TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
SİNANLAR HAFRİYAT İNŞAAT NAKLİYE SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2014/1993)
Karar Tarihi: 26/10/2016
BİRİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Burhan ÜSTÜN
Üyeler
:
Nuri NECİPOĞLU
Hicabi DURSUN
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Raportör
:
Akif YILDIRIM
Başvurucu
:
Sinanlar Hafriyat İnşaat Nakliye Sanayi ve Ticaret Limited Şirketi
Vekili
:
Av. Fazıl ERAT
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, hukuk kurallarının hatalı yorumlanması veuygulanması sonucu idari para cezasının iptali talebinin reddedilmesi nedeniyleadil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 10/2/2014 tarihinde Anayasa Mahkemesine İstanbul 12.Asliye Hukuk Mahkemesi vasıtasıyla yapılmıştır. Başvuru formu ve eklerininidari yönden yapılan ön incelemesi neticesinde başvurunun Komisyona sunulmasınaengel teşkil edecek bir eksikliğinin bulunmadığı tespit edilmiştir.
3. Birinci Bölüm Birinci Komisyonunca 31/3/2015 tarihinde,başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına kararverilmiştir.
4. Bölüm Başkanı tarafından 29/5/2015 tarihinde, başvurununkabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına kararverilmiştir.
5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına(Bakanlık) gönderilmiştir. Bakanlığın 26/6/2015 tarih tarihli yazısında AnayasaMahkemesinin önceki kararlarına ve bu kapsamda sunulan görüşlerine atfenbaşvuru hakkında görüş sunulmayacağı bildirilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
A. Olaylar
6. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgiliolaylar özetle şöyledir:
7. İstanbul Büyükşehir Belediyesince, taşıma ve kabul belgesiolmadan hafriyat toprağı ve inşaat yıkıntısı taşındığı ve aracın üzerinin uygunmalzeme ile kapatılmadığı gerekçesiyle 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı ÇevreKanunu'nun ilgili hükümleri uyarınca başvurucu Şirkete 17.088 TL idari paracezası verilmiştir.
8.Başvurucu Şirket tarafından cezanın hukuka aykırı ve keyfîolduğu iddialarıyla anılan işlemin iptali istemiyle İstanbul 1. İdareMahkemesinde dava açılmıştır.
9.İstanbul 1. İdare Mahkemesi 17/2/2012 tarihli kararıyla davayıreddetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
“2872 sayılı Çevre Kanunu’na dayanılarakçıkarılan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının KontrolüYönetmeliği’nin 13. maddesinde hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının,üretici ve taşıyanları tarafından belediyelerin veya mahallin en büyük mülkiamirinin gösterdiği ve izin verdiği geri kazanım ve depolama tesisleri dışındadenizlere, göllere, akarsulara veya herhangi bir yere dökülmesi ve dolguyapılması yasak olduğu, faaliyetleri sonucu hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntıatıklarının üretimine neden olacak özel veya resmi kişi, kurum ve kuruluşlar;bu atıkların üretilmesinden önce ilgili belediyeye/mahallin en büyük mülkiamirine başvurarak gerekli izinleri almak, atıklarını bu Yönetmeliktebelirtilen usul ve esaslara göre bu mercilerin göstereceği gerikazanım/depolama sahasına taşınmasını sağlamakla yükümlü olduğu, 23. maddeninson fıkrasında inceleme ve denetim sırasındaatık taşıma ve kabul belgesinin ilgili tüm taraflarca denetim elemanlarınagösterilmesinin zorunlu olduğu, 25. maddesinde hafriyat taşınmasısırasında alınacak önlemler arasında taşıma sırasında oluşabilecek çevreselkirlenmeyi önlemek amacıyla araçların üzerleri uygun malzemeyle kapatılmasıhusususun sayıldığı, 46. maddesinde bu Yönetmelik hükümlerine aykırı hareketedenler hakkında Kanunun 15 ve 16 ncı maddelerindebelirtilen merciler tarafından gerekli işlemlerin yapılacağı ve Kanunun 20, 21,23, 24 ve 26 ncı maddelerinde belirtilen cezalarınverileceği düzenlenmiştir.
Dava dosyasının incelenmesinden; 08.02.2011 tarihinde yapılan denetim sırasında davacışirkete ait 34 FC 6762 Plakalı aracın taşıma ve kabul belgesinin bulunmadığıve aracın üzerinin uygun malzeme ile kapatılmadığının tespit edilerek aynıtarihli tutanak düzenlendiği, tespit tutanağı uyarınca Hafriyat Toprağı, İnşaatve Yıkıntı Atıklarını Kontrolü Yönetmeliği'nin 23 ve 24 maddelerinin ve ÇevreKanun'un 12 maddesinin ihlali gerekçesiyle aynı yasanın 20/g maddesi uyarınca29.04.2011 gün ve İBB:70421sayılı işlemile davacışirkete 17.088,00-TL para cezası verildiği, anılan işlemin iptali istemiylebakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda anılan yasa ve yönetmelik hükümleriuyarınca hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının, üretici vetaşıyıcıları tarafından taşıma izin belgesinin ve kabul belgesinin alınmasıgerektiği, anılan belgelerin yapılacak olan denetim ve incelemelerdeistenilmesi halinde yetkili denetim veya inceleme elemanlarına ibrazınınzorunlu olduğu, aykırılık halinde ise yasada öngörülen para cezasınınverileceği yer almıştır.
