirket, bu talep üzerine elektrik ve kokgazı tüketiminin vergilendirilmesiyle ilgili olarak ekli tablonun (C) sütunundabelirtilen dönemleri için dosya kapsamından belirlenemeyen tarihlerde ihtirazikayıtlarla Belediyeye beyannameler vermiş ve bu beyannamelere istinadenBelediyece anılan dönemlere ilişkin elektrik ve havagazı vergileri tahakkukettirilmiştir. Tahakkuk tutarlarının bir kısmı elektrik tüketimine, bir kısmıise kok gazı tüketimine ilişkin olup anılan tahakkuk tutarları ekli tablonun(D) sütununda belirtilen tarihlerde ve miktarlarla Belediyeye ödenmiştir.

12. Başvurucu Şirket Hatay 1. Vergi Mahkemesinde (E)sütununda belirtilen esas numaraları ile, elektrik ve havagazı tüketim vergisitahakkuklarının terkini ve ödenen vergilerin iadesi istemiyle davalar açmıştır.

13. Mahkeme davaların esastan reddine karar vermiştir.Kararların aynı mahiyetteki gerekçelerinde özetle;

i. Davacı Şirketin elektrik ve kok gazı üretimi yaparakbunları kendi tesislerinde tükettiğinin ihtilafsız olduğu belirtilmiştir.

ii. Şirketin 2464 sayılı Kanun'un 36. maddesinde istisnaolarak sayılan, doğrudan doğruya elektrik ve havagazı üreten dağıtım veistihsal müesseselerinden olmadığı vurgulanmıştır.

iii. Kanun'la gerek satın alma yoluyla karşılanan gereksekendi imkânlarıyla üretilmiş bulunan elektrik ve havagazı tüketimininvergilendirilmesinin amaçlandığı, müesseselerin ürettiği elektriği tüketmesihâlinde bu vergiden muaf olacağı yolunda herhangi bir düzenlemenin bulunmadığıbelirtilmiştir.

iv. Bu sebeplerle başvurucu Şirketin ihtirazi kayıtlaverdiği beyannameler üzerinden ilgili dönemlere ait elektrik ve havagazıtüketim vergilerinin tarh ve tahakkuk ettirilmelerinde hukuka aykırılıkbulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

14. Başvurucu tarafından kanun yoluna götürülen kararlarGaziantep Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesi ve Danıştay DokuzuncuDairesince uygun bulunmuş ve kesinleşmiştir.

15. Nihai kararlar ekli tablonun (B) sütununda belirtilentarihlerde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

16. Başvurucu, 18/7/2018 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.

IV. İLGİLİHUKUK

17. İlgili hukuk için bkz. İskenderun Demir ve ÇelikA.Ş. [GK], B. No: 2015/941, 25/10/2018, §§ 19-34.

V. İNCELEME VEGEREKÇE

18. Mahkemenin 7/4/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucununİddiaları

19. Başvurucu, tükettiği elektrik ve kok gazını yinekendisinin üretmiş olması nedeniyle elektrik ve havagazı vergisine tabitutulmaması gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu bu bağlamda 2464 sayılıKanun'un 36. maddesinde yer alan istisna hükmünün tartışılmasının söz konusuolmadığını, zira kendisi tarafından üretilen elektrik ve kok gazının yinekendisi tarafından tüketilmesinin söz konusu verginin konusuna girmediğiniifade etmiştir. Başvurucu ayrıca verginin sorumlusunun, matrahının, oranının,beyan ve ödeme usulünün kanunla düzenlenmesi gerektiği hâlde esaslı niteliktekibu hususların 2464 sayılı Kanun'da düzenlenmediğini, bu sebeplerle mülkiyethakkına yapılan müdahalenin kanuna dayalı olmadığını, otoprodüktör olarakenerji üretimini ve dolayısıyla kamusal faydayı caydırıcı bir yönü bulunduğunu,bu verginin istenmesi gerekli ve zorunlu olmadığı için müdahalenin ölçülü deolmadığını belirtmiştir.

20. Başvurucu ayrıca söz konusu verginin terkin ve iadesiiçin açtığı davalarda derece mahkemeleri tarafından verilen kararlarda temeliddialarını karşılayan yeterli ve makul bir gerekçe bulunmaması nedeniylegerekçeli karar hakkı yönünden, derece mahkemelerinin hukuk kurallarınınyorumunda bariz takdir hatası bulunması nedeniyle de hukuki güvenlik ilkesiyönünden Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanmahakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme

21. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" kenarbaşlıklı 35. maddesi şöyledir:

"Herkes, mülkiyet ve mirashaklarına sahiptir.

Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla,kanunla sınırlanabilir.

Mülkiyet hakkının kullanılması toplumyararına aykırı olamaz."

22. Anayasa'nın "Vergi ödevi" kenarbaşlıklı 73. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları şöyledir:

"Herkes, kamu giderlerinikarşılamak üzere, malî gücüne göre, vergi ödemekle yükümlüdür.

Vergi yükünün adaletli ve dengelidağılımı, maliye politikasının sosyal amacıdır."

23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiası yanında aynı gerekçelerleadil yargılanma hakkının ihlal edildiğini de ileri sürmüştür. Başvurucununşikâyetinin özünün vergilendirmenin kanuni dayanağının bulunmadığına yönelikolduğu dikkate alındığında başvurucunun ihlal iddialarının mülkiyet hakkıkapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.

