Anasayasa Mahkemesi - Bireysel Başvuru - İSMAİL HADİDİ Başvurusuna İlişkin Karar - 16/9/2015

Başkan

:

Alparslan ALTAN

Üyeler

:

Engin YILDIRIM

Celal Mümtaz AKINCI

Muammer TOPAL

M. Emin KUZ

Raportör

:

Bahadır YALÇINÖZ

Başvurucu

:

İsmail HADİDİ

I. BAŞVURUNUNKONUSU

1. Başvuru, KomiserYardımcılığı Kursu Yazılı Sınavı’nda başarısız sayılma işlemine karşı açılandavanın reddedilmesi nedeniyle eşitlik ilkesi ile adil yargılanma hakkının ihlaledildiği iddiaları hakkındadır.

II. BAŞVURUSÜRECİ

2. Başvuru, 15/3/2013tarihinde Karamürsel Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Dilekçe veeklerinin idari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvuruda, Komisyonasunulmasına engel teşkil edecek bir eksikliğin bulunmadığı tespit edilmiştir.

3. İkinci Bölüm ÜçüncüKomisyonunca 30/4/2015 tarihinde, kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına, dosyanın Bölüme gönderilmesinekarar verilmiştir.

III. OLAY VEOLGULAR

A. Olaylar

4. Başvuru formu ve eklerindeifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, 2/5/2009 tarihinde yapılan Komiser Yardımcılığı Kursu YazılıSınavı’na katılmış ve 72 puan almıştır.

6. Erkek ve kadın adaylararasında ayrı ayrı oluşturulacak başarı sıralamasına göre 1.125 erkek ve 75kadın adayın alınacağı sınav sonucunda başvurucu, puan sıralamasında ilk 1.125kişilik kontenjan arasına giremediği için başarısız sayılmıştır.

7. Sınav sonucununaçıklanmasından sonra sınavda yöneltilen sorulardan 1’i idare tarafından, 11’ide Ankara 2. İdare Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Bunun üzerine idaretarafından, iptal edilen sorular dikkate alınmaksızın ikinci bir başarı listesihazırlanmıştır. Yeniden değerlendirme sonucu başvurucunun puanı 73,496’yaçıkmış fakat başvurucu yine 1.125 kişilik kontenjana girememiştir.

8. Ankara 2. İdare Mahkemesininkararı, Danıştay Onikinci Dairesince, iptal edilen soruların bütün adaylarca doğruyanıtlandığının kabul edilmesi gerektiği gerekçesiyle düzeltilerekonanmıştır. Bu karar üzerine, yeniden başarı listesi hazırlanmıştır. Başvurucununpuanı değerlendirme sonucu 77’ye çıkmış fakat başvurucu yine 1.125 kişilikkontenjana girememiştir.

9. Bunun üzerine başvurucunun,başarısız sayılması işlemine karşı açtığı davada, Ankara 17. İdare Mahkemesi, 4/5/2012 tarihli ve E.2012/226, K. 2012/765 sayılı kararında “...Bu durumda, 02.05.2009 tarihinde Milli EğitimBakanlığı tarafından yapılan Komiser Yardımcılığı Kursu Yazılı Sınavı sonucunda12 sorunun iptal edilmesi neticesinde yapılan yeni değerlendirme neticesinde 81puan almak suretiyle sınav sorularının iptal edilmeden önceki hali ile yapılandeğerlendirmede başarılı sayılarak kursa gitmeye hak kazanan ve 2009-2010eğitim öğretim yılındaki kursa giden bir çok adaydan yüksek puan alan davacınınKomiser Yardımcılığı Kursuna katılma isteminin reddine ilişkin davalı idareişleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmamaktadır...” gerekçesiyledava konusu işlemin iptaline karar vermiştir.