Dava konusu uyuşmazlıktayapılan denetimin esnasında davacı şirkete ait araçtataşımave kabul belgesinin davalı idare elemanları tarafından araç sürücüsündeistenilmesine rağmen ibraz edilmediği vearaç şöforünün tutanağı imzalamaktan imtina ettiğigörülmekle yukarıda yazılan mevzuat hükümlerini uyarınca tesis olunan davakonusu işlemde hukuka aykırılık bulunmamıştır."
10. Başvurucu Şirketin temyizi üzerine anılan karar Danıştay 14.Dairesinin 4/10/2012 tarihli ilamıyla onanmış, karar düzeltme talebi de aynıDairenin 6/1/2014 tarihli ilamıyla reddedilerek karar kesinleşmiştir.
11. Anılan karar, başvurucu vekiline 10/1/2014 tarihinde tebliğedilmiş olup başvurucunun 10/2/2014tarihinde yaptığı bireysel başvurusunda süreaşımı olmadığı tespit edilmiştir.
12. Başvurucu 10/2/2014 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
B. İlgili Hukuk
13. 2872 sayılı Kanun’un 8. maddesi şöyledir:
“Her türlü atık ve artığı, çevreye zararverecek şekilde, ilgili yönetmeliklerde belirlenen standartlara ve yöntemlereaykırı olarak doğrudan ve dolaylı biçimde alıcı ortama vermek, depolamak,taşımak, uzaklaştırmak ve benzeri faaliyetlerde bulunmak yasaktır.
Kirlenme ihtimalinin bulunduğu durumlardailgililer kirlenmeyi önlemekle; kirlenmenin meydana geldiği hallerde kirleten,kirlenmeyi durdurmak, kirlenmenin etkilerini gidermek veya azaltmak içingerekli tedbirleri almakla yükümlüdürler.”
14. Aynı Kanun’un 12. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
“İlgililer, Bakanlığın veya denetimle yetkilidiğer mercilerin isteyecekleri bilgi vebelgeleri vermek, yetkililerin yaptıracakları analiz ve ölçümleringiderlerini karşılamak, denetim esnasında her türlü kolaylığı göstermekzorundadırlar.”
15. 18/03/2004 tarihli ve 25406 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının KontrolüYönetmeliği'nin (Yönetmelik) ilgili kısımları şöyledir:
“Atık Taşımave Kabul Belgesi Alınması
Madde 23 - Hafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atığı üretenler, ürettiklerihafriyat toprağı ve inşaat/yıkıntı atıklarını, taşıma izni almış nakliyearaçlarıyla gerekli izinleri almış depolama sahalarına taşımak veya taşıtmaklayükümlüdürler.
Hafriyat toprağı üretenler ile faaliyetlerisonucu 2 tondan fazla atık oluşumuna neden olacak inşaat/yıkıntı atığıüreticileri, mücavir alan sınırları içinde belediyeye, büyükşehir belediyesiolan yerlerde ilgili ilçe belediyesine, mücavir alan sınırları dışında isemahallin en büyük mülki amirine müracaat ederek "Atık Taşıma ve KabulBelgesi" almak zorundadır.
Atık Taşıma ve Kabul Belgesi üç bölümdenoluşur ve eksiksiz olarak doldurulur. Birinci bölümde; hafriyatı toprağı veyainşaat/yıkıntı atıklarını üretenler, ikinci bölümde üretilecek atığı taşıyacakşahıs veya firmalar, üçüncü bölümde ise atığın geri kazanılacağı/depolanacağısaha ile ilgili bilgiler bulunur.
Atık Taşıma ve Kabul Belgesi 4 nüsha olarakdüzenlenir. Bir nüshası düzenleyen kurumda kalır. Kalan üç nüshadan biri atıküreticisine, biri taşıyıcı kişi veya firmaya, biri de atığın gerikazanılacağı/depolanacağı tesis yetkilisine verilir. İnceleme ve denetim sırasında bu belgenin ilgili tümtaraflarca denetim elemanlarına gösterilmesi zorunludur.