1. Kabul EdilebilirlikYönünden

24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuledilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir nedeni de bulunmadığıanlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilirolduğuna karar verilmesi gerekir.

2. EsasYönünden

25. Başvurucunun aynı konu ile ilgili olarak yukarıdabelirtilen şikâyetleri daha önce Anayasa Mahkemesince incelenmiş ve kararabağlanmıştır (İskenderun Demir ve Çelik A.Ş., §§ 44-85).

26. Buna göre Anayasa Mahkemesi söz konusu başvurudavergi matrahının ve verginin tahsil yönteminin belirsiz olduğunu tespit etmişve başvurucunun kendisinin ürettiği elektrik ve kok gazı üzerinden elektrik vehavagazı tüketim vergisi alınmasının esaslı unsurlarının kanunla belirli veöngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olması nedeniyle mülkiyet hakkınayapılan müdahalenin Anayasa'nın 13., 35. ve 73. maddelerinde öngörülenkanunilik ilkesini ihlal ettiği sonucuna varmıştır (İskenderun Demir veÇelik A.Ş., §§ 71-80).

27. Aynı şikâyetleri içeren somut başvuruda da builkelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmayıp mülkiyet hakkına yapılanmüdahalenin kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

28. Açıklanan gerekçeyle, Anayasa'nın 35. maddesindegüvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesigerekir.

C. 6216 SayılıKanun'un 50. Maddesi Yönünden

29. 30/11/2011 tarihli ve 6216 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesininilgili kısmı şöyledir:

"(1) Esas inceleme sonunda,başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlalkararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması içinyapılması gerekenlere hükmedilir…

 (2) Tespit edilen ihlal bir mahkemekararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yenidenyargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılamayapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminatahükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlalkararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünsedosya üzerinden karar verir."

30. Başvurucu; ihlalin tespiti, maddi tazminat ve yenidenyargılama taleplerinde bulunmuştur.

31. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan kararındaihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genelilkeler belirlenmiştir (B. No: 2014/8875, 7/6/2018, [GK]). Mahkeme diğer birkararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesininsonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamına geleceği gibiilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (AligülAlkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

32. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlaledildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadankaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural, mümkün olduğunca eski hâlegetirmenin, yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun içinise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması,ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadankaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararlarıngiderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınmasıgerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55, 57).

33. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veyamahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılıKanun’un 50. maddesinin (2) numaralı fıkrası ile İçtüzük’ün 79. maddesinin (1)numaralı fıkrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadankaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgilimahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundakibenzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıylayeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderimyolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararınabağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundakiyargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yenidenyargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisibulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasalyükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararınedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarınıgidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58-59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66-67).

34. Başvuruda başvurucunun kendisinin ürettiği elektrikve kok gazı üzerinden elektrik ve havagazı tüketim vergisi alınmasının esaslıunsurlarının kanunla belirli ve öngörülebilir bir biçimde düzenlenmemiş olmasınedeniyle (müdahalenin kanuni dayanağının bulunmadığı) mülkiyet hakkının ihlaledildiği sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte idare tarafından yol açılanihlale yönelik olarak etkili bir hukuk yolunun mevcut olduğu ancak başvurucununaçtığı davanın reddedilmekle ihlalin sonuçlarının giderilmemiş olduğugörülmektedir.

35. Anayasa Mahkemesi aynı başvurucunun 25/10/2018tarihinde karara bağlanan başvurusunda da mülkiyet hakkının ihlal edildiğisonucuna varmış ve ihlalin sonuçlarının nasıl giderileceğini de göstermiştir (İskenderunDemir ve Çelik A.Ş., §§ 86-92). Somut olayda da bu doğrultuda mülkiyethakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamayapılmasında hukuki yarar bulunduğundan ihlal kararının bir örneğinin yenidenyargılama yapılmak üzere ilgili mahkemelere gönderilmesine karar verilmesigerekir.

36. Yeniden yargılama yapılmak üzere dosyanın yetkiliyargı merciine gönderilmesine karar verilmesinin ihlal iddiası açısındanyeterli bir giderim oluşturduğu anlaşıldığından başvurucunun tazminattaleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

37. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 6.778,10 TL harçile 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan 10.378,10 TL yargılama giderinin başvurucuyaödenmesine, diğer yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde bırakılmasına kararverilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM

Açıklanan gerekçelerle;

A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınKABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınanmülkiyet hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalininsonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay1. Vergi Mahkemesine (E.2014/146, E.2014/776, E.2014/28, E.2013/1080, E.2015/26,E.2016/906, E.2016/726, E.2015/640, E.2015/580, E.2015/519, E.2015/440,E.2015/306, E.2017/312, E.2017/248, E.2017/168, E.2017/76, E.2016/1626,E.2016/1481, E.2016/1521, E.2016/1421, E.2016/1357, E.2016/1282, E.2016/1175)GÖNDERİLMESİNE,

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE

E. 6.778,10 TL harç ile 3.600 TL vekâlet ücretindenoluşan 10.378,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,

F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucununHazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içindeyapılmasına; ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihtenödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir örneğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 7/4/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.