10. Başvurucu bu karar üzerinekomiser yardımcılığı kursuna çağrılmış ve 26/9/2012tarihinde kursa başlamıştır.

11. Davalı idare tarafındantemyiz edilen karar, Danıştay Onikinci Dairesinin 8/11/2011 tarihli ve E.2012/9040, K.2012/8050 sayılıkararında,

“... Uyuşmazlıkta, Ankara 2. İdare Mahkemesinin E.2009/1072sayılı esasına kayıtlı davanın temyizen incelenmesisonucunda; Danıştay 12. Dairesinin 8/11/2012 tarih veE.2012/9040, K.2012/8050 sayılı kararıyla; Ankara 2. İdare Mahkemesi kararındasöz konusu 12 sorunun değerlendirme dışında bırakılması ve tüm adaylarınpuanlarının 88 soru üzerinden hesaplanarak yeni bir başarı sırası yapılmasıgerektiği gerekçesine yer verilmiş ise de, ilgili mevzuat gereği iptal edilen12 sorunun tüm adaylar için doğru cevaplandırılmış kabul edilerek 100 soru ve100 puan üzerinden değerlendirme yapılması ve yeni başarı listesinin bu şekildeoluşturulması gerektiği belirtilerek İdare Mahkemesince belirtilen puan hesaplamayönteminin mevzuata uygun olmadığına hükmedildiği görülmüş olup, davacınınsınavda başarılı olup olmadığı ve kursa katılıp katılmayacağı hususları 100soru ve 100 puan üzerinden yapılacak değerlendirme sonucunda 3. başarılistesinin hazırlanması neticesinde belli olacağından dava konusu işlemde buaşamada isabet bulunmadığı anlaşılmaktadır

Bu durumda 2. başarı listesine dayanılarak verilen İdareMahkemesi kararının gerekçesinde isabet bulunmamakta ise de karar sonucuitibariyle yerindedir.” gerekçesiyle onanmıştır.

12. Başvurucu, 25/5/2013 tarihli dilekçe ile idareye müracaat ederek, açmışolduğu iptal davası sonucu kursa çağrılarak eğitim almaya başladığını, kursunaltı aylık süresinin sonunda idarece yapılan temyiz talebinin reddedilerekmahkeme kararı onanmasına rağmen kurstan ilişiğinin kesilmesine yönelikişlemlere başlanıldığını öğrendiğini, mahkeme kararının etkisininkaldırılmasına yönelik girişimin suç olduğunu ve bu durumun adli ve idarisorumluluk doğuracağını, mahkeme kararı lehine sonuçlanmış olmasına rağmenilişiğinin kesilmesi hâlinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudabulunacağını, daha önce benzer şekilde verilen bir karar üzerine kazanılmış hakgerekçesiyle 168 kursiyerin kursa devam etmesine imkân sağlanarak mezunedildiğini belirterek ilişiğinin kesilmemesini ve kursa devam hakkı verilmesinitalep etmiştir.

13. Başvurucunun bu talebiidarenin 5/3/2013 tarihli işlemiyle reddedilmiştir.

14. Bu işlem 7/3/2013tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş, başvurucu 15/3/2013 tarihinde bireyselbaşvuruda bulunmuştur.

B. İlgiliHukuk

15. 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılıEmniyet Teşkilatı Kanunu’nun “Terfî ve atama” başlıklı 55. maddesinin onbirinci fıkrası şöyledir:

 “İhtiyaç halinde meslekte fiilen altı yılınıdolduran, 37 yaşından gün almamış olan ve yönetmelikte belirtilen diğernitelikleri taşıyan polis memurlarından, yönetmelik hükümlerine göre açılacakkomiser yardımcılığı sınavını kazanıp dokuz aydan az olmamak üzere eğitimkursunu başarıyla bitirenler komiser yardımcılığı rütbesine atanır.”

16. 10/8/2001 tarihli ve 24489 sayılıResmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren EmniyetHizmetleri Sınıfı Personeli Rütbe Terfileri ve Değerlendirme KurullarınınÇalışmalarına İlişkin Yönetmelik’in “Yazılıve mülakat sınavları” başlıklı 43. maddesi şöyledir:

“Başvuru niteliklerini taşıyan polis memurları, komiseryardımcılığı kursu için hazırlanacak çoktan seçmeli yazılı test sınavınaalınırlar.