Hafriyat Toprağı ileİnşaat/Yıkıntı Atıkları Taşıyıcılarının İzin Alma Zorunluluğu
Madde 24 - Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarını taşımak isteyen kişiveya kuruluşlar mücavir alan sınırları içinde ilgili belediyeye, dışında isemahallin en büyük mülki amirine başvurarak "Hafriyat Toprağı,İnşaat/Yıkıntı Atıkları Taşıma İzin Belgesi" almakla yükümlüdürler. Buamaçla yapılacak başvurularda istenecek belge ve bilgiler ilgili belediyetarafından belirlenir. İnşaat/yıkıntı atığı taşıyan araçlar sarı renkli olacakve araçların üzerinde büyük harflerle "İnşaat/Yıkıntı Atığı TaşımaAracı" ibaresi yazılı olacaktır. Bu atıkları taşımak isteyen kişi vekuruluşlar yeterli sayıda ve değişik ebatlarda sarı renkli konteyner ve kaplarıbulundurmakla yükümlüdürler. Bu atıkları taşımak amacıyla taşıma izni alanfirmaların isimleri ve irtibat numaraları, geri kazanım veya depolamaalanı/alanlarının yerleri ile bu alanlara ulaşacak yol güzergahı krokileriilgili belediyeler tarafından halkın bilgileneceği şekilde ilan edilir.
Hafriyat Toprağı ileİnşaat/Yıkıntı Atıklarının Taşınması Sırasında Alınacak Önlemler
Madde 25 - Hafriyat toprağı ile inşaat/yıkıntı atıklarının taşınması sırasındaçevrenin kirletilmemesi, trafiğin aksatılmaması ve can ve mal emniyeti içingerekli tedbirler öncelikle nakil işlemlerini gerçekleştiren kişi veya firmatarafından alınır. Taşıma sırasında oluşabilecek çevresel kirlenmeyi önlemekamacıyla araçların üzerleri uygun malzemeyle kapatılır. Araçlara kapasiteninüzerinde yükleme yapılmaz ve araçlar tekerleklerinde olabilecek çamur vebenzeri kirlilik temizlendikten sonra trafiğe çıkartılır. Belediye ve mahallinen büyük mülki amiri, atık taşıyan araçların şehir içi trafiğini olumsuzetkilememesi için bu araçların belirli saatler arasında trafiğe çıkmalarıkonusunda düzenleme yapma yetkisine sahiptir.”
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 26/10/2016 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
17. Başvurucu, taşıma ve kabul belgesi olmadan hafriyat toprağıve inşaat yıkıntı atığı taşıdığı gerekçesiyle hakkında tesis edilen idari paracezasına dayanak olan tutanağın gerçeği yansıtmadığını ve bu sebeple de araçsürücüsünün imzadan imtina ettiğini, izin belgesinin cezadan yaklaşık üç ayönce alındığını, cezai işlem uygulanan araçta ilgililerce istenen belgeninfotokopisinin bulunduğunu ve araç sürücüsü tarafından bunun ibraz edildiğiniancak denetim ekibince fotokopi olan örneğin kabul edilmeyerek ilgili belgeninbulunmadığına ilişkin tutanak tutulması üzerine araç sürücüsünün tutanağıimzalamadığını, tüm bu hususlar yargılama sürecinde ifade edilmesine ve anılanizin belgesinin aslı sunulmasına karşılık Mahkemece bu durumundeğerlendirilmediğini belirterek Anayasa'nın 36., 37. ve 38. maddelerindegüvence altına alınan haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılanhukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifinikendisi takdir eder (Tahir Canan,B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Yargılamanın sonucuna ilişkin başvurucuiddialarının adil yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiğideğerlendirilmiştir.
19. Anayasa’nın 148. maddesinin dördüncü fıkrasında, kanunyolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvurudaincelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde davakonusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerindeğerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ileuyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmamasıbireysel başvurukonusu olamaz. Ancak bireysel başvurukapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veyaaçık keyfîlik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamdadeğildir (Ahmet Sağlam, B. No:2013/3351, 18/9/2013, § 42).
20. Yönetmelik'in 13. maddesine göre hafriyat toprağı ile inşaatyıkıntı atıklarının ilgili idarenin gösterdiği ve izin verdiği yerler dışındaherhangi bir yere dökülmesi yasaktır. Yönetmelik uyarınca atık üreticisi iletaşıyanların atıkları taşıma izin belgesi almış araçlarla taşımaları, taşınanatık için "Atık Taşıma ve Kabul Belgesi" almaları ve bu belgenintaraflarca denetim elemanlarına gösterilmesi zorunludur.
21. Başvurucu Şirkete ait nakliye aracıyla hafriyat toprağı veinşaat yıkıntı atıklarının taşındığı, taşıma izin ve kabul belgesinin aslınınveya onaylı örneğinin inceleme ve denetim sırasında yetkililere gösterilmediğibaşvurucunun da kabul ettiği bir husustur. Anılanbelgeninmevcut olmasına karşın denetim esnasında bulundurulmaması nedeniyle ibrazedilememiş olmasının belirtilen mevzuat uyarınca idari para cezasını gerektiripgerektirmeyeceği ise hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile ilgili biruyuşmazlıktır.
22. Belirtilen uyuşmazlığın çözümü noktasında varılan sonuçtabariz takdir hatası veya açık keyfîlik bulunmadığıanlaşılmaktadır. Dolayısıyla başvurucu tarafından ileri sürülen ihlaliddialarının yukarıda belirtilen içtihat kapsamında kanun yolu şikâyetiniteliğinde olduğu anlaşılmaktadır.
23. Açıklanan nedenlerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA26/10/2016 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.