TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
SINIRLI SORUMLU TORBALI METROPOLİS ŞEHİRİÇİ MOTORLU TAŞIYICILAR KOOPERATİFİ BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2018/8951)
Karar Tarihi: 24/2/2021
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
Başkan
:
Kadir ÖZKAYA
Üyeler
:
Celal Mümtaz AKINCI
M. Emin KUZ
Rıdvan GÜLEÇ
Basri BAĞCI
Raportör
:
Tuğba TUNA IŞIK
Başvurucu
:
Sınırlı Sorumlu Torbalı Metropolis Şehiriçi MotorluTaşıyıcılar Kooperatifi
Vekili
:
Av. Hüseyin AKYÜZ
I. BAŞVURUNUNKONUSU
1. Başvuru, temyiz isteminin dava konusunun temyize tabiolmaması sebebiyle incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişimhakkının ve davanın reddedilmesi nedeniyle anayasal hakların ihlal edildiğiiddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURUSÜRECİ
2. Başvuru 27/3/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yöndenyapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VEOLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyleilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu kooperatifin yirmi beş üyesi,1999 yılındanitibaren İzmir'in Torbalı ilçesinde yolcu taşımacılığı yapmışlardır. Başvurucukooperatif üyeleri 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Büyükşehir BelediyesiKanunu'nun yürürlüğe girdiği tarihe kadar taşımacılık hakkını İl TrafikKomisyonu tarafından verilen izin kapsamında elde etmişlerdir.
7. 5216 sayılı Kanun'un 7. maddesinde her türlü servis vetoplu taşıma araçları ile taksi sayılarını, bilet ücret ve tarifelerini, zamanve güzergâhlarını belirlemek büyükşehir belediyelerinin görev ve yetkisindeolduğu düzenlenmiştir.
8. 14/9/2011 tarihli ve 2011/349 sayılı karar ile İzmirBüyükşehir Belediyesi Ulaşım Koordinasyon Merkezi (UKOME) tarafından İzmirBüyükşehir Belediyesi (Belediye) sınırları içinde toplu yolcu taşımacılığıyapmak isteyen taşımacıların güzargâh izin belgesi almasının zorunluolduğu belirlenmiştir.
9. UKOME tarafından muhtelif tarihli kararlarla başvurucukooperatif üyeleri adına geçici ve süreli olmak üzere güzargâh izin belgesi düzenlenmiştir.
10. Başvurucu kooperatifin 4/1/2016 tarihinde yirmi beşüyesine Torbalı ilçesinde şehir içi yolcu taşımacılığı için güzargâh izinbelgesi verilmesine ilişkin başvurusu Belediye tarafından cevap verilmemeksuretiyle zımnen reddedilmiştir.
11. Başvurucu kooperatif, güzergâh izni verilmemesineilişkin işlemin iptali talebiyle İzmir 6. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) iptaldavası açmıştır.
12. Mahkeme 8/12/2016 tarihli kararla, dava konusuişlemde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir.
13. Başvurucu kooperatifin mahkeme kararına karşı yaptığıistinaf başvurusu İzmir Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesinin25/4/2017 tarihli kararıyla temyiz yolu açık olmak üzere reddedilmiştir.
14. Başvurucu, istinaf kararına karşı temyiz başvurusundabulunmuştur. Danıştay Sekizinci Dairesi (Daire) 8/2/2018 tarihli kararıylatemyiz isteminin incelenmeksizin reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinde,dava konusu işlemin daha önce çalışma izni olmayan başvurucu kooperatifüyelerinin ticari faaliyetlerini uzun süre ile engelleyen nitelikte olmadığıveya bir ticari faaliyete son verme niteliği bulunmadığı belirtilmiştir.
15. Nihai karar başvurucuya 5/3/2018 tarihinde tebliğedilmiş, başvurucu 27/3/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİHUKUK
16. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama UsulüKanunu’nun “Temyiz" kenar başlıklı 46. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
"Danıştay dava dairelerinin nihaikararları ile bölge idare mahkemelerinin aşağıda sayılan davalar hakkındaverdikleri kararlar, başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi Danıştayda,kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde temyiz edilebilir:
...
d) Belli bir ticari faaliyetin icrasınısüresiz veya otuz gün yahut daha uzun süreyle engelleyen işlemlere karşı açılaniptal davaları.
…”
V. İNCELEME VEGEREKÇE
17. Mahkemenin 24/2/2021 tarihinde yapmış olduğutoplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. MahkemeyeErişim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia
1. Başvurucununİddiaları
18. Başvurucu; yolcu taşımacılığının daha önce alınmışizinler kapsamında uzun süredir devam ettiğini, üyelerinin bu konuda mevzuattankaynaklanan kazanılmış haklarının bulunduğunu, bu nedenlerle Daire tarafındantemyiz isteminin incelenmeksizin reddedilmesinin anayasal haklarını ihlalettiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafındanyapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukukitavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 16). Başvurucunun temyiz talebinin incelenmeksizin reddedilmesine ilişkinşikâyetinin mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.
20. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında,herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma vesavunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Dolayısıyla mahkemeye erişimhakkı, Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğününbir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma"ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararasısözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metninedâhil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (Sözleşme)yorumlayan AİHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fıkrasının mahkemeyeerişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur.San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017,§ 34).
21. Mahkemeye erişim hakkı bir uyuşmazlığı mahkeme önünetaşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasınıisteyebilmek anlamına gelmektedir (Özkan Şen, B. No: 2012/791,7/11/2013, § 52).
22. Mahkemeye erişim hakkı, mahkemeye başvuru konusundaetkili bir sistemin var olmasını ve dava açmak isteyen kişilerin mahkemeyeulaşmada açık, pratik ve yeterli fırsatlara sahip olmasını gerektirir.Özellikle hukuki ya da uygulamadaki belirsizlikler kişilerin mahkemeye erişimhakkını ihlal edebilir (Aktif Elektrik Müh. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.,B. No: 2012/855, 26/6/2014, § 34). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallarınıuygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katı şekilciliktenkaçınmaları gerektiği gibi kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadankalkmasına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaçınmaları gerekir (KamilKoç, B. No: 2012/660, 7/11/2013, § 65).
23. Öte yandan mahkemeye erişim hakkı ilk derecemahkemesine dava açma hakkının yanı sıra itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanunyollarına başvurma imkânı tanınmış ise anılan yollara başvurma hakkını daiçerir (Ali Atlı, B. No: 2013/500, 20/3/2014, § 49).
24. Anayasa’da mahkemelerin kuruluşunun, görev veyetkilerinin, işleyişinin ve yargılama usullerinin kanunla düzenlenmesiöngörülmüştür. Buna göre usul kanunlarının Anayasa’ya uygun olmak koşuluyladüzenlenmesi kanun koyucunun takdirine bırakılmıştır. Anayasa’da tüm mahkemekararlarına temyiz yoluna başvurulabilmesi hakkını içeren bir kurala yerverilmemiştir (Tufan Şahin, B. No: 2012/799, 26/3/2013, § 19).
25. Başvuruya konu somut olayda başvurucu kooperatifinüyelerine güzergâh izin belgesi verilmesi talebiyle yaptığı başvurusunun zımnenreddedilmesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açtığı dava Mahkeme tarafındanreddedilmiştir. İstinaf başvurusunun temyiz yolu açık olmak üzere reddedilmesisonucunda başvurucu kooperatif tarafından temyiz yoluna başvurulmuştur. Davakonusunun temyiz yolu açık işlemlerden olmadığı gerekçesiyle Daire temyizisteminin incelenmeksizin reddine karar vermiştir.
26. 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesinde temyize konuolabilecek dava konularının belirlendiği, bir ticari faaliyetin süresiz veyaotuz gün yahut daha uzun süreyle engellenmesine ilişkin işlemlere karşı açılandavaların temyize tabi olan konular içinde olduğu düzenlenmiştir.
27. Başvurucu kooperatif üyelerinin şehir içi taşımacılıkfaaliyeti yapmalarının ancak yetkili makamlar tarafından verilen izne bağlıolduğu görülmektedir. Başvurucu kooperatif üyeleri uzun yıllar şehir içitaşımacılığı yapmış olsalar da her defasında izin aldıkları ve bu izinlerin desüreye bağlı, başka bir ifadeyle geçici olduğu tespit edilmiştir. Buna göreüyelerinin taşımacılık yapabilmeleri ancak geçerli bir iznin var olmasınabağlıdır. Geçerli bir iznin bulunmadığı durumda üyelerinin taşımacılıkyapabilmeleri ancak yeni bir iznin alınması durumunda mümkündür.
28. Başvurucu kooperatifin önceki alınan izinlerinmevzuat kapsamında kazanılmış hak oluşturduğu, bu nedenle çalışma izinlerininvar olduğuna yönelik iddialarının güzergâh izin belgesinin verilmesine ilişkinesasa yönelik bir iddia olduğu değerlendirilmiştir.
29. 2577 sayılı Kanun'daki düzenleme uyarınca başvurucukooperatifin üyelerine taşımacılık izni verilmesine ilişkin başvurusunun ticarifaaliyeti gerçekleştirmeye yönelik olduğu değerlendirildiğinde temyizincelemesi sonucunda verilen kararda mahkemeye erişim hakkına yönelik birihlalin bulunmadığının açık olduğu değerlendirilmiştir.
30. Açıklanan gerekçelerle başvurunun açıkçadayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesigerekir.
B. Diğer İhlalİddiaları
1. Başvurucununİddiaları
31. Başvurucu; üyelerinin mevzuat gereği kazanılmış hakkıolduğunu, güzergâh izni verilmesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açtığıdavanın reddedilmesi nedeniyle mülkiyet ve çalışma haklarının ihlal edildiğiniileri sürmüştür.
2. Değerlendirme
32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 46. maddesine göre özel hukuktüzel kişilerinin sadece tüzel kişiliğe ait haklarının ihlal edildiğigerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilecekleri öngörülmüştür. AnayasaMahkemesinin anılan hüküm doğrultusunda yerleşik hâle gelmiş içtihadına göreise yalnızca üyelerinin haklarını etkileyen müdahaleler nedeniyle topluluktarafından bireysel başvuruda bulunulamayacağı kabul edilmiştir (TürkPediatrik Onkoloji Grubu Derneği, B. No: 2012/95, 25/12/2012, §§ 20-23).
33. Somut olayda başvurucu kooperatifin üyelerinintaşımacılık yapabilmesi için başvurduğu, dosya kapsamındaki daha önce alınmışizinlerin her bir üye için ayrı ayrı verildiği değerlendirildiğinde ihlaleneden olduğu ileri sürülen kamusal işlem veya eylemden başvurucu tüzelkişiliğin etkilenmediği anlaşılmaktadır.
34. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabuledilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizliknedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkiniddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZOLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının kişi bakımındanyetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerindeBIRAKILMASINA 24/2/2021tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.