(Değişik ikinci fıkra:29/7/2004-2004/7675K.)Yazılı sınav, Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi, Milli Eğitim Bakanlığıveya Eğitim Dairesi Başkanının teklifi ve Genel Müdürün onayı ile oluşturulankomisyonlara yaptırılır.

Değerlendirme, yüz tam puan üzerinden yapılır. Çoktanseçmeli test cevap kağıtları, bilgisayarda optikokuyucuda değerlendirilir.

(Değişik dördüncü fıkra:29/7/2004-2004/7675K.)Mülakat sınavı, Eğitim Dairesi Başkanının teklifi ve Genel Müdürün onayı ileoluşturulan komisyonlara yaptırılır. Mülakat sınavına, yazılı sınav başarısıralamasına göre en yüksek puan alandan başlanarak kontenjan miktarının 3 katıpersonel çağırılır. Mülakat sınavında adayın 100 tam puan üzerinden; bilgidüzeyi, kendisinden istenileni kavrama, kendine güven duyma, sözlü ifade vebeden dilini kullanma becerisi olmak üzere 5 ayrı kriteregöre değerlendirmesi yapılır. Yazılı ve mülakat sınavı puanlarının toplamınagöre en yüksek puandan başlanarak tekrar başarı sıralaması yapılır. Sıralamasonucuna göre, o yıl belirlenen kontenjan miktarı kadar personel asıl, bumiktarın yarısı kadar personel yedek olarak belirlenir

Başarı sırasının tespitinde eşit puanın önlenmesine yöneliksınav tekniği ve bu Yönetmelikte yer almayan polis memurluğundan komiseryardımcılığına yükselme ve komiser yardımcılığı kursuna ilişkin diğer hususlar,Eğitim Daire Başkanlığınca yayınlanacak yönerge ile belirlenir.”

IV. İNCELEME VEGEREKÇE

17. Mahkemenin 16/9/2015 tarihinde yapmış olduğu toplantıda, başvurucunun15/3/2013 tarihli ve 2013/2126 numaralı bireysel başvurusu incelenip gereğidüşünüldü:

A. Başvurucununİddiaları

18. Başvurucu, katıldığı KomiserYardımcılığı Kursu Yazılı Sınavı’nın bazı sorularının iptal edilmesi üzerineyeni bir başarı listesinin hazırlandığını, ilk listede kendi puanının 72olduğunu fakat soruların iptal edilmesinden sonra puanının 77’ye çıktığını,hazırlanan son listeye göre kendisinden daha düşük puan almış bazı kişilerinilk iki listede kendisinden daha fazla puan almaları sebebiyle komiser yardımcısıolduklarını, ayrıca kontenjanların belirlenmesinde kadın-erkek ayrımınınyapılması sebebiyle kendinden daha düşük puan alan bayan adayların komiseryardımcısı olduklarını, polislik mesleğinde kadın-erkek ayrımı yapılmamasıgerektiğini belirterek Anayasa’nın 10. maddesinde tanımlanan eşitlik ilkesinin,mahkeme kararı lehine sonuçlanmış olmasına rağmen ilişiğinin kesilmesinedeniyle Anayasa'nın 2. maddesinde tanımlanan hukuk devleti ilkesinin ihlaledildiğini ileri sürmüş ve tazminat talebinde bulunmuştur.

B. Değerlendirme

19. Anayasa Mahkemesi, olaylarınbaşvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay veolguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Bu kapsamda başvurucunun iddialarının, yargılamanın sonucu itibarıylaadil olmadığına ve eşitlik ilkesinin ihlal edildiğine yönelik olması nedeniylebaşvurunun bu iki başlıkta değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

1. Yargılamanın Sonucu İtibarıyla Adil Olmadığı İddiası

20. Anayasa’nın 36. maddesininbirinci fıkrasında herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyleyargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adilyargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Maddede geçen “adil yargılanma hakkının” kapsamıAnayasa’da açık bir şekilde düzenlenmediğinden bu hakkın kapsam ve içeriğinin,Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) “Adilyargılanma hakkı” kenar başlıklı 6. maddesi çerçevesindebelirlenmesi gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22).

