TÜRKİYE CUMHURİYETİ
ANAYASA MAHKEMESİ
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
S.T. BAŞVURUSU
(Başvuru Numarası: 2016/22775)
Karar Tarihi: 20/9/2018
İKİNCİ BÖLÜM
KARAR
GİZLİLİK TALEBİ KABUL
Başkan
:
Engin YILDIRIM
Üyeler
:
Recep KÖMÜRCÜ
Celal Mümtaz AKINCI
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL
Raportör
:
Tuğçe TAKCI
Başvurucu
:
S.T.
Vekili
:
Av. Rojbin TUĞAN KALKAN
I. BAŞVURUNUN KONUSU
1. Başvuru, yargılamanın yenilenmesi talebinin yetersizincelemeyle ve haksız olarak reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkınınihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 2/11/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan önincelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.
4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafından yapılmasına karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve UlusalYargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere göreilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Diyarbakır 2 No.lu Devlet Güvenlik Mahkemesinin (DGM)20/1/1994 tarihli kararıyla başvurucunun devletin hâkimiyeti altındakitopraklardan bir kısmını devlet idaresinden ayırmaya yönelik eylemlerdebulunmak suçundan müebbet hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir.
7. Karar, Yargıtay 9. Ceza Dairesinin 24/11/1994 tarihli kararıylaonanmıştır.
8. Başvurucu tarafından yapılan yargılamanın yenilenmesi talebiDiyarbakır 5. Ağır Ceza Mahkemesinin (Mahkeme) 14/11/2008 tarihli ek kararıylakabule değer bulunmayarak reddedilmiştir.
9. Karara karşı yapılan itirazın ise Diyarbakır 6. Ağır CezaMahkemesinin 29/1/2009 tarihli kararıyla reddine karar verilmiştir.
10. Başvurucunun talebi üzerine Adalet Bakanlığı Ceza İşleriGenel Müdürlüğünce itirazın reddi kararının kanun yararına bozulması talebiyledosya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına iletilmiştir.
11. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının 15/9/2015 tarihli kanunyararına bozma istemli tebliğnamesini inceleyenYargıtay 16. Ceza Dairesi 8/2/2016 tarihli kararıyla Diyarbakır 6. Ağır CezaMahkemesinin 29/1/2009 tarihli itirazın reddi kararının kanun yararınabozulmasına karar vermiştir.
12. Başvurucunun 17/3/2016 tarihli yargılamanın yenilenmesitalepli dilekçesi Mahkemenin 27/4/2016 tarihli kararıyla kabule değerbulunmuştur. Yapılan inceleme neticesinde Mahkeme 1/8/2016 tarihli ek kararıylayargılamanın yenilenmesi nedenlerinin doğrulanmamış olduğu gerekçesiyleyargılamanın yenilenmesi talebini esasız olması nedeniyle reddine kararvermiştir. Gerekçenin ilgili kısımları şöyledir:
"... kanun yararına bozma yasa yolunabaşvurulmasından sonra mahkeme aşamasında dinlenmeyen tanık [C.D.nin] mahkememizcealınan 06/05/2016 tarihli beyanında esasa etkili bir beyanının bulunmamasınedeniyle sanık müdafiinin yargılamanın yenilenmesineilişkin sunmuş olduğu nedenlerin doğrulanmaması nedeniyle CMK.nun321/1.maddesi gereğince istemin esasız olması nedeniyle reddine dair ... kararverilmiştir.
...
... dosya üzerinde yapılan inceleme sonucunda mütalaya uygun oybirliğiyle karar verildi."
13. Karara karşı yapılan itiraz ise Diyarbakır 6. Ağır CezaMahkemesinin 6/9/2016 tarihli kararıyla reddedilmiştir.
14. Ret kararı başvurucuya 4/10/2016 tarihinde tebliğedilmiştir.
15. Başvurucu 2/11/2016 tarihinde bireysel başvurudabulunmuştur.
IV. İNCELEME VE GEREKÇE
16. Mahkemenin 20/9/2018 tarihinde yapmış olduğu toplantıdabaşvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucununİddiaları
17. Başvurucu, hakkındaki mahkûmiyet hükmü kanun yararınabozulduğu hâlde yargılamanın yenilenmesi talebinin haksız olarak reddedildiğiniileri sürmüştür.
B. Değerlendirme
18. Ceza muhakemesinde, kesinleşen hükümlere karşı yargılamanınyenilenmesi yoluna başvuru hakkı 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı CezaMuhakemesi Kanunu’nun 311. maddesi gereğince sınırlı sebeplerle taraflaratanınmıştır. Aynı Kanun'un 319. maddesine göre yargılamanın yenilenmesi istemi,Kanun'da belirlenen şekilde yapılmamış; yargılamanın yenilenmesini gerektirecekyasal hiçbir neden gösterilmemiş veya bunu doğrulayacak deliller açıklanmamışise kabule değer görülmeyerek reddedilecektir. Aksi hâlde yargılamanınyenilenmesi istemi, denilecek bir şey varsa yedi gün içinde bildirilmek üzereCumhuriyet savcısı ve ilgili tarafa tebliğ olunacaktır. Mahkeme, yargılamanınyenilenmesi istemini yerinde bulursa delillerin toplanmasına geçilir.Delillerin toplanması aşamasından sonra mahkeme, yargılamanın yenilenmesiistemini esaslı ve kabul edilebilir bulursa aynı Kanun'un 321. maddesine göreyargılamanın yenilenmesine ve duruşma açılmasına karar verir (Nihat Akbulak [GK], B. No: 2015/10131, 7/6/2018, § 31).
19. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 45. maddesinin (1) numaralıfıkrasına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü tarafındanihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa’da güvence altına alınmış olmasınınyanı sıra Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye’nin tarafolduğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsamına dagirmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme’nin ortak koruma alanı dışında kalan hakihlali iddiasını içeren başvurular bireysel başvurunun kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §18).
20. Sözleşme’nin 6. maddesinde, adil yargılanmaya ilişkin hak veilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazlıkların ve bir suçisnadının esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğu belirtilerekhakkın kapsamı bu konularla sınırlandırılmıştır. Dolayısıyla bahsedilen hâllerdışında kalan adil yargılanma hakkının ihlali iddiasına dayanan başvurular,Anayasa ve Sözleşme kapsamı dışında kalacağından bireysel başvuruya konu olamaz(Onurhan Solmaz, § 23).
21. Yargılamanın yenilenmesi talebinin değerlendirildiği ilkevre olan kabule değerlik aşamasının sübut sorununu çözümleyecek şekildeyürütülmediği açıktır. Diğer bir ifadeyle bu aşamada, önceki hüküm iptaledilerek suç isnadının esası incelenmemektedir. Somut olayda başvurucu, suçisnadı altında olmadığı (hükümlü olduğu) bir aşamayla ilgili olarakşikâyetlerini dile getirmektedir. Diğer bir ifadeyle şikâyetin mahkûmiyethükmünün kesinleşmesinden sonra 5271 sayılı Kanun'un 319. maddesi uyarıncagerçekleştirilen yenileme isteminin kabuledeğer görülmesi aşamasına ilişkin olduğu, ihlal iddiasınınbaşvurucunun suç isnadı altındaolduğu bir aşamaya ilişkin olmadığı, dolayısıyla başvurunun bu kısmının adilyargılanma hakkı kapsamına girmediği anlaşılmaktadır (benzer yönde karar içinbkz. Nihat Akbulak,§ 36) .
22. Bununla birlikte Sözleşme ile güvence altına alınan temelhak ve özgürlüklerin etkili bir şekilde korunması, Avrupa İnsan HaklarıMahkemesi (AİHM) tarafından verilen ihlal kararlarının iç hukukta gereği gibiyerine getirilmesi ile mümkündür. AİHM tarafından verilen ihlal kararlarının içhukukta gereği gibi yerine getirilmemesi, Sözleşme ile güvence altına alınantemel hak ve özgürlüklerin uygulamada etkili bir şekilde korunamadığı anlamınagelir (Sıddıka Dülek ve diğerleri,B. No: 2013/2750, 17/2/2016, § 69). Nitekim AİHM tarafından verilmiş bir ihlalkararı, temel hak ve özgürlüklerin teoride olduğu gibi pratikte de etkili birşekilde korunabilmesi amacıyla 5271 sayılı Kanun ile yargılamanın yenilenmesisebebi olarak kabul edilmiştir. 5271 sayılı Kanun, bu konuda ilgili yargısalmercilere takdir hakkı tanımayarak kesinleşen bir hükümle sonuçlanmış birdavanın yargılamanın yenilenmesi yoluyla tekrar görüleceğini öngörmüştür (Nihat Akbulak, §37) .
23. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesine göre de AnayasaMahkemesince tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa ihlalive sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapılmak üzere dosyailgili mahkemeye gönderilecektir. Anayasa Mahkemesinin tespit edilen ihlalingiderilmesi amacıyla yeniden yargılama yapılmasına hükmettiği hâllerde ilgiliusul kanunlarında düzenlenen yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarakyargılamanın yenilenmesi sebebinin varlığının kabulü ve önceki kararınkaldırılması hususunda derece mahkemesinin herhangi bir takdir yetkisibulunmamaktadır. Zira ihlal kararı verilen hallerde yargılamanın yenilenmesiningerekliliği hususundaki takdir derece mahkemelerine değil ihlalin varlığınıtespit eden Anayasa Mahkemesine bırakılmıştır. Derece mahkemesi Anayasa Mahkemesininihlal kararında belirttiği doğrultuda ihlalin sonuçlarını gidermek üzeregereken işlemleri yapmakla yükümlüdür (NihatAkbulak, § 38).
24. Başvurucunun talebi Anayasa Mahkemesi ve AİHM'inihlal kararlarının ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına dönük yenidenyargılama talebine ilişkin iddiaları içermemektedir. Somut olayda yargılamanınyenilenmesi talebinin kabule değerlik evresine ilişkin olarak verilmiş birkarar bulunduğu açıktır.
25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlikkoşulları yönünden incelenmeksizin konubakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna kararverilmesi gerekir.
V. HÜKÜM
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizlitutulması talebinin KABULÜNE,
B. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyleKABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA20/9/2018 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.