21. Anılan kurallar uyarınca,ilke olarak derece mahkemeleri önünde dava konusu yapılmış maddi olay veolguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarınınyorumlanması ve uygulanması ile derece mahkemelerince uyuşmazlıkla ilgilivarılan sonucun esas yönünden adil olup olmaması bireysel başvuru incelemesinekonu olamaz. Bunun tek istisnası, derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlarınınadaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda bariz takdir hatası veya açık keyfîlik içermesi ve bu durumun kendiliğinden bireyselbaşvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmiş olmasıdır. Bu çerçevede,kanun yolu şikâyeti niteliğindeki başvurular, bariz takdir hatası veya açık keyfîlik bulunmadıkça Anayasa Mahkemesince incelenemez (Necati Gündüz ve Recep Gündüz, B. No:2012/1027, 12/2/2013, § 26).

22. Adil yargılanma hakkı,bireylere dava sonucunda verilen kararın değil, yargılama sürecinin ve usulününadil olup olmadığını denetletme imkânı verir. Bu nedenle bireysel başvurudaadil yargılanmaya ilişkin şikâyetlerin incelenebilmesi için başvurucunun,yargılama sürecinde haklarına saygı gösterilmediğine, bu çerçevede yargılamasürecinde karşı tarafın sunduğu deliller ve görüşler hakkında bilgi sahibiolamadığına veya bunlara etkili bir şekilde itiraz etme fırsatı bulamadığına,kendi delillerini ve iddialarını sunamadığına ya da uyuşmazlığın çözümekavuşturulmasıyla ilgili iddialarının derece mahkemesi tarafındandinlenmediğine veya kararın gerekçesiz olduğu gibi mahkeme kararının oluşumunasebep olan unsurlardan değerlendirmeye alınmamış eksiklik, ihmal ya da açıkkeyfiliğe ilişkin bir bilgi ya da belge sunmuş olması gerekir (Nadi Karakoç, B. No: 2013/2767, 2/10/2013, § 22).

23. Başvuru konusu olaydabaşvurucunun, katıldığı Komiser Yardımcılığı Kursu Yazılı Sınavı’nda bazısoruların iptali üzerine yapılan nihai değerlendirme sonucunda almış olduğu puanın daha öncekideğerlendirmeler sonucu kursa alınarak mezun edilen bazı kişilerden daha yüksekolduğundan bahisle başarısız sayılmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle açtığı dava, başvuruculehine sonuçlanmış ise de Danıştay OnikinciDairesinin verdiği son kararda (bkz. § 11) 3. başarı listesinin hazırlanmasısonucunda kursa katılacakların belirleneceği ifade edilerek ilk derecemahkemesi kararı farklı gerekçe ile onanmıştır.

24. Somut olayda, Danıştay Onikinci Dairesinin kararı üzerine hazırlanan 3. başarılistesinde başvurucunun başarılı kontenjanına giremediği, bunun sonucu olarakkurs ile ilişiğinin kesildiği, yapılan işlemlerin mahkeme kararlarına dayalıolarak tesis edildiği, son listeye göre kendisinden daha düşük puan alanlarhakkında tesis edilen işlemlerin bireysel başvuruya konu davanın konusuolmadığı ve sonuç itibarıyla başvurucunun, sınavda başarılı olamadığı tespitinideğiştirmediği görülmektedir.

25. Mahkemenin gerekçesi vebaşvurucunun iddiaları incelendiğinde iddiaların özünün esas itibarıylayargılamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmaktadır.

26. Başvurucu, kendi delillerinive iddialarını sunma olanağı bulamadığına, uyuşmazlığın çözümekavuşturulmasıyla ilgili iddialarının derece mahkemesi tarafındandinlenmediğine veya kararın gerekçesiz olduğuna ilişkin bir bilgi ya da kanıtsunmadığı gibi Mahkemenin kararında açıkça keyfîlikoluşturan herhangi bir durum da tespit edilememiştir.

27. Açıklanan nedenlerle,başvurucu tarafından ileri sürülen iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğindeolduğu ve derece mahkemesi kararlarının bariz takdir hatası da içermediğianlaşıldığından başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşullarıyönünden incelenmeksizin “açıkça dayanaktanyoksun olması” nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.

2. Eşitlik İlkesinin İhlal Edildiği İddiası

28. Başvurucu, kontenjanlarınbelirlenmesinde kadın-erkek ayrımının yapılması sebebiyle kendinden daha düşükpuan alan bayan adayların komiser yardımcısı olduklarını, polislik mesleğindekadın-erkek ayrımı yapılmaması gerektiğini belirterek eşitlik ilkesinin ihlaledildiğini iddia etmiştir.

29. Anayasa'nın “Kanun önünde eşitlik” kenar başlıklı 10. maddesinin birinci vebeşinci fıkraları şöyledir:

"Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce,felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanunönünde eşittir.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

30. Sözleşme’nin “Ayırımcılık yasağı” kenar başlıklı 14.maddesi şöyledir:

“Bu Sözleşme'de tanınan hak veözgürlüklerden yararlanma, cinsiyet, ırk, renk, dil, din, siyasal veya diğerkanaatler, ulusal veya toplumsal köken, ulusal bir azınlığa aidiyet, servet,doğum başta olmak üzere herhangi başka bir duruma dayalı hiçbir ayrımcılıkgözetilmeksizin sağlanmalıdır.”

31. Başvurucunun, Anayasa’nın10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesi ve Sözleşme'nin 14. maddesindedüzenlenen ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine yönelik iddialarının, bahsigeçen maddelerdeki ifadeler dikkate alındığında soyut olarak değerlendirilmesimümkün olmayıp mutlaka Anayasa ve Sözleşme kapsamında yer alan diğer temel hakve özgürlüklerle bağlantılı olarak ele alınması gerekir. Bir başka ifadeyleayrımcılık yasağının ihlal edilip edilmediğinin tartışılabilmesi için ihlal iddiasının,kişinin hangi temel hak ve özgürlüğü konusunda ayrımcılığa maruz kaldığısorularına cevap verebilmesi gerekmektedir (Onurhan Solmaz, § 33).

32. Başvuru konusu olaydabaşvurucu, komiser yardımcılığı kursuna katılabilmek için kontenjanlar belirlenirkenkadın ve erkekler için ayrı kontenjanlar oluşturulduğunu, mesleki anlamdayükselmede kadın-erkek ayrımı yapılarak eşitliğe aykırı hareket edildiğinidolayısıyla ayrımcılık yasağının ihlal edildiğini ileri sürmekte ise de sözkonusu ayrımcılığın hangi temel hak ve özgürlüğün kullanımına yönelik olarakgerçekleştiğini belirtmemiştir. Başvuru dilekçesininiçeriğinden de başvuru konusu olayın Anayasa ve Sözleşme kapsamındaki hak vehürriyetlerden herhangi biri ile bağlantısının kurulmadığı anlaşılmaktadır.

33. Açıklanan nedenlerle başvurununbu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin “konu bakımından yetkisizlik” nedeniylekabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

V. HÜKÜM

Açıklanangerekçelerle;

A. Başvurucunun,

1. Yargılamanın sonucu itibarıyla adil olmadığı yönündekiiddiasının “açıkça dayanaktan yoksun olması”nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

2. Eşitlik ilkesinin ihlal edildiği yönündeki iddiasının “konu bakımından yetkisizlik” nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerine bırakılmasına

16/9/2015 tarihinde OYBİRLİĞİYLEkarar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy